بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۰۸: | خط ۱۰۸: | ||
=== علی در قرآن === | === علی در قرآن === | ||
از مجموع آیات قرآن، آیات مختص به امیرالمؤمنین را می‌توان به دو دسته آیات امامت خاصه و آیات فضائل تقسیم کرد. شماری از آیات مانند آیه تبلیغ، ولایت، اولی‌الامر، صادقین و قربی برای بیان جایگاه علی در امامت خاصهٔ او مورد استناد قرار گرفته‌اند.<ref>{{پک|قطبی|۱۳۸۹|ک=فرهنگ کوثر|ف=علی(ع) در آیینه قرآن|ص=بدون صفحه}}</ref> بنابر منابع شیعه و برخی منابع اهل‌سنت بیش از ۳۰۰ آیه درباره علی نازل شده یا به او ارتباط داشته است.<ref>{{پک|گنجی شافعی|۱۴۰۴|ک=کفایة الطالب|ص=۲۳۱|ج=}}</ref> در برخی منابع نیز شمار آیاتی که با فضائل او مرتبط دانسته شده، حدود ۱۴۰ آیه ذکر شده است. اختلاف مفسران عمدتاً درباره تعیین مصداق آیات، شأن نزول و میزان دلالت آنها بر فضیلت، ولایت یا امامت علی است.<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۱|ج=۱ | از مجموع آیات قرآن، آیات مختص به امیرالمؤمنین را می‌توان به دو دسته آیات امامت خاصه و آیات فضائل تقسیم کرد. شماری از آیات مانند آیه تبلیغ، ولایت، اولی‌الامر، صادقین و قربی برای بیان جایگاه علی در امامت خاصهٔ او مورد استناد قرار گرفته‌اند.<ref>{{پک|قطبی|۱۳۸۹|ک=فرهنگ کوثر|ف=علی(ع) در آیینه قرآن|ص=بدون صفحه}}</ref> بنابر منابع شیعه و برخی منابع اهل‌سنت بیش از ۳۰۰ آیه درباره علی نازل شده یا به او ارتباط داشته است.<ref>{{پک|گنجی شافعی|۱۴۰۴|ک=کفایة الطالب|ص=۲۳۱|ج=}}</ref> در برخی منابع نیز شمار آیاتی که با فضائل او مرتبط دانسته شده، حدود ۱۴۰ آیه ذکر شده است. اختلاف مفسران عمدتاً درباره تعیین مصداق آیات، شأن نزول و میزان دلالت آنها بر فضیلت، ولایت یا امامت علی است.<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۱|ج=۱}}</ref> | ||
=== علی در حدیث === | === علی در حدیث === | ||
| خط ۱۱۴: | خط ۱۱۴: | ||
=== فضائل === | === فضائل === | ||
فضایل و ویژگی‌های علی بن ابی‌طالب در آیات قرآن، روایات و گزارش‌های تاریخی بازتاب یافته است. در برخی روایات منقول از پیامبر، فضایل علی بن ابی‌طالب بسیار گسترده دانسته شده | فضایل و ویژگی‌های علی بن ابی‌طالب در آیات قرآن، روایات و گزارش‌های تاریخی بازتاب یافته است. در برخی روایات منقول از پیامبر، فضایل علی بن ابی‌طالب بسیار گسترده دانسته شده و نقل، نوشتن، نگاه کردن و گوش دادن به آنها دارای فضیلت شمرده شده است.<ref>{{پک|ابنشاذان|۱۴۰۷|ک=مائة منقبة|ص=۱۷۷|ج=}}</ref> در منابع اسلامی، این فضایل به دو دسته اختصاصی و مشترک با دیگر اهل‌بیت تقسیم شده‌اند که انتساب برخی از این آیات به امام علی یا اهل‌بیت، در تفسیر و حدیث میان مذاهب اسلامی یکسان است. ازجمله فضایل اختصاصی منسوب به امام علی، آیه ولایت،<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۷|ک=المیزان فی تفسیر القرآن|ص=۲۵|ج=۶}}</ref> لیله‌المبیت و نزول آیه شِراء،<ref>{{پک|ابن ابی‌الحدید|۱۴۰۴|ک=شرح نهج‌البلاغه|ص=۲۶۲|ج=۱۳}}</ref> آیه تبلیغ،<ref>{{پک|سیوطی|۱۴۰۴|ک=الدر المنثور|ص=۲۹۸|ج=۲}}</ref> آیه اِکمال،<ref>{{پک|امینی|۱۳۶۸|ک=الغدیر|ص=۱۱۵|ج=۲}}</ref> آیه صالح‌المؤمنین،<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۷|ک=المیزان فی تفسیر القرآن|ص=۳۳۲|ج=۱۹}}</ref> آیه اِنفاق،<ref>{{پک|ابن‌عساكر|۱۴۱۵|ک=تاريخ مدينة دمشق|ص=۳۵۸|ج=۴۲}}</ref> آیه نجوا،<ref>{{پک|طبرسی|۱۳۷۲|ک=مجمع البیان|ص=۳۸۰|ج=۹}}</ref> آیه وُدّ،<ref>{{پک|قمی|۱۴۰۴|ک=تفسیر القمی|ص=۵۶|ج=۲}}</ref> احادیث غدیر، منزلت،<ref>{{پک|ابن‌حنبل|۱۴۳۳|ک=فضائل امیرالمؤمنین|ص=۱۹۷ و ۱۵۶|ج=}}</ref> مدینه العلم،<ref>{{پک|قمی|۱۴۰۴|ک=تفسیر القمی|ص=۶۸|ج=۱}}</ref> یوم الدار،<ref>{{پک|سیوطی|۱۴۰۴|ک=الدر المنثور|ص=۹۷|ج=۵}}</ref> وصایت،<ref>{{پک|ابن‌عساكر|۱۴۱۵|ک=تاريخ مدينة دمشق|ص=۳۹۲|ج=۴۲}}</ref><ref>{{پک|آل‌کاظمی|۱۴۱۵|ک=امام علی در قرآن|ص=۱۴۱-۱۴۲ و ۱۴۵|ج=}}</ref> ولایت، علی مَع الحَق،<ref>{{پک|صدوق|۱۳۷۶|ک=الامالی|ص=۲ و ۸۹|ج=}}</ref> طیر مشوی،<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۳۵۵|ج=۳۸}}</ref> رایَت،<ref>{{پک|بخاری|۱۴۲۲|ک=صحیح البخاری|ص=۱۸، حدیث ۳۷۰۱ و ۳۷۰۲|ج=۵}}</ref> شجره،<ref>{{پک|حاکم نیشابوری|۱۴۱۱|ک=مستدرک علی الصحیحین|ص=۲۶۳، حدیث ۲۹۴۹|ج=۲}}</ref> تشبیه،<ref>{{پک|صدوق|۱۳۹۵|ک=کمال‌الدین و تمام النعمه|ص=۲۵|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أميرالمؤمنين علي بن أبي‌طالب (رضي‌الله‌عنه)|ص=۹۳|ج=}}</ref> لا فَتَى إِلّا عَلِی،<ref>{{پک|طبری|۱۳۸۷|ک=تاریخ الامم و الملوک|ص=۵۱۴|ج=۲}}</ref> قسیم النار و الجنه<ref>{{پک|صدوق|۱۳۷۸|ک=عیون اخبار الرضا(ع)|ص=۲۷ و ۸۶|ج=۲}}</ref> و ماجرای خاتم‌بخشی<ref>{{پک|طباطبایی|۱۴۱۷|ک=المیزان فی تفسیر القرآن|ص=۲۵|ج=۶}}</ref><ref>{{پک|سیوطی|۱۴۰۴|ک=الدر المنثور|ص=۲۹۳|ج=۲}}</ref> است. آیه صادقین،<ref>{{پک|حلی|۱۴۱۳|ک=کشف المراد|ص=۳۷۱|ج=}}</ref> آیه خیر البریه،<ref>{{پک|سیوطی|۱۴۰۴|ک=الدر المنثور|ص=۳۷۹|ج=۶}}</ref> آیه مباهله،<ref>{{پک|طبرسی|۱۳۷۲|ک=مجمع البیان|ص=۷۶۴|ج=۲}}</ref> آیه تطهیر،<ref>{{پک|طبرسی|۱۳۷۲|ک=مجمع البیان|ص=۵۶۰|ج=۸}}</ref> آیه مودّت،<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۲۳۲|ج=۲۳}}</ref> آیه اولی‌الامر،<ref>{{پک|عیاشی|۱۳۸۰|ک=تفسیر عیاشی|ص=۲۵۱-۲۵۲|ج=۱}}</ref> آیه اطعام،<ref>{{پک|زمخشری|۱۴۰۷|ک=الکشاف|ص=۶۷۰|ج=۴}}</ref> آیه اهل‌الذکر،<ref>{{پک|حسکانی|۱۴۱۱|ک=شواهد التنزیل|ص=۴۳۲|ج=۱}}</ref> آیه نصر،<ref>{{پک|مکارم شیرازی|۱۳۸۶|ک=آیات ولایت در قرآن|ص=۳۰۷ و ۳۱۲|ج=}}</ref> احادیث ثقلین،<ref>{{پک|ترمذی|۱۴۱۹|ک=سنن التزمذی|ص=۶۶۲-۶۶۳|ج=۵}}</ref> کساء،<ref>{{پک|محمدی ری‌شهری|۱۳۷۹|ک=اهل‌بیت(ع) در قرآن و حدیث|ص=۳۸|ج=۱}}</ref> سفینه نوح<ref>{{پک|حاکم نیشابوری|۱۴۱۱|ک=مستدرک علی الصحیحین|ص=۳۷۳، حدیث ۳۳۱۲|ج=۲}}</ref> و لوح<ref>{{پک|کلینی|۱۴۰۷|ک=الکافی|ص=۵۰|ج=۶}}</ref> نیز در شمار فضایل مشترک او با دیگر اهل‌بیت قرار گرفته‌اند. | ||
در دوره اُمویان، گزارش‌هایی از محدودیت در نقل و نشر فضایل امام علی وجود دارد. بر پایه این گزارش‌ها، برخی افرادی که فضایل او را نقل می‌کردند با مجازات‌هایی مانند قتل یا زندان مواجه می‌شدند.<ref name=":5">{{پک|ابن ابی‌الحدید|۱۴۰۴|ک=شرح نهج‌البلاغه|ص=۲۷|ج=۱}}</ref> همچنین در دوره معاویه، در برابر نقل فضایل امام علی، به نقل یا جعل فضایل برای خلفای سه‌گانه تشویق می‌شد.<ref>{{پک|ابن ابی‌الحدید|۱۴۰۴|ک=شرح نهج‌البلاغه|ص=۴۴-۴۵|ج=۱۱ | در دوره اُمویان، گزارش‌هایی از محدودیت در نقل و نشر فضایل امام علی وجود دارد. بر پایه این گزارش‌ها، برخی افرادی که فضایل او را نقل می‌کردند با مجازات‌هایی مانند قتل یا زندان مواجه می‌شدند.<ref name=":5">{{پک|ابن ابی‌الحدید|۱۴۰۴|ک=شرح نهج‌البلاغه|ص=۲۷|ج=۱}}</ref> همچنین در دوره معاویه، در برابر نقل فضایل امام علی، به نقل یا جعل فضایل برای خلفای سه‌گانه تشویق می‌شد.<ref>{{پک|ابن ابی‌الحدید|۱۴۰۴|ک=شرح نهج‌البلاغه|ص=۴۴-۴۵|ج=۱۱}}</ref> در دوره‌های بعد، درباره اعتبار برخی از روایات و آیات مرتبط با فضایل امام علی نیز اختلاف نظر وجود داشت. ابن‌تیمیه<ref>{{پک|ابن‌تیمیه|۱۴۰۶|ک=منهاج السنه النبویه|ص=۵۰-۸۶ و ۱۲۶-۱۲۲ و ۱۶۸-۱۶۴|ج=۸}}</ref> و شماری از عالمان پس از او، از جمله ابن‌کثیر دمشقی<ref>{{پک|ابن‌کثیر|۱۴۰۷|ک=البدایه و النهایه|ص=۳۵۷-۳۵۸|ج=۷}}</ref> و ابن‌قیم جوزی برخی از این گزارش‌ها را ضعیف یا جعلی دانسته‌اند.<ref>{{پک|ابن‌قیم جوزیه|۱۳۹۰|ک=المنار المنیف|ص=۵۷|ج=}}</ref> در مقابل، عالمان شیعه و اهل‌سنت فضایل بسیاری از امام علی نقل کرده‌اند و کتاب‌های مستقلی درباره فضائل او نوشته‌اند.<ref>{{پک|آقابزرگ تهرانی|۱۴۰۳|ک=الذریعه|ص=۲۵۳-۲۵۶ و ۲۱: ۱۰۳ و ۲۴: ۴۲۱|ج=۱۶}}</ref><ref>{{پک|نوری كيذقانی|حسینی|۱۳۹۲|ک=فضايل امام علي عليه‌السلام در منابع اهل‌سنت|ص=|ج=}}</ref> | ||
=== دیدگاه شیعه === | === دیدگاه شیعه === | ||
| خط ۱۲۵: | خط ۱۲۵: | ||
=== دیدگاه غیرمسلمانان === | === دیدگاه غیرمسلمانان === | ||
برخی نویسندگان و صاحب‌نظران غیرمسلمان در آثار خود به شخصیت و میراث فکری امام علی پرداخته‌اند. جرج جرداق بر کرامت انسان، آزادی، برابری، عدالت و مبارزه با ستم و فقر تأکید کرده است.<ref>{{پک|جرداق|۱۳۸۹|ک=امام علی(ع) صدای عدالت انسانی|ص=۲۱-۲۲|ج=۱-۲}}</ref> کارلایل بر شجاعت، جوانمردی و عدالت‌خواهی او تمرکز داشته | برخی نویسندگان و صاحب‌نظران غیرمسلمان در آثار خود به شخصیت و میراث فکری امام علی پرداخته‌اند. جرج جرداق بر کرامت انسان، آزادی، برابری، عدالت و مبارزه با ستم و فقر تأکید کرده است.<ref>{{پک|جرداق|۱۳۸۹|ک=امام علی(ع) صدای عدالت انسانی|ص=۲۱-۲۲|ج=۱-۲}}</ref> کارلایل بر شجاعت، جوانمردی و عدالت‌خواهی او تمرکز داشته و کارا دوو، او را شخصیتی روحانی، عارف و رنج‌دیده توصیف کرده است. جبران خلیل جبران بر روحانیت، عظمت و بینش معنوی امام علی تأکید کرده است. میخائیل نعیمه بیشتر به فصاحت، ژرفای اندیشه، توانایی ادبی، ایمان، عدالت‌خواهی و حمایت از ستمدیدگان او پرداخته است.<ref>{{پک|جرداق|۱۳۸۹|ک=امام علی(ع) صدای عدالت انسانی|ص=۱۰۵۵-۱۰۵۶ و ۱۰۵۷-۱۰۵۹ و ۱۰۶۱|ج=۳-۵}}</ref> شبلی شمیل نیز امام علی را شخصیتی استثنایی و بی‌مانند در تاریخ شرق و غرب دانسته است.<ref>{{پک|جرداق|۱۹۷۰|ک=شرح المواقف|ص=۳۵|ج=۱}}</ref> | ||
== آثار == | == آثار == | ||
| خط ۱۳۱: | خط ۱۳۱: | ||
=== آثار مکتوب و منسوب === | === آثار مکتوب و منسوب === | ||
'''مصحف امام علی:''' بنا بر روایات، نسخه‌ای از قرآن بود که امام علی پس از درگذشت پیامبر آن را گردآوری کرد و سوره‌ها را بر اساس ترتیب نزول تنظیم نمود؛ این مصحف امروزه در دسترس نیست.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۷۶|ک=قرآن در اسلام|ص=۱۱۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابن ندیم|۱۳۴۶|ک=الفهرست|ص=۳۰|ج=}}</ref> در برخی روایات، شأن نزول آیات<ref>{{پک|صفار|۱۴۰۲|ک=بصائر الدرجات|ص=۱۹۳|ج=}}</ref> و ناسخ و منسوخ نیز در حاشیه آن ثبت شده بود<ref>{{پک|رامیار|۱۳۶۹|ک=تاریخ قرآن|ص=۳۷۰-۳۷۱|ج=}}</ref> و بنابر باور شیعیان، این مصحف در اختیار امامان شیعه قرار داشته و اکنون نزد امام مهدی است.<ref>{{پک|خرمشاهی|۱۳۸۹|ک=قرآن پژوهی|ص=۴۶۹|ج=۲}}</ref>{{اصلی|نهج البلاغه}} | '''مصحف امام علی:''' بنا بر روایات، نسخه‌ای از قرآن بود که امام علی پس از درگذشت پیامبر آن را گردآوری کرد و سوره‌ها را بر اساس ترتیب نزول تنظیم نمود؛ این مصحف امروزه در دسترس نیست.<ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۷۶|ک=قرآن در اسلام|ص=۱۱۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|ابن ندیم|۱۳۴۶|ک=الفهرست|ص=۳۰|ج=}}</ref> در برخی روایات، شأن نزول آیات<ref>{{پک|صفار|۱۴۰۲|ک=بصائر الدرجات|ص=۱۹۳|ج=}}</ref> و ناسخ و منسوخ نیز در حاشیه آن ثبت شده بود<ref>{{پک|رامیار|۱۳۶۹|ک=تاریخ قرآن|ص=۳۷۰-۳۷۱|ج=}}</ref> و بنابر باور شیعیان، این مصحف در اختیار امامان شیعه قرار داشته و اکنون نزد امام مهدی است.<ref>{{پک|خرمشاهی|۱۳۸۹|ک=قرآن پژوهی|ص=۴۶۹|ج=۲}}</ref>{{اصلی|نهج البلاغه}} | ||
'''نهج‌البلاغه:''' مهم‌ترین میراث مکتوب برجای‌مانده از امام علی، [[نهج‌البلاغه]] است؛ مجموعه‌ای از خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های منسوب به او که در میان عالمان [[شیعه]] و [[اهل‌سنت]] جایگاه ویژه‌ای یافته و شرح‌ها و تفسیرهای فراوانی بر آن نگاشته شده است. از مشهورترین خطبه‌های این کتاب می‌توان به خطبه شقشقیه، | '''نهج‌البلاغه:''' مهم‌ترین میراث مکتوب برجای‌مانده از امام علی، [[نهج‌البلاغه]] است؛ مجموعه‌ای از خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های منسوب به او که در میان عالمان [[شیعه]] و [[اهل‌سنت]] جایگاه ویژه‌ای یافته و شرح‌ها و تفسیرهای فراوانی بر آن نگاشته شده است. از مشهورترین خطبه‌های این کتاب می‌توان به خطبه شقشقیه، درباره رخدادهای پس از رحلت پیامبر و مسئله خلافت، [[خطبه قاصعه]]، درباره [[توحید]]، [[آفرینش]] و رابطه انسان با خدا، و [[خطبه همام]]،<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهج‌البلاغه|ص=خطبه ۳ و ۱۹۲ و ۱۹۳|ج=}}</ref> در توصیف ویژگی‌های پرهیزگاران، اشاره کرد. نهج‌البلاغه تاکنون به ۱۷ زبان دنیا ترجمه شده است.<ref>{{پک/بن|علی۶۰|ک=خبرگزاری رسمی حوزه|ف=نهج‌البلاغه را به ۱۷ زبان ترجمه کرده‌ایم}}</ref> | ||
'''صحیفه‌ها و نامه‌ها:''' صحیفه امیرمؤمنین از کهن‌ترین نوشته‌های حدیثی منسوب به علی بن ابی‌طالب است که در منابع شیعه و اهل‌سنت گزارش شده و بخشی از احکام و روایات آن، از جمله درباره دیات و برخی احکام فقهی، در منابع حدیثی نقل شده است. این صحیفه در منابع به علی نسبت داده شده و درباره نسبت آن با کتاب علی و جامعه دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.<ref>{{پک|نجمی|۱۳۷۶|ک=علوم حدیث|ف=صحیفه امیرمؤمنان(ع) قدیم‌ترین سند حدیثی موجود در میان مسلمانان|ص=۴۱-۶۰}}</ref> نامه به [[امام حسن]]، | '''صحیفه‌ها و نامه‌ها:''' صحیفه امیرمؤمنین از کهن‌ترین نوشته‌های حدیثی منسوب به علی بن ابی‌طالب است که در منابع شیعه و اهل‌سنت گزارش شده و بخشی از احکام و روایات آن، از جمله درباره دیات و برخی احکام فقهی، در منابع حدیثی نقل شده است. این صحیفه در منابع به علی نسبت داده شده و درباره نسبت آن با کتاب علی و جامعه دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.<ref>{{پک|نجمی|۱۳۷۶|ک=علوم حدیث|ف=صحیفه امیرمؤمنان(ع) قدیم‌ترین سند حدیثی موجود در میان مسلمانان|ص=۴۱-۶۰}}</ref> نامه به [[امام حسن]]، با مضامین اخلاقی و تربیتی، و نامه به [[مالک اشتر]]، مشهور به [[عهدنامه مالک]]، درباره اصول حکومت‌داری، عدالت و شیوه اداره جامعه، از مهم‌ترین نامه‌های امام به‌شمار می‌روند.<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهج‌البلاغه|ص=نامه ۳۱ و ۵۳|ج=}}</ref> | ||
'''کتاب‌ها:''' امام علی در طول زندگی خود آثاری پدید آورد یا آثاری به وی منسوب شده است که از جمله آنها کتاب جَفْر و جامعه،<ref>{{پک|کلینی|۱۴۰۷|ک=الکافی|ص=۵۰|ج=۶}}</ref> صحیفه امام علی، الملاحم یا صحیفه الدوله و دیوان شعر را می‌توان نام برد. همچنین شماری از آثار فقهی و قضایی که به روایت یا املای او و توسط اصحابش تدوین شده‌اند شامل القضایا و الاحکام، السنن و الاحکام و القضایا، قضایا امیرالمؤمنین، کتاب فی فنون الفقه، کتاب فی نکات الحیوانات، کتاب میثم تمار و کتاب الدیات است.<ref name=":4">{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۳-۱۴|ج=۱}}</ref> | '''کتاب‌ها:''' امام علی در طول زندگی خود آثاری پدید آورد یا آثاری به وی منسوب شده است که از جمله آنها کتاب جَفْر و جامعه،<ref>{{پک|کلینی|۱۴۰۷|ک=الکافی|ص=۵۰|ج=۶}}</ref> صحیفه امام علی، الملاحم یا صحیفه الدوله و دیوان شعر را می‌توان نام برد. همچنین شماری از آثار فقهی و قضایی که به روایت یا املای او و توسط اصحابش تدوین شده‌اند شامل القضایا و الاحکام، السنن و الاحکام و القضایا، قضایا امیرالمؤمنین، کتاب فی فنون الفقه، کتاب فی نکات الحیوانات، کتاب میثم تمار و کتاب الدیات است.<ref name=":4">{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۳-۱۴|ج=۱}}</ref> | ||
=== دعا و روایات === | === دعا و روایات === | ||
'''دعا و مناجات:''' در منابع دعایی، دعاها و مناجات‌های منسوب به امام علی در آثاری همچون کتب ادعیه ثبت شده‌اند. از جمله آنها می‌توان به استغفار هفتادبندی،<ref>{{پک|کفعمی|۱۴۱۸|ک=البلد الامین|ص=۳۶|ج=}}</ref> حرز یمانی،<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۲۴۰ و ۲۴۶|ج=۹۲}}</ref><ref>{{پک|آقابزرگ تهرانی|۱۴۰۳|ک=الذریعه|ص=۱۹۰ | '''دعا و مناجات:''' در منابع دعایی، دعاها و مناجات‌های منسوب به امام علی در آثاری همچون کتب ادعیه ثبت شده‌اند. از جمله آنها می‌توان به استغفار هفتادبندی،<ref>{{پک|کفعمی|۱۴۱۸|ک=البلد الامین|ص=۳۶|ج=}}</ref> حرز یمانی،<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۲۴۰ و ۲۴۶|ج=۹۲}}</ref><ref>{{پک|آقابزرگ تهرانی|۱۴۰۳|ک=الذریعه|ص=۲۳۵ و ۶: ۱۹۰|ج=۱۲}}</ref> دعای صباح،<ref>{{پک|حسینی|۱۳۷۷|ک=«ترجمه دعای صباح»|ص=۲۳۱|ج=}}</ref><ref>{{پک|آقابزرگ تهرانی|۱۴۰۳|ک=الذریعه|ص=۲۵۲-۲۵۶|ج=۱۳}}</ref> دعای صنمی قریش،<ref>{{پک|کفعمی|۱۳۴۹|ک=المصباح - جنه الامان الواقيه و جنه الايمان الباقيه|ص=۵۵۲|ج=}}</ref> دعای عشرات،<ref>{{پک|ابن‌طاووس|۱۳۳۰|ک=جمال الاسبوع|ص=۴۵۳-۴۶۴|ج=}}</ref> دعای مشلول،<ref>{{پک|کفعمی|۱۴۱۸|ک=البلد الامین|ص=۳۳۷|ج=}}</ref> دعای کمیل،<ref>{{پک|طوسی|۱۴۱۸|ک=مصباح المتهجد|ص=۵۸۴|ج=}}</ref> مناجات شعبانیه،<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۹۷|ج=۹۱}}</ref> الصحیفة العلویة و التحفة المرتضویة،<ref>{{پک|سماهیجی|۱۳۹۶|ک=صحیفه علویه|ص=۱۶|ج=}}</ref> مناجات امام علی در مسجد کوفه<ref>{{پک|کفعمی|۱۴۱۸|ک=البلد الامین|ص=۳۱۹-۳۲۰|ج=}}</ref> و مناجات منظوم امام علی<ref name=":13">{{پک|مجلسی|۱۴۲۳|ک=زاد المعاد|ص=۴۲۸|ج=}}</ref> اشاره کرد. | ||
'''روایات و احادیث:''' در منابع حدیثی اهل‌سنت، شمار روایات منقول از امام علی را ۵۳۷ حدیث دانستند.<ref name=":1">{{پک|مجلسی|۱۴۲۳|ک=زاد المعاد|ص=۴۲۸|ج=}}</ref> در منابع شیعه، سیدحسن قبانچی در ''مسند الإمام علی'' روایات او را از منابع شیعه و اهل‌سنت گرد آورده و شمار آنها را بیش از ۱۱٬۴۵۱ روایت دانسته است.<ref name=":2">{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۳۶۵-۴۰۵|ج=۱}}</ref> همچنین در برخی پایگاه‌های جامع حدیثی شیعه، ۱۷٬۴۳۱ روایت به امام علی نسبت داده شده است.<ref name=":3">{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۴۷|ج=}}</ref> | '''روایات و احادیث:''' در منابع حدیثی اهل‌سنت، شمار روایات منقول از امام علی را ۵۳۷ حدیث دانستند.<ref name=":1">{{پک|مجلسی|۱۴۲۳|ک=زاد المعاد|ص=۴۲۸|ج=}}</ref> در منابع شیعه، سیدحسن قبانچی در ''مسند الإمام علی'' روایات او را از منابع شیعه و اهل‌سنت گرد آورده و شمار آنها را بیش از ۱۱٬۴۵۱ روایت دانسته است.<ref name=":2">{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۳۶۵-۴۰۵|ج=۱}}</ref> همچنین در برخی پایگاه‌های جامع حدیثی شیعه، ۱۷٬۴۳۱ روایت به امام علی نسبت داده شده است.<ref name=":3">{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۴۷|ج=}}</ref> | ||
| خط ۱۵۹: | خط ۱۵۹: | ||
=== شهادت === | === شهادت === | ||
امام علی در [[۱۹ رمضان]] سال ۴۰ هجری، بر اثر ضربت شمشیر [[عبدالرحمن ابن‌ملجم مرادی]] در [[مسجد کوفه]] مجروح شد و دو روز بعد، در [[۲۱ رمضان]]، در ۶۳ سالگی به [[شهادت]] رسید.<ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۳۲۰ | امام علی در [[۱۹ رمضان]] سال ۴۰ هجری، بر اثر ضربت شمشیر [[عبدالرحمن ابن‌ملجم مرادی]] در [[مسجد کوفه]] مجروح شد و دو روز بعد، در [[۲۱ رمضان]]، در ۶۳ سالگی به [[شهادت]] رسید.<ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۳۲۰|ج=۱}}</ref> این رویداد پس از جنگ نهروان و در شرایطی رخ داد که امام علی برای رویارویی دوباره با معاویه درصدد بسیج مردم عراق بود.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۹۱|ک=گزیده حیات سیاسی و فکری امامان شیعه|ص=۵۳-۵۴|ج=}}</ref> بنابر منابع تاریخی، سه تن از خوارج برای کشتن امام علی، معاویه بن ابی‌سفیان و عمرو بن عاص توافق کرده بودند و ابن‌ملجم مأمور کشتن امام علی شد.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۹۱|ک=گزیده حیات سیاسی و فکری امامان شیعه|ص=۵۵|ج=}}</ref> بر اساس روایات، علی بن ابی‌طالب پیش از درگذشت درباره غسل، کفن، نماز و دفن خود سفارش کرد<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحار الأنوار|ص=۵|ج=۳۶}}</ref> و از امام حسن و امام حسین خواست در قصاص ابن‌ملجم بیش از یک ضربه به او نزنند.<ref>{{پک|سیدرضی|۱۳۶۸|ک=نهج‌البلاغه|ص=نامه ۴۷|ج=}}</ref> امام پس از شهادت بنا بر وصیتش، به‌وسیله امام حسن، امام حسین، محمد بن حنفیه و با همراهی عبدالله بن جعفر،<ref name=":422">{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۲۷-۲۸|ج=۱}}</ref> به‌صورت شبانه و مخفیانه در غریین دفن شد و قبر او حدود یک قرن پنهان ماند.<ref>{{پک|ثقی کوفی|۱۳۵۳|ک=الغارات|ص=۸۳۵-۸۳۷|ج=۲}}</ref> | ||
=== وصیت‌نامه === | === وصیت‌نامه === | ||
| خط ۱۹۰: | خط ۱۹۰: | ||
* '''هنرهای تجسمی:''' از نمونه‌های بازتاب امام علی در [[نگارگری ایرانی|نگارگری]]، نقاشی قهوه‌خانه‌ای شبیه غدیر خم با قدمت ۱۶۵ سال است که در سال ۱۲۷۷ق به سفارش سهراب‌خان تقدسی از رجال دوره قاجار، به‌دست استاد حاجی فارسی نقاشی و خوشنویسی کتیبه‌های آن به خط احمد بن‌شیخ حسین‌المشهدی اجرا شد؛ این اثر پس از اتمام به حرم فاطمه معصومه اهدا و در اوایل دهه ۱۳۷۰ش به موزه حرم منتقل شد.<ref>{{پک/بن|علی۳۸|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=تابلوی نقاشی ۱۶۵ ساله غدیری در موزه حرم حضرت معصومه}}</ref><ref>{{پک/بن|علی۳۹|ک=خبرگزاری مهر|ف=مرور آثاری که با موضوع غدیر خلق شدند؛ تماشای ولایت علی از چشم هنرمندان}}</ref> تابلوهای محمود فرشچیان است که چهار صحنه از زندگی امام را در آثار مولود کعبه، یتیم‌نوازی یا پناه، غدیر خم و شهادت به تصویر کشیده است.<ref>{{پک/بن|علی۳۵|ک=وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان|ف=یادی از چند اثر ادبی و هنری معاصر، با موضوع امیرمؤمنان(ع) / هنر ِ وصف علی(ع)}}</ref><ref>{{پک/بن|علی۳۶|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=امام علی(ع) در ۴ تابلوی فرشچیان + تصاویر}}</ref> از دیگر آثار می‌توان به نقاشی بیعت، کمال دین، فهذا علی و بعثت در غدیر اثر حسن روح‌الامین، نقاشی جشن ولایت، اکمال دین و مجموعه خط نگاره اذان اثر رضا بدرالسماء، کتیبه غدیری اثر مسعود نجابتی، نقاشی غدیر اثر زنده‌یاد حبیب‌الله صادقی در پیوند میان غدیر و انتظار و ظهور، تابلوی نقاشی غدیر خم اثر علی بحرینی، نقاشی علی پرچم هدایت اثر صابر شیخ‌رضایی اشاره کرد.<ref>{{پک/بن|علی۳۹|ک=خبرگزاری مهر|ف=مرور آثاری که با موضوع غدیر خلق شدند؛ تماشای ولایت علی از چشم هنرمندان}}</ref> تابلوی گل‌ومرغ و مینیاتور خوشنویسی‌شده غدیر؛ ولایت حضرت امام علی با تکنیک اکریلیک و گواش، اثر رضا بدرالسماء (نقاش)، سیدمسعود آقامیری (مذهب) و سیدرسول آقامیری (خوشنویس)، و تابلوی ولایت حضرت علی اثر حسین رزاقی به سبک مینیاتور و تکنیک اکریلیک در سال ۱۳۷۵ش در مشهد، همچنین تابلوی واقعه غدیرخم اثر سید فضل‌الله هاشمی با تکنیک رنگ‌وروغن روی چوب در سال ۱۳۸۶ش، از آثار غدیریه موزه حرم مطهر رضوی هستند.<ref>{{پک/بن|علی۵۸|ک=خبرگزاری قدس آنلاین|ف=قدیمی‌ترین نسخ خطی منسوب به امام علی(ع) و غدیر در موزه حرم رضوی رونمایی شد}}</ref> در سال ۱۳۹۹ش، در نمایشگاه جلوه امیرالمؤمنین در آثار نقاشی پشت شیشه، ۱۴ اثر با موضوع امام علی از دوره قاجار تا دوره معاصر توسط هنرمندان به تصویر کشیده شد.<ref>{{پک/بن|علی۳۷|ک=وب‌سایت رسانه فرهنگ و هنر صبا|ف=نمایش نقاشی‌های پشت شیشه در نمایشگاه «جلوه امیرالمؤمنین»}}</ref> نمایشگاه ''آیینه افلاک'' نیز در ۱۴۰۳ش، ۲۰۰ اثر نقاشی، خوشنویسی، نقاشی‌خط، نقاشی قهوه‌خانه‌ای، حجم و گرافیک با موضوع امام علی را ارائه کرد.<ref>{{پک/بن|علی۴۶|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=نمایشگاه «آیینه افلاک» همزمان با دهه ولایت برگزار می‌شود}}</ref> | * '''هنرهای تجسمی:''' از نمونه‌های بازتاب امام علی در [[نگارگری ایرانی|نگارگری]]، نقاشی قهوه‌خانه‌ای شبیه غدیر خم با قدمت ۱۶۵ سال است که در سال ۱۲۷۷ق به سفارش سهراب‌خان تقدسی از رجال دوره قاجار، به‌دست استاد حاجی فارسی نقاشی و خوشنویسی کتیبه‌های آن به خط احمد بن‌شیخ حسین‌المشهدی اجرا شد؛ این اثر پس از اتمام به حرم فاطمه معصومه اهدا و در اوایل دهه ۱۳۷۰ش به موزه حرم منتقل شد.<ref>{{پک/بن|علی۳۸|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=تابلوی نقاشی ۱۶۵ ساله غدیری در موزه حرم حضرت معصومه}}</ref><ref>{{پک/بن|علی۳۹|ک=خبرگزاری مهر|ف=مرور آثاری که با موضوع غدیر خلق شدند؛ تماشای ولایت علی از چشم هنرمندان}}</ref> تابلوهای محمود فرشچیان است که چهار صحنه از زندگی امام را در آثار مولود کعبه، یتیم‌نوازی یا پناه، غدیر خم و شهادت به تصویر کشیده است.<ref>{{پک/بن|علی۳۵|ک=وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان|ف=یادی از چند اثر ادبی و هنری معاصر، با موضوع امیرمؤمنان(ع) / هنر ِ وصف علی(ع)}}</ref><ref>{{پک/بن|علی۳۶|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=امام علی(ع) در ۴ تابلوی فرشچیان + تصاویر}}</ref> از دیگر آثار می‌توان به نقاشی بیعت، کمال دین، فهذا علی و بعثت در غدیر اثر حسن روح‌الامین، نقاشی جشن ولایت، اکمال دین و مجموعه خط نگاره اذان اثر رضا بدرالسماء، کتیبه غدیری اثر مسعود نجابتی، نقاشی غدیر اثر زنده‌یاد حبیب‌الله صادقی در پیوند میان غدیر و انتظار و ظهور، تابلوی نقاشی غدیر خم اثر علی بحرینی، نقاشی علی پرچم هدایت اثر صابر شیخ‌رضایی اشاره کرد.<ref>{{پک/بن|علی۳۹|ک=خبرگزاری مهر|ف=مرور آثاری که با موضوع غدیر خلق شدند؛ تماشای ولایت علی از چشم هنرمندان}}</ref> تابلوی گل‌ومرغ و مینیاتور خوشنویسی‌شده غدیر؛ ولایت حضرت امام علی با تکنیک اکریلیک و گواش، اثر رضا بدرالسماء (نقاش)، سیدمسعود آقامیری (مذهب) و سیدرسول آقامیری (خوشنویس)، و تابلوی ولایت حضرت علی اثر حسین رزاقی به سبک مینیاتور و تکنیک اکریلیک در سال ۱۳۷۵ش در مشهد، همچنین تابلوی واقعه غدیرخم اثر سید فضل‌الله هاشمی با تکنیک رنگ‌وروغن روی چوب در سال ۱۳۸۶ش، از آثار غدیریه موزه حرم مطهر رضوی هستند.<ref>{{پک/بن|علی۵۸|ک=خبرگزاری قدس آنلاین|ف=قدیمی‌ترین نسخ خطی منسوب به امام علی(ع) و غدیر در موزه حرم رضوی رونمایی شد}}</ref> در سال ۱۳۹۹ش، در نمایشگاه جلوه امیرالمؤمنین در آثار نقاشی پشت شیشه، ۱۴ اثر با موضوع امام علی از دوره قاجار تا دوره معاصر توسط هنرمندان به تصویر کشیده شد.<ref>{{پک/بن|علی۳۷|ک=وب‌سایت رسانه فرهنگ و هنر صبا|ف=نمایش نقاشی‌های پشت شیشه در نمایشگاه «جلوه امیرالمؤمنین»}}</ref> نمایشگاه ''آیینه افلاک'' نیز در ۱۴۰۳ش، ۲۰۰ اثر نقاشی، خوشنویسی، نقاشی‌خط، نقاشی قهوه‌خانه‌ای، حجم و گرافیک با موضوع امام علی را ارائه کرد.<ref>{{پک/بن|علی۴۶|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=نمایشگاه «آیینه افلاک» همزمان با دهه ولایت برگزار می‌شود}}</ref> | ||
* '''موسیقی و سرود:''' شخصیت امام علی در موسیقی و سرود ایران، در قالب موسیقی متن و تیتراژ، آلبوم‌ها و قطعات آیینی بازتاب یافته است. از آثار شاخص این حوزه ''امام علی''، ساخته فرهاد فخرالدینی با صدای صدیق تعریف، ''ماه غریبستان'' با صدای محمد اصفهانی، ''امیر عشق'' و ''حضرت خورشید'' و مجموعه‌ای از قطعات با موضوع امام علی است که توسط خوانندگان و آهنگسازان مختلف تولید و اجرا شده‌اند.<ref>{{پک/بن|علی۴۸|ک=خبرگزاری مهر|ف=نواهایی که در سایه «ماه غریبستان» ماندگار شدند/ارادت به «امیرعشق»}}</ref> | * '''موسیقی و سرود:''' شخصیت امام علی در موسیقی و سرود ایران، در قالب موسیقی متن و تیتراژ، آلبوم‌ها و قطعات آیینی بازتاب یافته است. از آثار شاخص این حوزه ''امام علی''، ساخته فرهاد فخرالدینی با صدای صدیق تعریف، ''ماه غریبستان'' با صدای محمد اصفهانی، ''امیر عشق'' و ''حضرت خورشید'' و مجموعه‌ای از قطعات با موضوع امام علی است که توسط خوانندگان و آهنگسازان مختلف تولید و اجرا شده‌اند.<ref>{{پک/بن|علی۴۸|ک=خبرگزاری مهر|ف=نواهایی که در سایه «ماه غریبستان» ماندگار شدند/ارادت به «امیرعشق»}}</ref> | ||
* '''ادبیات و شعر:''' بازتاب شخصیت و جایگاه امام علی در شعر فارسی، از دوره‌های نخستین ادب فارسی تا روزگار معاصر، در آثار شاعران و نویسندگان مختلف دیده می‌شود. از جمله این شاعران می‌توان به ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه،<ref>{{پک|فردوسی|۱۳۷۵|ک=شاهنامه فردوسی|ص=۱۹-۲۰|ج=۱}}</ref> ابوالحسن کسایی مروزی،<ref>{{پک/بن|علی۵۰|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=۲ شعر از کسایی در ستایش امام علی(ع)}}</ref> ناصر خسرو قبادیانی،<ref>{{پک|ناصر خسرو|۱۳۳۵|ک=دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی|ص=۴۹-۵۰ و ۱۰۴-۱۰۳ و ۱۵۸ و ۲۱۸|ج=}}</ref> سنائی غزنوی،<ref>{{پک|سنائی غزنوی|۱۳۴۱|ک=دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنائی غزنوی|ص=۴۶۷-۴۷۱|ج=}}</ref> نظامی گنجوی،<ref>{{پک|نظامی|۱۳۹۹|ک=شرفنامه|ص=۳۵|ج=}}</ref><ref>{{پک|نظامی|۱۳۸۰|ک=دیوان قصاید و غزلیات نظامی گنجوی|ص=۳۴۹|ج=}}</ref> عطار نیشابوری،<ref>{{پک|عطار نیشابوری|۱۳۵۶|ک=مصیبت نامه|ص=۳۴-۳۶|ج=}}</ref><ref>{{پک|عطار نیشابوری|۱۳۳۹|ک=الهی نامه|ص=۲۲-۲۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|عطار نیشابوری|۱۳۵۶|ک=منطق الطیر|ص=۲۶|ج=}}</ref> مُصلِح‌الدین سعدی،<ref>{{پک|مصفا|۱۳۸۹|ک=متن کامل دیوان شیخ اجل سعدی شیرازی|ص=۶۷۹-۶۸۰|ج=}}</ref> جلال‌الدین محمد مولوی،<ref>{{پک|مولوی|۱۳۷۵|ک=مثنوی معنوی، دفتر اول|ص=۱۶۴–۱۶۶، ابیات ۳۷۲۷–۳۷۷۸ | * '''ادبیات و شعر:''' بازتاب شخصیت و جایگاه امام علی در شعر فارسی، از دوره‌های نخستین ادب فارسی تا روزگار معاصر، در آثار شاعران و نویسندگان مختلف دیده می‌شود. از جمله این شاعران می‌توان به ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه،<ref>{{پک|فردوسی|۱۳۷۵|ک=شاهنامه فردوسی|ص=۱۹-۲۰|ج=۱}}</ref> ابوالحسن کسایی مروزی،<ref>{{پک/بن|علی۵۰|ک=خبرگزاری ایسنا|ف=۲ شعر از کسایی در ستایش امام علی(ع)}}</ref> ناصر خسرو قبادیانی،<ref>{{پک|ناصر خسرو|۱۳۳۵|ک=دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی|ص=۴۹-۵۰ و ۱۰۴-۱۰۳ و ۱۵۸ و ۲۱۸|ج=}}</ref> سنائی غزنوی،<ref>{{پک|سنائی غزنوی|۱۳۴۱|ک=دیوان حکیم ابوالمجد مجدود بن آدم سنائی غزنوی|ص=۴۶۷-۴۷۱|ج=}}</ref> نظامی گنجوی،<ref>{{پک|نظامی|۱۳۹۹|ک=شرفنامه|ص=۳۵|ج=}}</ref><ref>{{پک|نظامی|۱۳۸۰|ک=دیوان قصاید و غزلیات نظامی گنجوی|ص=۳۴۹|ج=}}</ref> عطار نیشابوری،<ref>{{پک|عطار نیشابوری|۱۳۵۶|ک=مصیبت نامه|ص=۳۴-۳۶|ج=}}</ref><ref>{{پک|عطار نیشابوری|۱۳۳۹|ک=الهی نامه|ص=۲۲-۲۳|ج=}}</ref><ref>{{پک|عطار نیشابوری|۱۳۵۶|ک=منطق الطیر|ص=۲۶|ج=}}</ref> مُصلِح‌الدین سعدی،<ref>{{پک|مصفا|۱۳۸۹|ک=متن کامل دیوان شیخ اجل سعدی شیرازی|ص=۶۷۹-۶۸۰|ج=}}</ref> جلال‌الدین محمد مولوی،<ref>{{پک|مولوی|۱۳۷۵|ک=مثنوی معنوی، دفتر اول|ص=۱۶۴–۱۶۶، ابیات ۳۷۲۷–۳۷۷۸ و ۱۶۶–۱۶۷، ابیات ۳۷۷۹–۳۷۹۳ و ۱۶۷–۱۶۸، ابیات ۳۷۹۴–۳۸۳۸ و دفتر ششم، ۱۰۹۳–۱۰۹۴، ابیات ۴۵۳۷–۴۵۵۱|ج=}}</ref><ref>{{پک|مولوی|۱۳۳۸|ک=کلیات شمس تبریزی|ص=رباعیات، شماره ۳۰۰ و ۳۰۴|ج=}}</ref><ref>{{پک|صولتی|۱۳۷۷|ک=معارفی از تشیع در مثنوی معنوی|ص=۱۶۱-۱۶۳ و ۱۶۶-۱۶۵|ج=}}</ref> امیر فخرالدین محمود ابن‌یمین،<ref>{{پک|ابن‌يمين|۱۳۴۴|ک=دیوان اشعار ابن‌یمین|ص=۱۰-۱۱ و ۳۲-۳۱ و ۴۰-۳۹ و ۴۵-۴۴ و ۳۵۵|ج=}}</ref> شمس‌الدین محمد حافظ،<ref>{{پک|حافظ|۱۳۱۵|ک=دیوان حافظ|ص=۳۰۱|ج=}}</ref> [[سید محمدحسین شهریار]]،<ref>{{پک|شهریار|۱۳۸۶|ک=دیوان شهریار|ص=۹۸ و ۶۱۶-۶۱۵|ج=۱}}</ref> محمدحسین غروی اصفهانی (کمپانی)،<ref>{{پک|اصفهانی|۱۳۶۷|ک=کلیات دیوان کمپانی|ص=۳۵-۳۸|ج=}}</ref> محمد اقبال لاهوری<ref>{{پک|اقبال لاهوري|۱۳۶۶|ک=كليات اشعار فارسي علامه اقبال لاهوري|ص=۱۱۴-۱۱۶|ج=}}</ref> و باذل مشهدی<ref>{{پک|باذل مشهدی|نسخه خطی سپهسالار، شماره ۱۰۲۵.|ک=حمله حیدری|ص=|ج=}}</ref> اشاره کرد. مضامین مرتبط با امام علی در شعر فارسی، موضوعاتی مانند ولایت، غدیر، فضایل و سیره، عدالت، شجاعت و جایگاه معنوی او را دربرمی‌گیرد و در قالب‌هایی مانند قصیده، غزل، مثنوی و رباعی بازتاب یافته است. [[سید محمدحسین شهریار|شهریار]] نیز با سروده [[همای رحمت]] از شناخته‌شده‌ترین شاعران معاصر در این زمینه است. ازجمله؛<ref>{{پک|شهریار|۱۳۸۶|ک=دیوان شهریار|ص=۹۸|ج=۱}}</ref> | ||
{{شعر جدید|متن=علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را \\ که به ماسوا فکندی همه سایه هما را | {{شعر جدید|متن=علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را \\ که به ماسوا فکندی همه سایه هما را | ||
