شرم: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۵: / خط ۱۵: @@
 == شرم در آموزه‌های اخلاقی و در مباحث جرم‌شناسی ==
-شرم از جهت ارتباط آن با رفتارهای ناشایست اخلاقی یا رفتار های مجرمانه، به شرم اخلاقی و شرم در جرم‌شناسی دسته بندی می شود که این دو مفهوم در چند مورد باهم تفاوت دارند:
+به لحاظ موضوعی، موضوع و مایۀ شرم یا کاری در نقض اخلاقیات یک جامعه و یا رفتاری در نقض حق است. شرم از جهت ارتباط آن با رفتارهای ناشایست اخلاقی یا رفتار های مجرمانه، به شرم اخلاقی و شرم در جرم‌شناسی دسته بندی می شود که این دو مفهوم در چند مورد باهم تفاوت دارند:
 # از نظر زمان شرمساری: زمان بروز شرم در جرم‌شناسی، بعد از ارتکاب رفتار مجرمانه است؛ اما شرم اخلاقی، هم پیش از عمل غیر اخلاقی و هم پس از آن ظاهر می‌شود.
@@ خط ۲۳: / خط ۲۳: @@
 # از نظر قلمرو شرم: در مباحث جرم شناسی، قلمرو شرم محدود به رفتار بزهکارانۀ خود شخصی است که شرمسار می شود؛ اما بنا بر آموزه های اخلاقی، آدمی باید از هر نوع اعمال ناشایست شرم کند؛ حتی اگر گناه نباشد و بدین جهت، دامنۀ شرم اخلاقی وسیع تر است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133]</ref>
-== نسبت مفهومی شرم با حیا و کمرویی ==
+== انواع شرم و تمایز آن با مفهوم حیا ==
 شرم به‌رغم آنکه به‌معنای حیا به‌کار می‌رود؛ اما تمایزات مفهومی با کاربرد حیا دارد:
-فعل نیک به دو دستۀ انجام کار نیک و ترک کارهای ناشایست تقسیم می شود. شرم نیز با توجه به این دو نوع فعل، به حیا و کمرویی تقسیم شده است که به شرم از انجام کارهای ناپسند، حیا گفته می شود و به شرم از انجام کارهای نیک کمرویی گویند.<ref>پسندیده، غنچه‌های شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 1391ش، ص83-86.</ref>
+# به‌لحاظ پشتوانۀ‌عقلانی و روان‌شناختی: مفهوم‌شرم از جهت وجاهت عقلانی، به دوگونۀ حیای عقل یا علم و حیای حماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>الکافی، ج2، ص105</ref>  شرمی که از حکم عقل برخواسته و انسان را از کارهای زشت باز دارد، شرم عاقلانه و نشانۀ عقل و ایمان به‌شمار آمده و از آن به حیا تعبیر می‌شود؛ اما شرمی که به‌جهت حضور و نظارت دیگران، موجب خود داری انسان از کارهای نیک گردد، شرم جاهلانه و نشانۀ حماقت و نادانی بوده و آن را کمرویی می‌نامند.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، وب سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 30/08/1396ش؛] پسندیده، غنچه‌های شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا،  11391ش، ص83-84. </ref>
+# بر اساس دسته بندی فعل نیک: فعل نیک به دو دستۀ انجام کار نیک و ترک کارهای ناشایست تقسیم می شود. شرم نیز با توجه به این دو نوع فعل، به حیا و کمرویی تقسیم شده است که به شرم از انجام کارهای ناپسند، حیا گفته می شود و به شرم از انجام کارهای نیک کمرویی گویند که ریشۀ آن جهل یا ناتوانی است.<ref>پسندیده، غنچه‌های شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 1391ش، ص83-86.</ref>
-که ریشۀ کمرویی جهل یا ناتوانی است
-# به‌لحاظ پشتوانۀ‌عقلانی و روان شناختی: مفهوم‌شرم از جهت وجاهت عقلانی، به دوگونۀ حیای عقل یا علم و حیای حماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>الکافی، ج2، ص105</ref>  شرمی که از حکم عقل برخواسته و انسان را از کارهای زشت باز دارد، شرم عاقلانه و نشانۀ عقل و ایمان به‌شمار آمده و از آن به حیا تعبیر می‌شود؛ اما شرمی که به‌جهت حضور و نظارت دیگران، موجب خود داری انسان از کارهای نیک گردد، شرم جاهلانه و نشانۀ حماقت و نادانی بوده و آن را کمرویی می‌نامند.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، وب سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 30/08/1396ش؛] پسندیده، غنچه‌های شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا،  11391ش، ص83-84. </ref>
 #به‌لحاظ زمان‌بروز: گفته شده‌است که شرم از نظر زمان بروز، به‌حیا و خجالت تقسیم می‌شود؛ به‌این شرح که شرم به‌معنای حیا حالت پیشینی دارد و پیش از وقوع یک‌کار قبیح، مانع از انجام آن می‌شود؛ اما شرم به‌معنای خجالت حالت پسینی دارد و بعد از انجام یک‌کار قبیح در انسان پدیدار می‌شود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.</ref>
 #به‌لحاظ نحوۀبروز: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن در‌چهرۀ افراد نمایان می‌شود؛ اما حیا نوعی خود داری است که از روح و ارادۀ انسان ناشی می‌شود.
@@ خط ۳۹: / خط ۳۶: @@
 </ref>
 # به‌لحاظ ریشۀ روان‌شناختی: در حدیثی از پیامبر‌اسلام، حیا به‌حیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال،1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت به‌اقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقی هندی، کنزالعمّال فی سنن الاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدین‌جهت هرگاه شرم از ضعف ناشی شود، دارای وجه منفی خواهد بود که آن را کمرویی نامیده اند.<ref>پسندیده، غنچه های شرم، 1391ش، ص 84-86.</ref>
-# به لحاظ موضوعی: منشأ شرم یا کاری در نقض اخلاقیات یک جامعه و یا رفتاری در نقض حق است. موضوع ومایۀ شرم اگر کار ناپسند اخلاقی باشد، شرم اخلاقی و اگر رفتار ناپسند حقوقی باشد، شرم حقوقی گفته می شود.
 == نسبت شرم و گناه ==
 شرم و گناه، از جمله هیجانات خود آگاه اخلاقی اند که در رابطه با امر اخلاقی تعریف شده و در مواجهه با موقعیت ها و تنگناهای اخلاقی بر انگیخته می شوند.  انسان پس از یک خطای اخلاقی یا بروز یک رفتار ناشایست، رفتار خود را بد ادراک کرده و با احساس بی کفایتی، بد بودن و حس حقارت در برابر دیگران احساس شرم و گناه کرده و در صدد جبران و کم کردن خسارت های ایجاد شده بر می آید. شرم و گناه به رغم قرابت مفهومی؛ اما در مواردی باهم تفاوت دارند: