پیش‌نویس:اعتراضات دی ۱۴۰۴: تفاوت میان نسخه‌ها

اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ش؛ مجموعه‌ای از تظاهرات و تجمعات اعتراضی در شهرهای مختلف ایران.<ref group="دیدگاه">من از شما توقع دارم بحث را عمیق تر مطرح کنید. افزایش قیمت ارز و طلا بهانه بود. بسترهای خارجی این قضیه را باید حتی قبل از جنگ دوازده روزه جستجو کرد. همچنین به نظرم یک مساله اجتماعی و فرهنگی که مغفول مانده است جستجوی تبین های جامعه شناختی است. دنبال کنید که تبیین های جامعه شناختی شده است یا نه؟ مثلا نظریه محرومیت نسبی خیلی کارامدی دارد. رسانه ها و مسولین دولت همیشه فاصله میان زندگی واقعی و چشم اندازهای مردم را افزایش میدهد و این سبب نارضایتی مدام مردم میشود. ولی آنچه در این اعتراضات اتفاق افتاد این بود که بسیاری از اقشار جامعه احساس کرد که یکدفعه دارایی های شان نابود شد و بخش زیادی از جامعه زیر خط فقر رفت. این نکات اگر پیدا شود خیلی خوب می شود. مقاله ویکی پیدیا را ببین و آن را برعکس کن. </ref><!-- سلام و درود

البته گرانی و افرایش قیمت دلا -->

اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ش؛ در پی نوسانات شدید و ناگهانی قیمت ارز و طلا در هفتم دی<ref group="دیدگاه">به نظرم به سیاست های دولت در قسمت برداشته شدن ارزج ترجیحی هم اشاره شود</ref>‌، ابتدا از بازار علاءالدین تهران آغاز شد و به تدریج به برخی شهرهای دیگر تسری یافت. این اعتراضات در مقایسه با دو دوره اعتراضی گسترده پیشین (آبان ۱۳۹۸ش و شهریور ۱۴۰۱ش) در هفته اول، از نظر گستره و شدت محدودتر ارزیابی شد. ویژگی اصلی این دوره، ترکیب اعتراضات معیشتی و اقتصادی با شعارهای سیاسی و در عین حال، تقارن آن با اقدامات خشونت‌بار و اغتشاش افراد وابسته به  بود که واکنش‌های متفاوت مسئولان و نهادهای حکومتی را در پی داشت. روند اعتراضات فراز و نشیب‌هایی داشت و در نهایت، پیامدهایی در حوزه‌های امنیتی، اجتماعی و اقتصادی برجای گذاشت.

اعترضات از روز یکشنبه هفتم دی‌ماه ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و دلار کلید خورد. تجمعات اعتراضی ابتدا در بازارهای تهران از جمله پاساژ علاءالدین، خیابان جمهوری و بازار شوش شکل گرفت و با تعطیلی برخی مغازه‌ها همراه بود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704554/%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B3%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%98-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در روزها و هفته‌های بعد، دامنه اعتراضات به شهرهای دیگری از جمله مشهد، اصفهان، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، فارس و کرمانشاه کشیده شد.<ref>[https://farsnews.ir/tehran/1767475079426048879/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8-%DB%B1%DB%B3-%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7 «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستان‌ها»، خبرگزاری فارس]</ref> برخلاف دو دوره پیشین که اعتراضات به سرعت اوج گرفت، داده‌های پوشش رسانه‌ای در هفته اول حاکی از گسترش کندتر این دور از اعتراضات بود.<ref>[https://alamejonoob.ir/?p=18336 «وقایع دی به علت نادیده انگاشتن اعتراضات گذشته بود/چرا از گروه‌های مرجع اعتبارزدایی شده است؟»، پایگاه خبری تحلیلی علم جنوب.]</ref> با این حال، وقوع حوادثی چون درگیری‌ها و کشته‌شدن تعدادی از معترضان در استان ایلام به ویژه در شهر ارکواز ملکشاهی، در هفته دوم، به تشدید و تعمیق ناآرامی‌ها انجامید. در ادامه، بر اساس گزارش‌های منتشر شده، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی ماه، با انتشار فراخوان‌هایی از سوی رضا پهلوی و گزارش‌هایی مبنی بر حضور و تحرک عوامل اخلالگر، بخشی از صحنه‌های اعتراضی از تمرکز بر مطالبات اولیۀ اقتصادی فاصله گرفت. این دوره با درگیری‌های شدیدتر در برخی مراکز استان‌ها همراه شد و گزارش‌هایی از حضور گروه‌های مسلح، افزایش خشونت‌ها، تخریب اموال عمومی و مردمی و کشتار توسط اغتشاشگران نیز منتشر شد<ref group="دیدگاه">به دخالت رسانه های خارجی و موضع گیری سران کشورهای غربی و از جمله آمریکا هم اشاره شود. سلیبرتی ها</ref>.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2172209/%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D9%85%D9%88%D8%AC-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1 «پنج موج اعتراضات دی 1404 به روایت جلایی‌پور؛ موج اول بازار، موج دوم در شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بالای چهل درصد و موج سوم با خشونت بی سابقه»، خبر آنلاین:]</ref>

تحلیل‌گران ریشۀ نارضایتی‌ها را فراتر از اتفاقات آنی دی‌ماه 1404ش، به یک بازۀ زمانی20 ساله مرتبط می‌داند. آنها معتقدند که در این دو دهه، به‌دلیل فشارهای ناشی از تحریم‌های فزایندۀ غرب به‌ویژه آمریکا و برخی بی‌کفایتی‌های مدیریتی در داخل کشور، درآمدها و پس‌اندازهای اقتصادی بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه طبقات محروم جامعه، تضعیف شده است. از طرف دیگر نامشهودبودن چشم‌انداز آینده برای نسل جدید که به‌واسطۀ رسانه‌های مدرن و فضای مجازی، اطلاعات روزآمدی از جوامع دیگر دارند و آیندۀ خود را در ابهام می‌بینند، از عوامل اصلی این اعترضات دانسته شده است. به نظر آنها دشمن نیز با شناسایی همین نقطه ضعف، تلاش کرده تا این بدنۀ معترض را به سمت اهداف خود هدایت کند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6730933/%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA «دی ۱۴۰۴ در ایران چه گذشت؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> اما علت مستقیم و محرک آغاز اعتراضات، نوسان‌های شدید و رشد قیمت ارز و طلا و تشدید رکود اقتصادی عنوان شده است. این عامل در بستر یک نارضایتی عمیق‌تر و انباشته از شرایط معیشتی، تورم بالا، بی‌ثباتی اقتصادی و احساس فقدان چشم‌انداز روشن برای بهبود زندگی شکل گرفت.<ref>[https://www.irna.ir/news/86049168/%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%A8-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>  

برخلاف اعتراضات ۱۳۹۸ش بعد از افزایش قیمت بنزین و ۱۴۰۱ش بعد از در گذشت مهسا امینی، جرقۀ این دوره بیشتر ماهیت اقتصادی معطوف به بازار داشت.<ref>[https://www.irna.ir/news/86049168/%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%A8-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> تحلیل‌ها همچنین به تغییر نسبی بافت معترضان نسبت به دوره‌های قبل اشاره دارند، با حضور پررنگ‌تر کاسبان، کسبۀ خرده‌پا و اقشاری که پیشتر ممکن بود کمتر در اعتراضات خیابانی دیده شوند. این ناآرامی‌ها در شرایطی رخ داد که دورنمای رفع محدودیت‌های خارجی مبهم به نظر می‌رسید. تحلیلگران، این اعتراضات را پیامد انباشت مطالبات بی‌پاسخ و حضور همزمان طیف‌های مختلف اجتماعی از جمله بازاریان، دانشجویان و اقشار کم‌درآمد دانسته‌اند.<ref>[https://rahevatan.ir/%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D9%85%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A8-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA/ «آزاد ارمکی: پلیس مراقب معترضان باشد/ اعتراض را جمع نکنید، مدنی‌اش کنید»، وب‌سایت راه وطن.] </ref>

برخی از نویسندگان در تحلیل ماهیت این اعتراضات، بر ویژگی اعتراضی‌بودن جامعۀ ایران به‌عنوان نشانه‌ای از پویایی و مطالبه‌گری برای بهترشدن شرایط زندگی تأکید کرده‌اند. در این تحلیل اعتراض نه یک بحران صرف، بلکه بیانگر وجود نیروی اجتماعی فعال و خواهان بهبود توصیف شده است. با این حال، گزارش‌ها اشاره می‌کنند که فقدان یا ضعف نهادهای واسط مدنی و حزبی برای ساماندهی مطالبات، می‌تواند به تبدیل اعتراضات معیشتی به خیابانی با شعارهای گسترده‌تر بینجامد. به نظر تحلیل‌گران حل این چالش‌ها مستلزم توجه به سازوکارهای نهادی برای تبدیل اعتراض به گفتمان مدنی و پاسخ‌گویی به مطالبات صنفی و اقتصادی در کانال‌های تعریف‌شده است.<ref>[https://rahevatan.ir/%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D9%85%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A8-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA/ «آزاد ارمکی: پلیس مراقب معترضان باشد/ اعتراض را جمع نکنید، مدنی‌اش کنید»، وب‌سایت راه وطن.]</ref>

بر پایه گزارش‌های تحلیلی و اسناد منتشر شده از سوی برخی مراکز پژوهشی و نهادهای نظارتی، در مراحل تشدید درگیری‌ها، نشانه‌هایی از سازماندهی و تحریک برای تبدیل ناآرامی‌های اجتماعی به خشونت ساختاریافته مشاهده شده است. این گزارش‌ها به حضور و فعالیت شبکه‌های برانداز، از جمله گروه‌های مسلح مخالف نظام و دریافت‌کنندگان حمایت مالی و رسانه‌ای از خارج از کشور اشاره دارند که با هدف بی‌ثبات‌سازی، در جهت تشدید خشونت و ایجاد ناامنی گسترده عمل کردند. همچنین، برخی از این تحلیل‌ها به بهره‌برداری بازیگران خارجی خاص از جمله رژیم صهیونیستی و برخی محافل سیاسی آمریکا، برای بهره‌برداری از نارضایتی‌های داخلی به منظور تضعیف امنیت ملی ایران اشاره کرده‌اند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6726466/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%AF%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C «تحلیل بحران اخیر ایران؛ ردپای تروریسم و مداخله خارجی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

 

این عوامل در کنار یکدیگر، موجب دوگانگی و پیچیدگی در صحنۀ اجتماعی شد؛ از یک سو، مطالبات معیشتی بخشی از مردم وجود داشت و از سوی دیگر، خشونت‌های سازمان‌یافته‌ای رخ داد که ماهیتی کاملاً متفاوت و امنیتی داشت. بر اساس همین تحلیلها، این دوره شاهد نوعی همگرایی موقت بین نارضایتی‌های داخلی و برنامه‌ریزی‌های تخریبی خارجی بود که مدیریت بحران را با چالش‌های عمیقی مواجه ساخت.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6726466/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%AF%D9%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C «تحلیل بحران اخیر ایران؛ ردپای تروریسم و مداخله خارجی»، خبرگزاری مهر.]</ref>