| خط ۱: | خط ۱: | ||
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش؛ مجموعهای از تظاهرات و تجمعات اعتراضی در شهرهای مختلف ایران.<ref group="دیدگاه">من از شما توقع دارم بحث را عمیق تر مطرح کنید. افزایش قیمت ارز و طلا بهانه بود. بسترهای خارجی این قضیه را باید حتی قبل از جنگ دوازده روزه جستجو کرد. همچنین به نظرم یک مساله اجتماعی و فرهنگی که مغفول مانده است جستجوی تبین های جامعه شناختی است. دنبال کنید که تبیین های جامعه شناختی شده است یا نه؟ مثلا نظریه محرومیت نسبی خیلی کارامدی دارد. رسانه ها و مسولین دولت همیشه فاصله میان زندگی واقعی و چشم اندازهای مردم را افزایش میدهد و این سبب نارضایتی مدام مردم میشود. ولی آنچه در این اعتراضات اتفاق افتاد این بود که بسیاری از اقشار جامعه احساس کرد که یکدفعه دارایی های شان نابود شد و بخش زیادی از جامعه زیر خط فقر رفت. این نکات اگر پیدا شود خیلی خوب می شود. مقاله ویکی پیدیا را ببین و آن را برعکس کن. </ref> | اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش؛ مجموعهای از تظاهرات و تجمعات اعتراضی در شهرهای مختلف ایران.<ref group="دیدگاه">من از شما توقع دارم بحث را عمیق تر مطرح کنید. افزایش قیمت ارز و طلا بهانه بود. بسترهای خارجی این قضیه را باید حتی قبل از جنگ دوازده روزه جستجو کرد. همچنین به نظرم یک مساله اجتماعی و فرهنگی که مغفول مانده است جستجوی تبین های جامعه شناختی است. دنبال کنید که تبیین های جامعه شناختی شده است یا نه؟ مثلا نظریه محرومیت نسبی خیلی کارامدی دارد. رسانه ها و مسولین دولت همیشه فاصله میان زندگی واقعی و چشم اندازهای مردم را افزایش میدهد و این سبب نارضایتی مدام مردم میشود. ولی آنچه در این اعتراضات اتفاق افتاد این بود که بسیاری از اقشار جامعه احساس کرد که یکدفعه دارایی های شان نابود شد و بخش زیادی از جامعه زیر خط فقر رفت. این نکات اگر پیدا شود خیلی خوب می شود. مقاله ویکی پیدیا را ببین و آن را برعکس کن. </ref> | ||
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش؛ در پی نوسانات شدید و ناگهانی قیمت ارز و طلا در هفتم دی و برداشتهشدن ارز ابتدا از بازار علاءالدین تهران آغاز شد و به تدریج به برخی شهرهای دیگر تسری یافت. اجرای شتابزدۀ طرح حذف ارز ترجیحی و افزایش قیمت کالاهای اساسی، نارضایتیهای معیشتی را تشدید کرد. این اعتراضات در مقایسه با دو دوره اعتراضی گسترده پیشین (آبان ۱۳۹۸ش و شهریور ۱۴۰۱ش) در هفتۀ اول، از نظر گستره و شدت محدودتر ارزیابی شد. در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، با فراخوانها و حمایتهای رسانهای و مجازی گروههای مخالف، بخشی از اعتراضات از محور اقتصادی اولیه فاصله گرفت و به درگیریهای خشونتآمیز، تخریب اموال عمومی و اقدامات اغتشاشگرانه منجر شد. ویژگی اصلی این دوره، ترکیب اعتراضات معیشتی و اقتصادی با شعارهای سیاسی و در عین حال، تقارن آن با اقدامات خشونتبار و اغتشاش افراد وابسته بود که واکنشهای متفاوت مسئولان و نهادهای حکومتی را در پی داشت. روند اعتراضات فراز و نشیبهایی داشت و در نهایت، پیامدهایی در حوزههای امنیتی، اجتماعی و اقتصادی برجای گذاشت. | اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش؛ در پی نوسانات شدید و ناگهانی قیمت ارز و طلا در هفتم دی و برداشتهشدن ارز ابتدا از بازار علاءالدین تهران آغاز شد و به تدریج به برخی شهرهای دیگر تسری یافت. اجرای شتابزدۀ طرح حذف ارز ترجیحی و افزایش قیمت کالاهای اساسی، نارضایتیهای معیشتی را تشدید کرد. این اعتراضات در مقایسه با دو دوره اعتراضی گسترده پیشین (آبان ۱۳۹۸ش و شهریور ۱۴۰۱ش) در هفتۀ اول، از نظر گستره و شدت محدودتر ارزیابی شد. در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی، با فراخوانها و حمایتهای رسانهای و مجازی گروههای مخالف، بخشی از اعتراضات از محور اقتصادی اولیه فاصله گرفت و به درگیریهای خشونتآمیز، تخریب اموال عمومی و اقدامات اغتشاشگرانه منجر شد. ویژگی اصلی این دوره، ترکیب اعتراضات معیشتی و اقتصادی با شعارهای سیاسی و در عین حال، تقارن آن با اقدامات خشونتبار و اغتشاش افراد وابسته بود که واکنشهای متفاوت مسئولان و نهادهای حکومتی را در پی داشت. روند اعتراضات فراز و نشیبهایی داشت و در نهایت، پیامدهایی در حوزههای امنیتی، اجتماعی و اقتصادی برجای گذاشت. | ||
== '''تاریخچه''' == | == '''تاریخچه اعتراضات دی ۱۴۰۴''' == | ||
اعتراضات از روز یکشنبه هفتم دیماه ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و دلار کلید خورد. تجمعات اعتراضی ابتدا در بازارهای تهران از جمله پاساژ علاءالدین، خیابان جمهوری و بازار شوش شکل گرفت و با تعطیلی برخی مغازهها همراه بود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704554/%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B3%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%98-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بیثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در روزها و هفتههای بعد، دامنه اعتراضات به شهرهای دیگری از جمله مشهد، اصفهان، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، فارس و کرمانشاه کشیده شد.<ref>[https://farsnews.ir/tehran/1767475079426048879/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8-%DB%B1%DB%B3-%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7 «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستانها»، خبرگزاری فارس]</ref> همزمان، شبکههای اجتماعی و برخی رسانههای خارجی فارسیزبان، پوشش گسترده و جهتداری از این تحرکات آغاز کردند. برخلاف دو دوره پیشین که اعتراضات به سرعت اوج گرفت، دادههای پوشش رسانهای در هفته اول حاکی از گسترش کندتر این دور از اعتراضات بود.<ref>[https://alamejonoob.ir/?p=18336 «وقایع دی به علت نادیده انگاشتن اعتراضات گذشته بود/چرا از گروههای مرجع اعتبارزدایی شده است؟»، پایگاه خبری تحلیلی علم جنوب.]</ref> | اعتراضات از روز یکشنبه هفتم دیماه ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و دلار کلید خورد. تجمعات اعتراضی ابتدا در بازارهای تهران از جمله پاساژ علاءالدین، خیابان جمهوری و بازار شوش شکل گرفت و با تعطیلی برخی مغازهها همراه بود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704554/%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B3%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%98-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بیثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در روزها و هفتههای بعد، دامنه اعتراضات به شهرهای دیگری از جمله مشهد، اصفهان، ایلام، لرستان، چهارمحال و بختیاری، فارس و کرمانشاه کشیده شد.<ref>[https://farsnews.ir/tehran/1767475079426048879/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8-%DB%B1%DB%B3-%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7 «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستانها»، خبرگزاری فارس]</ref> همزمان، شبکههای اجتماعی و برخی رسانههای خارجی فارسیزبان، پوشش گسترده و جهتداری از این تحرکات آغاز کردند. برخلاف دو دوره پیشین که اعتراضات به سرعت اوج گرفت، دادههای پوشش رسانهای در هفته اول حاکی از گسترش کندتر این دور از اعتراضات بود.<ref>[https://alamejonoob.ir/?p=18336 «وقایع دی به علت نادیده انگاشتن اعتراضات گذشته بود/چرا از گروههای مرجع اعتبارزدایی شده است؟»، پایگاه خبری تحلیلی علم جنوب.]</ref> | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
در ادامه، بر اساس گزارشهای منتشر شده، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، با انتشار فراخوانهایی از سوی رضا پهلوی و تشویق و حمایت آشکار گروههای و رسانههای مخالف نظام اسلامی و شمار زیادی از سلبریتیها در فضای مجازی و همچنین گزارشهایی مبنی بر حضور و تحرک عوامل اخلالگر، بخشی از صحنههای اعتراضی از تمرکز بر مطالبات اولیۀ اقتصادی فاصله گرفت. این دوره با درگیریهای شدیدتر در برخی مراکز استانها همراه شد و گزارشهایی از حضور گروههای مسلح، افزایش خشونتها، تخریب اموال عمومی و مردمی و کشتار توسط اغتشاشگران نیز منتشر شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2172209/%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D9%85%D9%88%D8%AC-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1 «پنج موج اعتراضات دی 1404 به روایت جلاییپور؛ موج اول بازار، موج دوم در شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بالای چهل درصد و موج سوم با خشونت بی سابقه»، خبر آنلاین:]</ref> | در ادامه، بر اساس گزارشهای منتشر شده، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه، با انتشار فراخوانهایی از سوی رضا پهلوی و تشویق و حمایت آشکار گروههای و رسانههای مخالف نظام اسلامی و شمار زیادی از سلبریتیها در فضای مجازی و همچنین گزارشهایی مبنی بر حضور و تحرک عوامل اخلالگر، بخشی از صحنههای اعتراضی از تمرکز بر مطالبات اولیۀ اقتصادی فاصله گرفت. این دوره با درگیریهای شدیدتر در برخی مراکز استانها همراه شد و گزارشهایی از حضور گروههای مسلح، افزایش خشونتها، تخریب اموال عمومی و مردمی و کشتار توسط اغتشاشگران نیز منتشر شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2172209/%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D9%85%D9%88%D8%AC-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1 «پنج موج اعتراضات دی 1404 به روایت جلاییپور؛ موج اول بازار، موج دوم در شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بالای چهل درصد و موج سوم با خشونت بی سابقه»، خبر آنلاین:]</ref> | ||
== | == '''زمینهها و ماهیت اعتراضات اعتراضات دی ۱۴۰۴''' == | ||
برخی از تحلیلگران معتقدند ریشۀ اصلی اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش را باید در بستر تاریخی چند دههای و در تعامل پیچیده عوامل داخلی و خارجی جستجو کرد. از نگاه آنان، این اعتراضات صرفاً یک حادثۀ مقطعی نیست، بلکه نقطۀ اوج انباشت مطالبات اقتصادی و اجتماعی است که بهویژه طی دو دهۀ گذشته، تحت تأثیر تحریمهای بینالمللیِ هدفمند و فشارهای خارجی برای تضعیف ارزش پول ملی و ایجاد تورم ساختاری، تشدید شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6730933/%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA «دی ۱۴۰۴ در ایران چه گذشت؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> این تحلیلگران بر این باورند که تحریمها بهعنوان یک عامل خارجی، عمداً برای کاهش رفاه عمومی و ایجاد نارضایتی طراحی شدهاند. در کنار این عامل، ناتوانی نهادهای داخلی در ایجاد مکانیسمهای مؤثر برای انتقال و پاسخگویی به مطالبات، نبود احزاب قدرتمند و نهادهای واسط و نیز ضعف در مدیریت اقتصادی که منجر به احساس بیعدالتی و محرومیت در بخشهای گستردهای از جامعه شده، بستر اجتماعی اعتراضات را فراهم کرده است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1080862-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88 «اعتراضات دی ماه از نگاه یک جامعه شناس+ ویدئو»، وبسایت مشرق.]</ref> | برخی از تحلیلگران معتقدند ریشۀ اصلی اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ش را باید در بستر تاریخی چند دههای و در تعامل پیچیده عوامل داخلی و خارجی جستجو کرد. از نگاه آنان، این اعتراضات صرفاً یک حادثۀ مقطعی نیست، بلکه نقطۀ اوج انباشت مطالبات اقتصادی و اجتماعی است که بهویژه طی دو دهۀ گذشته، تحت تأثیر تحریمهای بینالمللیِ هدفمند و فشارهای خارجی برای تضعیف ارزش پول ملی و ایجاد تورم ساختاری، تشدید شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6730933/%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA «دی ۱۴۰۴ در ایران چه گذشت؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> این تحلیلگران بر این باورند که تحریمها بهعنوان یک عامل خارجی، عمداً برای کاهش رفاه عمومی و ایجاد نارضایتی طراحی شدهاند. در کنار این عامل، ناتوانی نهادهای داخلی در ایجاد مکانیسمهای مؤثر برای انتقال و پاسخگویی به مطالبات، نبود احزاب قدرتمند و نهادهای واسط و نیز ضعف در مدیریت اقتصادی که منجر به احساس بیعدالتی و محرومیت در بخشهای گستردهای از جامعه شده، بستر اجتماعی اعتراضات را فراهم کرده است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1080862-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88 «اعتراضات دی ماه از نگاه یک جامعه شناس+ ویدئو»، وبسایت مشرق.]</ref> | ||
