اعتراضات دی ۱۴۰۴: تفاوت میان نسخه‌ها

اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ش؛ مجموعه‌ای از تظاهرات و تجمعات اعتراضی در شهرهای مختلف ایران.

اعتراضات از روز یکشنبه هفتم دی‌ماه ۱۴۰۴ش و همزمان با افزایش ناگهانی قیمت سکه و [[دلار]] کلید خورد. تجمعات اعتراضی ابتدا در [[بازار تهران|بازارهای تهران]] از جمله پاساژ علاءالدین، خیابان جمهوری و بازار شوش شکل گرفت و با تعطیلی برخی مغازه‌ها همراه بود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704554/%D8%AA%D8%AC%D9%85%D8%B9-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B3%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DA%98-%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%A1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA «تجمع جمعی از کسبه پاساژ علاءالدین در اعتراض به بی‌ثباتی قیمت ارز»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در روزها و هفته‌های بعد، دامنۀ اعتراضات به شهرهای دیگری از جمله [[مشهد]]، [[اصفهان]]، [[ایلام]]، [[لرستان]]، [[چهارمحال]] و [[بختیاری]]، [[فارس]] و [[کرمانشاه]] کشیده شد.<ref>[https://farsnews.ir/tehran/1767475079426048879/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%A8-%DB%B1%DB%B3-%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7 «گزارش میدانی خبرنگاران فارس از تحرکات شب ۱۳ دی در تهران و شهرستان‌ها»، خبرگزاری فارس]</ref> همزمان، شبکه‌های اجتماعی و برخی رسانه‌های خارجی فارسی‌زبان، پوشش گسترده و جهت‌داری از این اعتراضات آغاز کردند. برخلاف دو دورۀ پیشین که اعتراضات به سرعت اوج گرفت، داده‌های پوشش رسانه‌ای در هفتۀ اول حاکی از گسترش کندتر این دور از اعتراضات بود.<ref>[https://alamejonoob.ir/?p=18336 «وقایع دی به علت نادیده انگاشتن اعتراضات گذشته بود/چرا از گروه‌های مرجع اعتبارزدایی شده است؟»، پایگاه خبری تحلیلی علم جنوب.]</ref>  

در ادامه، بر اساس گزارش‌های منتشر شده، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه، با انتشار فراخوان‌هایی از [[سوی رضا پهلوی]] و تشویق و حمایت آشکار گروه‌های و رسانه‌های مخالف نظام [[جمهوری اسلامی ایران]] و شماری از [[سلبریتی‌|سلبریتی‌ها]] در [[فضای مجازی]]<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2172506/%D8%B3%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D9%88-%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF «سلبریتی‌های خارج نشین چگونه فرمان قتل و غارت و اغتشاش می دادند؟»، خبر آنلاین.]</ref> و همچنین گزارش‌هایی مبنی بر حضور و تحرک عوامل اخلالگر، بخشی از صحنه‌های اعتراضی از تمرکز بر مطالبات اولیۀ اقتصادی فاصله گرفت. این دوره با درگیری‌های شدیدتر در برخی مراکز استان‌ها همراه شد و گزارش‌هایی از حضور گروه‌های مسلح، افزایش [[خشونت‌|خشونت‌ها]]، تخریب اموال عمومی و مردمی و کشتار توسط اغتشاشگران نیز منتشر شد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2172209/%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D9%85%D9%88%D8%AC-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1 «پنج موج اعتراضات دی 1404 به روایت جلایی‌پور؛ موج اول بازار، موج دوم در شهرهای کوچک با نرخ بیکاری بالای چهل درصد و موج سوم با خشونت بی سابقه»، خبر آنلاین:]</ref>

برخی از تحلیلگران معتقدند ریشۀ اصلی اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ش را باید در بستر تاریخی چند دهه‌ای و در تعامل پیچیدۀ عوامل داخلی و خارجی جستجو کرد. از نگاه آنان، این اعتراضات تنها یک حادثۀ مقطعی نیست، بلکه نقطۀ اوج انباشت مطالبات اقتصادی و اجتماعی است که به‌ویژه طی دو دهۀ گذشته، تحت تأثیر [[تحریم‌ بین‌المللیِ|تحریم‌های بین‌المللیِ]] هدفمند و فشارهای خارجی برای تضعیف ارزش [[پول]] ملی و ایجاد [[تورم]] ساختاری، تشدید شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6730933/%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA «دی ۱۴۰۴ در ایران چه گذشت؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> این تحلیلگران بر این باورند که تحریم‌ها به‌عنوان یک عامل خارجی، به‌طور عمدی برای کاهش [[رفاه]] عمومی و ایجاد نارضایتی طراحی شده‌ است. در کنار این عامل، ناتوانی نهادهای داخلی در ایجاد مکانیسم‌های مؤثر برای انتقال و پاسخگویی به مطالبات، نبود [[احزاب]] قدرتمند و نهادهای واسط و نیز ضعف در مدیریت اقتصادی که منجر به احساس بی‌عدالتی و محرومیت در بخش‌هایی از جامعه شده، بستر اجتماعی اعتراضات را فراهم کرده است.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-6/1080862-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88 «اعتراضات دی ماه از نگاه یک جامعه شناس+ ویدئو»، وب‌سایت مشرق.]</ref>  

همزمان، اقدامات تحریک‌آمیز بازیگران خارجی و گروه‌های معارض برون‌مرزی نیز به‌عنوان عامل تشدیدکننده عمل کرده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که این گروه‌ها با سوءاستفاده از فضای نارضایتی‌های مشروع، با دریافت حمایت‌های مالی و رسانه‌ای، درصدد برآمدند تا اعتراضات مسالمت‌آمیز را به سمت خشونت و ناآرامی‌های سازمان‌یافته سوق دهند. این امر موجب دوگانگی در صحنۀ اجتماعی و پیچیده‌ترشدن تمایز بین اعتراض مدنی و [[آشوب]] شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86049168/%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%A8-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

از نظر ماهیتی، برخلاف [[اعتراضات ۱۳۹۸ش]] بعد از افزایش قیمت [[بنزین]] و ۱۴۰۱ش بعد از در گذشت [[مهسا امینی]]، جرقۀ این دوره بیشتر ماهیت اقتصادی معطوف به بازار داشت.<ref>[https://www.irna.ir/news/86049168/%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%B4%DB%8C%D8%A8-%D9%86%D8%B2%D9%88%D9%84-%D9%88-%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D9%88-%D9%BE%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C «روند اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴؛ شیب نزول و صعود و پراکندگی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> تحلیل‌ها همچنین به تغییر نسبی بافت معترضان نسبت به دوره‌های قبل اشاره دارند، با حضور پررنگ‌تر کاسبان، کسبۀ خرده‌پا و اقشاری که پیشتر ممکن بود کمتر در اعتراضات خیابانی دیده شوند؛ این ناآرامی‌ها در شرایطی رخ داد که دورنمای رفع محدودیت‌های خارجی مبهم به نظر می‌رسید.<ref>[https://rahevatan.ir/%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B1%D9%85%DA%A9%DB%8C-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%A8-%D9%85%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D8%AA/ «آزاد ارمکی: پلیس مراقب معترضان باشد/ اعتراض را جمع نکنید، مدنی‌اش کنید»، وب‌سایت راه وطن.] </ref>