مطالبهگری: تفاوت میان نسخهها
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
== انواع مطالبهگری == | == انواع مطالبهگری == | ||
پژوهشگران مطالبهگری را به دو دسته کلی تقسیم میکنند: | |||
# مطالبهگری تأملی ''':''' این نوع که بهترین شکل مطالبهگری است، بر پایه استدلال، دانش تخصصی، بیان شفاف و دعوت به گفتوگو استوار است. | |||
# مطالبهگری افراطی یا فریاد''':''' در این حالت، مطالبهگری تنها به ابراز خشم و فریاد اعتراض تبدیل میشود که فاقد استدلال منطقی است و معمولاً زمانی رخ میدهد که مکانیسمهای قانونی پاسخگو نباشند.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص 434.]</ref> | |||
ابزارهای مطالبه گری | همچنین در ادبیات جامعهشناسی مطالبهگری بر اساس کنشگران، شیوه کنش و حوزه مطالبات دستهبندی میشود. از نظر کنشگران، مطالبهگری میتواند فردی یا جمعی و سازمانیافته باشد که نوع دوم معمولاً در قالب تشکلهای مدنی، صنفی و جنبشهای اجتماعی شکل میگیرد. از حیث شیوه، میان مطالبهگری نهادی و رسمی که در چارچوب سازوکارهای قانونی انجام میشود و مطالبهگری غیرنهادی و اعتراضی تمایز گذاشته میشود. همچنین از نظر حوزه مطالبات، گونههایی مانند مطالبهگری سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قابل تفکیکاند که هر یک به حوزهای مشخص از روابط قدرت و منابع اجتماعی مربوط میشوند.<ref>[https://isa.org.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7/386-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C/6488-%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C «گونه شناسی مطالبهگری»، وبسایت انجمن جامعه شناسی ایران.]</ref> | ||
== ابزارهای مطالبه گری == | |||
نسخهٔ ۱۴ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۵۲
مطالبهگری؛
مفهومشناسی مطالبه گری
مطالبهگری در لغت به معنای خواستن چیزی یا حق خود از کسی آمده[۱] و در اصطلاح به معنای تلاش جمعی برای بهبود وضعیت جامعه است. این مفهوم زمانی شکل میگیرد که یک دغدغه از حالت فردی خارج شده و با حمایت گروهی از مردم، به یک خواسته عمومی تبدیل شود.[۲] در دنیای امروز، این کنشگری به عنوان راهی برای دستیابی به رفاه و عدالت اجتماعی شناخته میشود.[۳]
تاریخچه مطالبهگری
ریشههای نظارت مردم بر حکومت و شکلگیری جامعه مدنی به دوران یونان باستان و روم باستان بازمیگردد، اما مفهوم مدرن آن همگام با تحولات اندیشه در قرن هجدهم میلادی و شکلگیری مفاهیمی مانند حقوق بشر و دموکراسی پررنگ شد.[۴]
در تاریخ معاصر ایران، ردپای مطالبهگری اجتماعی را میتوان در دوران مشروطه مشاهده کرد؛ زمانی که زنان و اصناف با نوشتن عریضه و بیان خواستههای خود در مطبوعات، برای دستیابی به حقوق اجتماعی، عدالت و برابری تلاش میکردند.[۵] در دهههای اخیر، با گسترش رسانهها و جریان آزاد اطلاعات، تعامل بین مردم و حکومتها افزایش یافته و جامعهشناسی به عنوان دانشی برای بررسی این مطالبات مطرح شده است.[۶]
اهداف مطالبهگری
اهداف مطالبهگری ناظر بر پیگیری آگاهانه و مسالمتآمیز حقوق فردی و جمعی در چارچوب قانون و منافع عمومی است. مهمترین هدف مطالبهگری، افزایش پاسخگویی نهادهای مسئول و جلوگیری از بیعدالتی، فساد و تبعیض در ساختارهای اجتماعی و حکمرانی است. مطالبهگری همچنین به تقویت مشارکت اجتماعی، ارتقای آگاهی عمومی و تبدیل مطالبات پراکنده به خواستههای شفاف و قابل پیگیری کمک میکند. از دیگر اهداف آن میتوان به اصلاح سیاستها و رویههای نادرست، بهبود کیفیت تصمیمگیریها و ایجاد پل ارتباطی میان مردم و مسئولان اشاره کرد. در این معنا، مطالبهگری ابزاری برای تحقق توسعه اجتماعی و حفظ حقوق شهروندی به شمار میرود.[۷]
مبانی مطالبهگری
مبانی دینی
مبانی دینی مطالبهگری در اندیشه اسلامی بر اصولی چون امر به معروف و نهی از منکر، عدالتخواهی، مسئولیتپذیری اجتماعی و نظارت عمومی استوار است. از منظر آموزههای دینی، انسان مؤمن نسبت به سرنوشت جامعه بیتفاوت نیست و وظیفه دارد در برابر ظلم، فساد و تضییع حقوق عمومی واکنش آگاهانه و اصلاحگرانه نشان دهد. قرآن کریم و سیره پیامبر اسلام(ص) و ائمه(ع)، بر لزوم مطالبه حق، نصیحت حاکمان و دفاع از مظلوم تأکید دارند. در این چارچوب، مطالبهگری نه کنشی صرفاً سیاسی، بلکه تکلیفی اخلاقی و اجتماعی تلقی میشود که هدف آن اصلاح امور، تحقق عدالت و حفظ کرامت انسانی در جامعه اسلامی است.[۸]
مبانی قانونی
مبانی حقوقی مطالبهگری در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران بر اصول مصرح در قانون اساسی استوار است. مطابق اصولی همچون:
- اصل ۸ (امر به معروف و نهی از منکر)؛
- اصل ۲۴ (آزادی بیان)؛
- اصل ۲۷ (آزادی اجتماعات و راهپیماییهای قانونی)[۹]
مردم حق دارند مطالبات و انتقادات خود را بهصورت قانونی و مسالمتآمیز بیان کنند. از این منظر، مطالبهگری نهتنها مجاز، بلکه یکی از ابزارهای تحقق نظارت عمومی و تقویت مردمسالاری دینی به شمار میرود. تأکید نهادهایی مانند شورای نگهبان بر بیان مطالبات در چارچوب قانون، نشاندهنده جایگاه حقوقی مطالبهگری بهعنوان حقی شهروندی و سازوکاری برای اصلاح امور و افزایش پاسخگویی مسئولان است.[۱۰]
انواع مطالبهگری
پژوهشگران مطالبهگری را به دو دسته کلی تقسیم میکنند:
- مطالبهگری تأملی : این نوع که بهترین شکل مطالبهگری است، بر پایه استدلال، دانش تخصصی، بیان شفاف و دعوت به گفتوگو استوار است.
- مطالبهگری افراطی یا فریاد: در این حالت، مطالبهگری تنها به ابراز خشم و فریاد اعتراض تبدیل میشود که فاقد استدلال منطقی است و معمولاً زمانی رخ میدهد که مکانیسمهای قانونی پاسخگو نباشند.[۱۱]
همچنین در ادبیات جامعهشناسی مطالبهگری بر اساس کنشگران، شیوه کنش و حوزه مطالبات دستهبندی میشود. از نظر کنشگران، مطالبهگری میتواند فردی یا جمعی و سازمانیافته باشد که نوع دوم معمولاً در قالب تشکلهای مدنی، صنفی و جنبشهای اجتماعی شکل میگیرد. از حیث شیوه، میان مطالبهگری نهادی و رسمی که در چارچوب سازوکارهای قانونی انجام میشود و مطالبهگری غیرنهادی و اعتراضی تمایز گذاشته میشود. همچنین از نظر حوزه مطالبات، گونههایی مانند مطالبهگری سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قابل تفکیکاند که هر یک به حوزهای مشخص از روابط قدرت و منابع اجتماعی مربوط میشوند.[۱۲]
ابزارهای مطالبه گری
الزامات مطالبهگری
فواید مطالبه گری
تفاوت مطالبه گری و اغتشاش
تفاوت انتقادگری با مطالبه گری
نقش حاکمیت در برابر مطالبه گری اجتماعی
چالش های مطالبه گری (چالش های حقوقی و امنیتی)
مطالبه گری در ایران
نمونه های موفق مطالبه گری
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتامه، ذیل واژه مطالبه.
- ↑ خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص 433.
- ↑ خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص 442.
- ↑ سردارنیا، «نگاه انتقادی و کاربردی به جامعۀ مدنی و مسئلۀ شفافیت و فساد اقتصادی در ایران»، ص124-125.
- ↑ خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص ۴۳۵.
- ↑ خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص 427.
- ↑ چیتسازان، «مطالبه گری چیست و چه اهدافی دارد؟»، وبسایت سمن جوانان.
- ↑ «مبانی دینی مطالبه گری مطلوب»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
- ↑ «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وبسایت شورای نگهبان.
- ↑ «مردم میتوانند طبق قانون اساسی مطالبات خودشان را بیان کنند»، وبسایت شورای نگهبان.
- ↑ خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبهگری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص 434.
- ↑ «گونه شناسی مطالبهگری»، وبسایت انجمن جامعه شناسی ایران.