شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما تمایزات مفهومی با کاربرد حیا دارد: | شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما تمایزات مفهومی با کاربرد حیا دارد: | ||
# بهلحاظ پشتوانۀعقلانی: مفهوم شرم از جهت وجاهت عقلانی، به دوگونۀ شرمعاقلانه و شرم غیرعاقلانه تقسیم میشود. شرمی که از حکم عقل برخواسته و انسان را از کارهای زشت باز دارد، شرم عاقلانه و نشانۀ عقل و ایمان بهشمار آمده و از آن به حیا تعبیر میشود؛ اما شرمی که موجب خود داری انسان از کارهای نیک گردد، شرم غیر عاقلانه و نشانۀ حماقت و نادانی بوده و آن را کمرویی مینامند.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، وب سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 30/08/1396ش؛] پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 11391ش، ص83-84. </ref> | # بهلحاظ پشتوانۀعقلانی: مفهوم شرم از جهت وجاهت عقلانی، به دوگونۀ شرمعاقلانه و شرم غیرعاقلانه تقسیم میشود. شرمی که از حکم عقل برخواسته و انسان را از کارهای زشت باز دارد، شرم عاقلانه و نشانۀ عقل و ایمان بهشمار آمده و از آن به حیا تعبیر میشود؛ اما شرمی که بهجهت حضور و نظارت دیگران، موجب خود داری انسان از کارهای نیک گردد، شرم غیر عاقلانه و نشانۀ حماقت و نادانی بوده و آن را کمرویی مینامند.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، وب سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 30/08/1396ش؛] پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 11391ش، ص83-84. </ref> | ||
#بهلحاظ زمانبروز: گفته شدهاست که شرم از نظر زمان بروز، بهحیا و خجالت تقسیم میشود؛ بهاین شرح که شرم بهمعنای حیا حالت پیشینی دارد و پیش از وقوع یککار قبیح، مانع از انجام آن میشود؛ اما شرم بهمعنای خجالت حالت پسینی دارد و بعد از انجام یککار قبیح در انسان پدیدار میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.</ref> | #بهلحاظ زمانبروز: گفته شدهاست که شرم از نظر زمان بروز، بهحیا و خجالت تقسیم میشود؛ بهاین شرح که شرم بهمعنای حیا حالت پیشینی دارد و پیش از وقوع یککار قبیح، مانع از انجام آن میشود؛ اما شرم بهمعنای خجالت حالت پسینی دارد و بعد از انجام یککار قبیح در انسان پدیدار میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.</ref> | ||
#بهلحاظ نحوۀبروز: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن درچهرۀ افراد نمایان میشود؛ اما حیا نوعی خود داری است که از روح و ارادۀ انسان ناشی میشود. | #بهلحاظ نحوۀبروز: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن درچهرۀ افراد نمایان میشود؛ اما حیا نوعی خود داری است که از روح و ارادۀ انسان ناشی میشود. | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
</ref> | </ref> | ||
== مؤلفه های شرم == | == مؤلفه های شرم == | ||
از آنجا که در متون اسلامی، حیا و شرم بهصورت هممعنا و مترادف بهکار رفته اند،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/64aa70e9b01b8-10694-1400-60.pdf سمیعیان و دیگران، «بررسی تأثیر دین داری بر تجریۀ احساس شرم و حیای شهروندان»، 1396ش، ش11، ص76.]</ref> مباحثی مرتبط با شرم را نیز میتوان در زمرۀ مباحث حیا دنبال کرد. بدینجهت، شرم مانند حیا بهعنوان یکعنصر مؤثر در سبک زندگی انسان، چهار مؤلفه دارد؛ 1. فاعل شرمکننده، 2. فعل شرمآور، 3. حضور و نظارت ناظر، 4. مهار نفس از ارتکاب کار شرمآور <ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص31.</ref> که کنار هم قرار گرفتن این مؤلفهها سبب بروز شرم در انسان میشود: | از آنجا که در متون اسلامی، حیا و شرم بهصورت هممعنا و مترادف بهکار رفته اند،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/64aa70e9b01b8-10694-1400-60.pdf سمیعیان و دیگران، «بررسی تأثیر دین داری بر تجریۀ احساس شرم و حیای شهروندان»، 1396ش، ش11، ص76.]</ref> مباحثی مرتبط با شرم را نیز میتوان در زمرۀ مباحث حیا دنبال کرد. بدینجهت، شرم مانند حیا بهعنوان یکعنصر مؤثر در سبک زندگی انسان، چهار مؤلفه دارد؛ 1. فاعل شرمکننده، 2. فعل شرمآور، 3. حضور و نظارت ناظر، 4. مهار نفس از ارتکاب کار شرمآور <ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص31.</ref> که کنار هم قرار گرفتن این مؤلفهها سبب بروز شرم در انسان میشود: | ||
