پیشنویس:رفعت حسن: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''رفعت | <big>'''رفعت حسن؛'''</big> فمنیست اسلامی و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا. | ||
رفعت حسن، فمینیست اسلامی و استاد مطالعات دینی، با ارائه «الهیات فمینیستی در قرآن» استدلال میکند که متن قرآن ذاتاً با برابری جنسیتی در تضاد نیست بلکه این تفاسیر مردسالارانه و سنتهای فرهنگی هستند که موجب تبعیض علیه زنان شدهاند. او با نقد خوانشهای سنتی از داستان آفرینش و تأکید بر حقوق انسانی در قرآن، خواستار احیای تفسیرهای عادلانه و مشارکت زنان در فرآیند تفسیر میشود. دیدگاه او با نقدهایی مواجه است؛ از جمله اینکه تساوی مطلق خواستهشده توسط فمینیسم با برخی تفاوتهای حقوقی مصرح در قرآن ناسازگار است و رویکرد او از سوی برخی متخصصان، تفسیر به رأی و غفلت از مبانی جامع اسلامی تلقی میشود. | |||
==زندگینامه== | ==زندگینامه== | ||
رفعت حسن درلاهور،پاکستان، در یک [[خانواده]] رده بالای سید مسلمان متولد شد. پدربزرگ مادری حسن، حکیم احمد شجاع، شاعر، نویسنده و نمایشنامه نویس پاکستانی بود. او کودکی راحتی را در اثر درگیری بین دیدگاههای سنتی پدر و مادرش تجربه نکرده بود. او بیشتر عمرش را بهدلیل نظراتش دربارۀ نقشهای جنسیتی ازپدرش متنفر بود، اما بعدها به سبب مهربانی و دلسوزی پدر، از او قدردانی کرد. او درمدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان، و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دورهای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم درسال 1968م برای پایاننامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref> | رفعت حسن درلاهور،پاکستان، در یک [[خانواده]] رده بالای سید مسلمان متولد شد. پدربزرگ مادری حسن، حکیم احمد شجاع، شاعر، نویسنده و نمایشنامه نویس پاکستانی بود. او کودکی راحتی را در اثر درگیری بین دیدگاههای سنتی پدر و مادرش تجربه نکرده بود. او بیشتر عمرش را بهدلیل نظراتش دربارۀ نقشهای جنسیتی ازپدرش متنفر بود، اما بعدها به سبب مهربانی و دلسوزی پدر، از او قدردانی کرد. او درمدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان، و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دورهای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم درسال 1968م برای پایاننامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref> | ||
نسخهٔ ۱۲ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۴۵
رفعت حسن؛ فمنیست اسلامی و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا.
رفعت حسن، فمینیست اسلامی و استاد مطالعات دینی، با ارائه «الهیات فمینیستی در قرآن» استدلال میکند که متن قرآن ذاتاً با برابری جنسیتی در تضاد نیست بلکه این تفاسیر مردسالارانه و سنتهای فرهنگی هستند که موجب تبعیض علیه زنان شدهاند. او با نقد خوانشهای سنتی از داستان آفرینش و تأکید بر حقوق انسانی در قرآن، خواستار احیای تفسیرهای عادلانه و مشارکت زنان در فرآیند تفسیر میشود. دیدگاه او با نقدهایی مواجه است؛ از جمله اینکه تساوی مطلق خواستهشده توسط فمینیسم با برخی تفاوتهای حقوقی مصرح در قرآن ناسازگار است و رویکرد او از سوی برخی متخصصان، تفسیر به رأی و غفلت از مبانی جامع اسلامی تلقی میشود.
زندگینامه
رفعت حسن درلاهور،پاکستان، در یک خانواده رده بالای سید مسلمان متولد شد. پدربزرگ مادری حسن، حکیم احمد شجاع، شاعر، نویسنده و نمایشنامه نویس پاکستانی بود. او کودکی راحتی را در اثر درگیری بین دیدگاههای سنتی پدر و مادرش تجربه نکرده بود. او بیشتر عمرش را بهدلیل نظراتش دربارۀ نقشهای جنسیتی ازپدرش متنفر بود، اما بعدها به سبب مهربانی و دلسوزی پدر، از او قدردانی کرد. او درمدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان، و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دورهای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم درسال 1968م برای پایاننامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.[۱]
رفعت حسن از 1966م تا 1967م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع رسانی و صداو سیمای پاکستان از 1969م تا 1972م فعالیت کرد. در 1972م با دخترش به ایالات متحده مهاجرت کرد.[۲] در دانشگاههایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرده است، اخیرا مطالعات مذهبی را در دانشگاه لوییزویل تدریس میکند. خانم حسن جزء اولین کسانی بود که برچسب «فمینیست اسلامی» را پذیرفت و در حالحاضر وی استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکیا است.[۳]
دیدگاههای رفعت حسن
رفعت حسن، با تأثیرپذیری از جریان الهیات فمینیستی در مسیحیت، رویکردی موسوم به «الهیات فمینیستی در قرآن» را ارائه میدهد. هستۀ مرکزی دیدگاه او این ادعاست که قرآن ذاتاً با اصول فمینیستی در تعارض نیست، بلکه متنی است که در پی رهایی انسان از قیود ناعادلانه از جمله تبعیض جنسیتی است. او قرآن را «منشور کبیر حقوق بشر» میخواند که حقوقی چون زندگی، احترام، عدالت، آزادی و دانش را برای همه انسانها، فارغ از جنسیت، تضمین میکند.[۴]
حسن باورمند است که نابرابریهای کنونی علیه زنان در جوامع مسلمان، ریشه در فرهنگها و تفاسیر مردسالارانه دارد، نه در متن اصیل قرآن. به عقیده او، غیبت تاریخی زنان از فرآیند تفسیر و علوم دینی، منجر به حاکمیت خوانشهای یکسویه و تبعیضآمیز شده است. راه حل او، توانمندسازی زنان از طریق آموزش، مشارکت اجتماعی و ورود به عرصه تفسیر قرآن است تا بتوانند با آگاهی از حقوق خویش، در برابر تفاسیر جانبدارانه بایستند و قرائتهای اصیل مساواتطلبانه قرآن را احیا کنند.[۵]
او سه انگاره الهیاتی را که به باور وی مبنای نگرش فرودستانگاری زنان شده، به چالش میکشد: تابعیت زن در آفرینش، مسئولیت حوا در هبوط آدم، و آفرینش زن برای مرد. حسن با نقد این انگارهها، استدلال میکند که قرآن هیچ برتری ذاتی برای مردان قائل نیست.[۶]
نقد دیدگاههای رفعت حسن
- چالش در تحقق «برابری مطلق»: مهمترین نقد پژوهشگران این است که مبانی فکری حسن، تساوی کامل حقوقی و شرعی زن و مرد را نتیجه میگیرد، در حالی که قرآن در برخی احکام مانند ارث، شهادت یا قضاوت تفاوتهایی را میان آنان مقرر داشته است. بنابراین، هدف نهایی فمینیسم (برابری مطلق در همه شئون) با متن صریح برخی آیات قرآن قابل جمع نیست.[۷]
- مبانی محدود تفسیری: نقد دیگر به منابع تفسیری او بازمیگردد. استدلالهای حسن عمدتاً متکی بر سنت تفسیری اهل سنت است و از نقدهای درونمذهبی شیعه نسبت به برخی از همان احادیث، یا از احادیث اکرامآمیز شیعه درباره زنان، غفلت کرده است. این امر، دیدگاه او را تا حدی ناقص و یکسویه جلوه میدهد.[۸]
- تفسیر به رأی: منتقدان سنتیتر، رویکرد حسن و دیگر فمینیستهای اسلامی را مصداق «تفسیر به رأی»و تحمیل پیشفرضهای مدرن بر متن دینی میدانند. از نگاه آنان، فهم صحیح قرآن نیازمند تخصص در علوم اسلامی است و نمیتوان صرفاً با انگیزه برابریخواهانه، مفاهیم جدیدی را به قرآن نسبت داد. آنان همچنین اشاره میکنند که حتی مفسران زن نیز گاه برداشتهایی متفاوت از فمینیستها داشتهاند و برخی تفاوتهای حقوقی در قرآن را نه ناشی از مردسالاری، بلکه مبتنی بر حکمتها و تفاوتهای طبیعی بین زن و مرد دانستهاند.[۹]
پانویس
- ↑ Cahill, Susan N. (1996). Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women. W.W. Norton and Company. p. 329. I
- ↑ "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original
- ↑ "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". louisville.edu.
- ↑ حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.
- ↑ حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص5-15.
- ↑ حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.
- ↑ حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.
- ↑ حسننیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص21.
- ↑ امین، تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن، ج4، ص63.
منابع
- حسننیا و دیگران، نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات، مجلۀ فلسفه دین، شماره 4، 1398ش.
- امین، سیده نصرت، تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.
- Cahill, Susan N. (1996). Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women. W.W. Norton and Company.
riffat hassan
- "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". louisville.edu. Retrieved 16 November 2015.
- "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 4 March 2008.