دریای عمان: تفاوت میان نسخه‌ها

'''پیشینه نام''' [[پرونده:دریای عمان۱.png|جایگزین=نقشه قدیمی ایران و دریای پارس|بندانگشتی|در نقشهٔ ایران، ۱۱۲۶ش دریای پارس، نام آب‌های آزاد جنوب شرقی ایران است.]] در منابع تاریخی، نام‌های متعددی برای پهنه‌های آبی جنوب ایران به کار رفته است که از آن میان می‌توان به «دریای مکران»، «بحر اخضر»، «اریترا» و «دریای هندوس» اشاره کرد.<ref>[https://reiseniran.de/fa/دریای-عمان-خلیج-عمان/ «دریای عمان (خلیج عمان)»، وب‌سایت ریزن ایران.]</ref> در بسیاری از اسناد کهن، به‌دلیل پیوستگی جغرافیایی میان این پهنه‌ها با خلیج فارس با نام جامع «دریای پارس» از آن‌ها یاد شده است. با گذشت زمان و با توجه به اهمیت ساحل مکران، بخش‌هایی از این محدوده به نام همین ناحیه (مکران) شناخته شد. منطقهٔ مکران امروزه شامل بخش‌هایی از بلوچستان در جنوب ایران و پاکستان است. در زمان سلطنت [[ناصرالدین‌شاه]] قاجار [[انگلستان]] با هدف تأمین منافع خود کوشید نام دریای مکران را به دریای عمان تغییر دهد.<ref>[https://sid.ir/paper/959034/en ابوالقاسمی و همکاران، «دریای مکران در اسناد و منابع تاریخی»، ۱۴۰۰ش، ص۸ و ۷ و ۴ و ۱۲.]</ref>

دریای عمان و سرزمین‌های پیرامون آن، در طول تاریخ از مهم‌ترین نواحی بندری به‌شمار می‌رفته‌اند. این منطقه از دیرباز نقش مهمی در تحولات اقتصادی و تجاری ایفا کرده است. نواحی جنوبی دریای پارس (سرزمین عمان و سواحل آن) در سال ۳۲۶م در زمان [[کوروش]] به تصرف [[هخامنشیان]] درآمد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2013904/اقتصاد-تجاری-سرزمین-های-پیرامون-دریای-عمان-در-قرون-نخستین-اسلامی-مطالعه-مورد-بررسی-کرمان-مکران-و-عمان میرشاهی، «اقتصاد تجاری سرزمین‌های پیرامون دریای عمان در قرون نخستین اسلامی مطالعه مورد بررسی: کرمان- مکران و عمان»، ۱۴۰۱ش، ص۴۵۶ و ۴۶۰.]</ref> هخامنشیان با بهره‌گیری از موقعیت استراتژیک منطقه و ایجاد ناوگان، نخستین پایه‌های تسلط ایران بر دریای عمان را بنا نهادند. پس از یک دورهٔ افول طولانی، [[صفویه|صفویان]] به‌ویژه در دورهٔ شاه‌عباس با اخراج پرتغالی‌ها و با کمک انگلیسی‌ها، حاکمیت ایران را احیا کردند. این روند در دورهٔ [[نادرشاه]] افشار با ایجاد یک نیروی دریایی متمرکز تداوم یافت. اهمیت اقتصادی و ژئوپلیتیک دریای عمان به‌عنوان گذرگاه تجاری شرق و غرب، توجه قدرت‌های استعماری به‌ویژه انگلیس را جلب کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2268858/تاثیر-جایگاه-دریای-عمان-بر-خط-مشی-های-امنیتی-و-اقتصادی-جمهوری-اسلامی-ایران معلومی و علیخانی، «تأثیر جایگاه دریای عمان بر خط مشی‌های امنیتی و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۳ش، ص۷۶-۷۹.]</ref>

در زمان سلطنت ناصرالدین‌شاه قاجار بخش‌هایی از منطقهٔ مکران که پیش‌تر در قلمرو ایران قرار داشت، از ایران جدا شد و به‌عنوان «مکران هند» به هندوستان و سپس پاکستان امروزی ضمیمه شد. انگلستان با هدف تأمین منافع خود در هند و تسلط بر منابع آبی اقیانوس هند و دریاهای پیرامون، نام دریای مکران را به دریای عمان تغییر داد. در همین راستا، نمایندگانی نیز به دربار ناصرالدین‌شاه فرستاد تا این نام جدید به رسمیت شناخته شود. هم‌زمان، در منابع و نقشه‌های اروپایی نام دریای عمان به‌تدریج برای بخش جنوبی آب‌های پیرامون ایران رواج یافت. پس از شکل‌گیری کشور عمان در قرن هجدهم توسط خاندان ابوسعید با همکاری مستقیم انگلیس و تحت سلطه قرار دادن آن، حضور و نفوذ بریتانیا در منطقه افزایش یافت و نام آن در برخی منابع جغرافیایی و رسانه‌ای اروپایی بیشتر به کار رفت. پژوهشگران و نویسندگان ایرانی این نام‌گذاری را نتیجهٔ مداخلات سیاسی و استعماری دانسته‌اند و بر نام تاریخی برای این پهنه آبی تأکید کرده‌اند.<ref>[https://sid.ir/paper/959034/en ابوالقاسمی و همکاران، «دریای مکران در اسناد و منابع تاریخی»، ۱۴۰۰ش، ص۱۲.]</ref>

در این دوره با وجود اهمیت راهبردی و تجاری بنادر و جزایر دریای عمان، ضعف نیروی دریایی، محدودیت‌های انگلیس، واگذاری برخی بنادر به کشورهای خارجی و کمبود زیرساخت‌ها مانع رشد اقتصادی این منطقه شد. در دورهٔ پهلوی اول، دولت ایران با وجود موانع داخلی و خارجی، تلاش‌هایی برای تقویت نقش اقتصادی سواحل جنوبی آغاز کرد و نسبت به اواخر قاجار پیشرفت بیشتری نشان داد. در دورهٔ پهلوی دوم، به‌ویژه با تضعیف بریتانیا و شکل‌گیری دکترین نیکسون، ایران به‌عنوان ژاندارم منطقه‌ای در خلیج فارس و دریای عمان مطرح شد و نفوذ خود را در [[اقیانوس هند]] گسترش داد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/2268858/تاثیر-جایگاه-دریای-عمان-بر-خط-مشی-های-امنیتی-و-اقتصادی-جمهوری-اسلامی-ایران معلومی و علیخانی، «تأثیر جایگاه دریای عمان بر خط مشی‌های امنیتی و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۳ش، ص۸۰-۸۱.]</ref>