اولین فاکس کلر: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''[[ایونلی]] فاکس کلر؛'''</big> فیزیکدان، نویسنده و فمینیست آمریکایی.  

ایونلی فاکس کلر، به‌عنوان یک منتقد فمینیست، استدلال می‌کند که علم مدرن بر بنیان‌های جنسیت‌زده‌ای شکل گرفته که در آن، عینیت و عقلانیت ابزاری به‌عنوان ارزش‌های مردانه، در تقابل با طبیعت به‌مثابۀ موجودی زنانه و منفعل قرار گرفته‌اند. او با بررسی تاریخی نشان می‌دهد که استعاره‌هایی مانند تصویر علم به‌عنوان داماد و طبیعت به‌عنوان عروس، سلطۀ مردانه بر طبیعت را مشروع جلوه داده‌اند. کلر این نقد را به علوم اجتماعی نیز تعمیم می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه تقسیم جامعه به حوزه‌های عمومی (مردانه) و خصوصی (زنانه)، نظریه‌پردازی را بر اساس تجارب مردان شکل داده و حضور زنان را نادیده گرفته است.  

ایونلی فاکس کلر در جکسون هایتز کویینز از والدین یهودی [[مهاجر]] از روسیه به دنیا آمد و در وودساید کویینز بزرگ شد.<ref>[https://www.nytimes.com/2005/04/12/science/theorist-drawn-into-debate-that-will-not-go-away.html Dean, Cornelia, "Theorist Drawn Into Debate 'That Will Not Go Away'", ''The New York Times'',] </ref> او در ۱۹۵۷م مدرک کارشناسی خود را در فیزیک از دانشگاه براندایس دریافت کرد و سپس مطالعاتش را در فیزیک نظری در دانشگاه هاروارد ادامه داد و در ۱۹۶۳م با اخذ مدرک دکتری فارغ‌التحصیل شد. علاقه او به زیست‌شناسی مولکولی در حین تکمیل رساله دکترایش و طی بازدیدی از آزمایشگاه کولد اسپرینگ هاربر در او شکل گرفت. کلر در دانشگاه‌های نورث ایسترن، کرنل، مریلند، نورث وسترن، پرینستون، دانشگاه ایالتی نیویورک در پورچیس، دانشگاه نیویورک و همچنین در بخش رتوریک دانشگاه کالیفرنیا در برکلی تدریس کرده است.<ref>[http://web.mit.edu/newsoffice/1992/keller-0715.html "Evelyn Fox Keller To Join STS Faculty". ''MIT News''. Massachusetts Institute of Technology. 15 July 1992. Retrieved 7 February 2013.]</ref> کار اولیه او در علم با تشویق برادرش موریس سانفورد فاکس همراه بود.<ref>[http://www.methodquarterly.com/2014/11/conversations-with-evelyn-fox-keller/ Keller, Evelyn Fox. (2014). "Conversations with Evelyn Fox Keller". Method Quarterly: Science in the Making.]</ref>

وی در ۲۰۰۷م در هیئت مشورتی ایالات متحده سازمان FFIPP (استادان فعال در زمینه صلح اسرائیل و فلسطین) عضویت داشت. این شبکه‌ای متشکل از اساتید و دانشجویان فلسطینی، اسرائیلی و بین‌المللی است که برای پایان‌دادن به اشغال سرزمین‌های فلسطینی توسط اسرائیل و تحقق صلح عادلانه فعالیت می‌کند.<ref>[https://web.archive.org/web/20130123054650/http://www.ffipp.org/about_us "Who is FFIPP – Faculty For Israeli-Palestinian Peace". Faculty For Israeli-Palestinian Peace.]</ref> ایونلی فاکس کلر در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۳م در کمبریج و در سن ۸۷ سالگی درگذشت.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/09/30/science/evelyn-fox-keller-dead.html Risen, Clay (30 September 2023). "Evelyn Fox Keller, Who Turned a Feminist Lens on Science,] </ref>

ایونلی فاکس کلر فاکس کِلِر فعالیت خود را به‌عنوان منتقد فمینیست علم با تدریس اولین دوره مطالعات زنان در سال ۱۹۷۴م و ارائه یک سلسله سخنرانی‌های شخصی و تأثیرگذار درباره تجربه زیستۀ خود به‌عنوان یک زن در علم آغاز کرد. او با تألیف مقاله‌ای کلیدی در کتاب «خوانش جنسیت و علم» و انجام پژوهش‌های تاریخی عمیق، به تحلیل ریشه‌های تصویرسازی جنسیتی از طبیعت در انقلاب علمی پرداخت.<ref>Muriel Lederman and Ingrid Bartsch (2001). ''The Gender and Science Reader''. New York: Routledge.</ref> فعالیت بعدی او معطوف به نقد حوزه‌های خاص علمی مانند ژنتیک جمعیت و اکولوژی ریاضی از این منظر بود. او در کتاب «معنا بخشیدن به زندگی» به بررسی فلسفی نقش مدل‌ها، استعاره‌ها و ماشین‌ها در تبیین زیست‌شناسی تکاملی پرداخت و موضع «کثرت‌گرایی تبیینی» را تبلیغ کرد.<ref>Shook, John R., Ed [entry by Phillip Honenberger] (2016). </ref>

== دیدگاه‌های ایونلی فاکس کلر ==

فاکس کلر استدلال می‌کند که بنیان‌های [[علم مدرن]]، تحت تأثیر فلاسفه‌ای شکل گرفته که پیش‌فرض‌های مردانه را در مفاهیم اساسی علم تزریق کرده‌اند. در این نگاه، ارزش‌هایی مانند [[عقلانیت ابزاری]] و [[پوزیتویست افراطی]] به‌عنوان ارزش‌های مردانه معرفی و در مقابل طبیعت، احساسات و ذهنیت به‌عنوان اموری زنانه قرار داده شده‌اند.<ref>[https://jahanezan.wordpress.com/2013/09/22/12345-1107/ معرفت‌شناسی فمینیستی (2)/ نسرین قوامی/ اولین فاکس کلر، وب‌سایت جهان زن.]</ref> این دوگانگی، به یک استعارۀ جنسیتی کلان منجر شده است: علم به‌عنوان امری مردانه و مسلط و طبیعت به‌عنوان امری زنانه و مطیع که باید کشف و کنترل شود. از نظر فاکس کلر، فرانسیس بیکن این رابطه را با استعاره «علم به مثابه داماد طبیعت عروس» تشریح کرد که هدفش اعمال سلطه بر طبیعت بود.<ref>اعزازی، «ضرورت استفاده از رويكرد جنسيتي در پژوهشها»،  1385ش، ص38-40.</ref>

فاکس کلر معتقد است که این انگاره جنسیت‌زده تنها به [[علوم طبیعی]] محدود نماند و بر [[علوم اجتماعی]] نیز سایه افکند. علوم اجتماعی نیز عقلانیت و عینیت‌گرایی را الگو قرار داد و به دنبال آن، تقسیم‌بندی [[جامعه]] به حوزه عمومی (عرصه مردانه فعالیت‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی) و حوزه خصوصی (عرصه زنانه خانه‌داری و مراقبت) را طبیعی و مبتنی بر تفاوت‌های ذاتی قلمداد کرد. این تقسیم‌بندی باعث شد نظریه‌پردازی‌های علوم اجتماعی مانند روانشناسی فروید یا نظریه‌های طبقاتی جامعه‌شناسی عمدتاً بر تجربه مردان متمرکز شوند و حضور، فعالیت‌ها و تجارب زنان در حوزۀ عمومی نادیده گرفته یا با معیارهای مردانه سنجیده شوند. حتی مفاهیمی مانند [[جامعه‌پذیری]]، پیش از ورود [[جنسیت]] به‌عنوان یک مقوله تحلیلی، تفاوت‌های بین دختران و پسران را طبیعی و غیرقابل بررسی می‌پنداشتند.<ref>اعزازی، «ضرورت استفاده از رويكرد جنسيتي در پژوهشها»،  1385ش، ص38-40.</ref>

== انتقادات به دیدگاه‌های ایونلی فاکس کلر ==

نظریه جنسیت و علم اِولین فاکس کِلِر، با وجود تأثیرگذاری، از سوی برخی صاحب‌نظران به‌دلیل نداشتن پیچیدگی تاریخی و عملی کافی مورد نقد قرار گرفته است. برخی  مورّخین مانند آن هینبر کوبلیتز استدلال می‌کند که این چارچوب، تنوع گستردۀ موقعیت زنان در علوم را در دوره‌ها و فرهنگ‌های مختلف نادیده می‌گیرد و با ارائه مثال‌هایی مانند استقبال نسبی از زنان در علوم طبیعی قرن نوزدهم اروپا، ادعای کلیِ مردانه بودن ذاتی علم را به چالش می‌کشد.<ref>Ann Hibner Koblitz, "A historian looks at gender and science," International Journal of Science Education, vol. 9 (1987), p. 399-407.</ref>

نگرانی دیگر، پیامد عملی این نظریه است. برخی منتقدان استدلال می‌کنند که تأکید رادیکال کِلِر بر لزوم «عدم شناسایی از خویشتن» برای زنان دانشمند، به جای ایجاد انگیزه، می‌تواند احساس بیگانگی و دوری از حوزه علم را تقویت کرده و ناخواسته به اهداف افزایش مشارکت زنان آسیب برساند.<ref>Ann Hibner Koblitz, Science, Women and Revolution in Russia, Routledge, 2000.</ref>

 

این انتقادات تنها محدود به مورخان نیست و توسط چهره‌های برجسته‌ای در خود جامعه علمی از جمله فیزیکدانان و ریاضی‌دانان زن نیز مطرح شده‌اند. در هسته این مجادله، یک تمایز بنیادین قرار دارد: تفاوت بین تحلیل موانع حرفه‌ای زنان در علم با هدف افزایش عدالت، و نقد فلسفی انگاره‌های جنسیتی در بنیان‌های دانش علمی. نویسندگان معتقدند خلط این دو سطح تحلیل، هم به پیشبرد اهداف عملی لطمه می‌زند و هم غنای تاریخی موقعیت زنان در علم را نادیده می‌گیرد.<ref>Evelyn Fox Keller, Reflections on Gender and Science, Yale University Press, 1985, p. 174-175.</ref>

اِولین فاکس کلر در طول حیات علمی خود جوایز و افتخارات متعددی دریافت کرد که از جمله می‌توان به کمک‌ هزینه استعداد درخشان مک آرتور (۱۹۹۲م)<ref>[http://www.macfound.org/fellows/search/?fellow_class=26 "MacArthur Fellows Program – July 1992". MacArthur Foundation. 2012. Retrieved 1 January 2013.]</ref> و کمک‌ هزینه گوگنهایم (۲۰۰۰م) اشاره کرد. او همچنین به عضویت نهادهای معتبری چون انجمن فلسفه آمریکا (۲۰۰۶م) و آکادمی هنر و علوم آمریکا (۲۰۰۷م) درآمد.<ref>[https://web.archive.org/web/20160303213417/http://www.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Keller&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=2006&year-max=2006&dead=&smode=advanced "American Philosophical Society Member History". American Philosophical Society]</ref> از دیگر افتخارات وی می‌توان به دریافت جایزۀ «John Desmond Bernal Prize» (۲۰۱۱م) برای مشارکت‌های پیشگامانه‌اش در مطالعات اجتماعی علم اشاره کرد.<ref>"John Desmond Bernal Prize". ''Society for Social Studies of Science''. Archived from the original on 6 August 2017. Retrieved 13 October 2014.</ref>