بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
سعدیه شیخ استاد مطالعات دینی است. فصل مشترک تحقیقات وی مطالعات اسلامی و مطالعات جنسیت است. سعدیه شیخ در تبیین رویکرد فمینیستی خویش متأثر از روش هرمنوتیکی [[فضلالرحمن ملک|فضلالرحمن]] و محققانی چون [[آمنه ودود]] و اسماء بارلاس است. | سعدیه شیخ استاد مطالعات دینی است. فصل مشترک تحقیقات وی مطالعات اسلامی و مطالعات جنسیت است. سعدیه شیخ در تبیین رویکرد فمینیستی خویش متأثر از روش هرمنوتیکی [[فضلالرحمن ملک|فضلالرحمن]] و محققانی چون [[آمنه ودود]] و اسماء بارلاس است. | ||
==زندگینامه و تحصیلات == | ==زندگینامه و تحصیلات == | ||
سعدیه شیخ متولد ١٩٧٠م است. وی دکترای مطالعات دینی خود را از دانشگاه تمپل فیلادلفیا دریافت کرده و هماکنون استادیار دانشگاه کیپتاون آفریقای جنوبی است. حوزۀ تحقیقاتی او ترکیبی از مطالعات اسلامی و مطالعات جنسیت است که بر تصوف و تأثیر آن بر فمینیسم اسلامی و نظریههای فمینیستی تمرکز ویژه دارد.<ref> | سعدیه شیخ متولد ١٩٧٠م است. وی دکترای مطالعات دینی خود را از دانشگاه تمپل فیلادلفیا دریافت کرده و هماکنون استادیار دانشگاه کیپتاون آفریقای جنوبی است. حوزۀ تحقیقاتی او ترکیبی از مطالعات اسلامی و مطالعات جنسیت است که بر تصوف و تأثیر آن بر فمینیسم اسلامی و نظریههای فمینیستی تمرکز ویژه دارد.<ref>نیری و دیگران، «تحلیل انتقادي تأثیر آراي فضل الرحمن و محی الدین عربی بر اندیشه هرمونتیکی سعدیه شیخ در آیات مربوط به زنان»، 1403ش، ص163.</ref> | ||
==مبانی فکری== | ==مبانی فکری== | ||
سعدیه شیخ در سال ٢٠٠٣م/ ١٣٨٢ش پس از آشنایی با دیدگاههای صوفیان درباره میل جنسی و جنسیت به مطالعه عرفان نظری علاقهمند شد. سعدیه شیخ در این سال با شرکت در همایش «هرمنوتیک حاشیه: شریعت و جامعه در یهودیت، مسیحیت و اسلام» در برلین مقالهای با عنوان «گفتمانسازی جنسیت: میل جنسی و جنسیت در متون صوفیه» را ارائه داد. اولین کار علمی او درباره ابنعربی نیز به سال ٢٠٠٩م/ ١٣٨٨ش بازمیگردد که مقالهای با عنوان «جنسیت و معرفتشناسی در تصوف: دوستیهای فمینیستی با محیالدین ابنعربی» را در سخنرانی سالانه آکادمی آمریکایی دین در مونترال کانادا ارائه کرد.<ref>[http://www.religion.uct.ac.za/religion/staff/academicstaff/sadiyyashaikh «Associte professor sadiyya shikh»، وبسایت دانشگاه کیپ تاون آفریقای جنوبی.]</ref> | سعدیه شیخ در سال ٢٠٠٣م/ ١٣٨٢ش پس از آشنایی با دیدگاههای صوفیان درباره میل جنسی و جنسیت به مطالعه عرفان نظری علاقهمند شد. سعدیه شیخ در این سال با شرکت در همایش «هرمنوتیک حاشیه: شریعت و جامعه در یهودیت، مسیحیت و اسلام» در برلین مقالهای با عنوان «گفتمانسازی جنسیت: میل جنسی و جنسیت در متون صوفیه» را ارائه داد. اولین کار علمی او درباره ابنعربی نیز به سال ٢٠٠٩م/ ١٣٨٨ش بازمیگردد که مقالهای با عنوان «جنسیت و معرفتشناسی در تصوف: دوستیهای فمینیستی با محیالدین ابنعربی» را در سخنرانی سالانه آکادمی آمریکایی دین در مونترال کانادا ارائه کرد.<ref>[http://www.religion.uct.ac.za/religion/staff/academicstaff/sadiyyashaikh «Associte professor sadiyya shikh»، وبسایت دانشگاه کیپ تاون آفریقای جنوبی.]</ref> | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
=== دیدگاه دربارۀ هرمنوتیک فمینیستی === | === دیدگاه دربارۀ هرمنوتیک فمینیستی === | ||
سعدیه شیخ رسالت فمینیسم اسلامی را در انجام دو نقد همزمان میداند: نقد پدرسالاری و تفاسیر تبعیضآمیز درون جهان اسلام، و نقد گفتمانهای فمینیستی نواستعماری که اسلام را یکپارچه مردسالار تصویر میکنند. او برای دستیابی به این هدف، روشی تحلیلی با عنوان «هرمنوتیک فمینیستی» را به کار میگیرد که متشکل از دو مؤلفه کلیدی است: هرمنوتیک شکاکانه، برای نقد و واکاوی پیشفرضهای مردسالارانه در متون و تفاسیر تاریخی؛ و هرمنوتیک بازسازی، برای ارائه خوانشهای جایگزین و برابریطلبانه از همان متون. | سعدیه شیخ رسالت فمینیسم اسلامی را در انجام دو نقد همزمان میداند: نقد پدرسالاری و تفاسیر تبعیضآمیز درون جهان اسلام، و نقد گفتمانهای فمینیستی نواستعماری که اسلام را یکپارچه مردسالار تصویر میکنند. او برای دستیابی به این هدف، روشی تحلیلی با عنوان «هرمنوتیک فمینیستی» را به کار میگیرد که متشکل از دو مؤلفه کلیدی است: هرمنوتیک شکاکانه، برای نقد و واکاوی پیشفرضهای مردسالارانه در متون و تفاسیر تاریخی؛ و هرمنوتیک بازسازی، برای ارائه خوانشهای جایگزین و برابریطلبانه از همان متون.<ref>[https://jsm.journals.iau.ir/article_678706_59e259f438c62e51c5a832563708f868.pdf هدایتزاده و پیروز فر، «رهیافتی به فمنیسم اسلامی: خوانش دیدگاه سعدیه شیخ و پردازش فمنیستی او از آراء ابنعربی»، 1399ش، ص20-26.]</ref> | ||
تحول فکری شیخ پس از آشنایی عمیق با عرفان ابنعربی صورت گرفت. او با استفاده از مفاهیم بنیادین اندیشه ابنعربی، مانند مفهوم «انسان کامل» که ذاتاً فاقد جنسیت است و امکان تجلی برابر صفات جلال و جمال الهی برای هر دو جنس، به بازسازی مبانی انسانشناختی اسلام میپردازد. هدف او از این بازسازی، ایجاد پایههای نظری لازم برای بازنگری در فقه و کمک به شکلگیری فقهی فمینیستی است. حتی مفاهیمی ظاهراً سلسلهمراتبی مانند «درجه» مردان بر زنان را با تشبیه رابطه زن و مرد به رابطه عالم صغیر و کبیر، از حالت برتری ذاتی به رابطهای مبتنی بر نقشهای عملکردی و پذیرندگی تفسیر میکند. | تحول فکری شیخ پس از آشنایی عمیق با عرفان ابنعربی صورت گرفت. او با استفاده از مفاهیم بنیادین اندیشه ابنعربی، مانند مفهوم «انسان کامل» که ذاتاً فاقد جنسیت است و امکان تجلی برابر صفات جلال و جمال الهی برای هر دو جنس، به بازسازی مبانی انسانشناختی اسلام میپردازد. هدف او از این بازسازی، ایجاد پایههای نظری لازم برای بازنگری در فقه و کمک به شکلگیری فقهی فمینیستی است. حتی مفاهیمی ظاهراً سلسلهمراتبی مانند «درجه» مردان بر زنان را با تشبیه رابطه زن و مرد به رابطه عالم صغیر و کبیر، از حالت برتری ذاتی به رابطهای مبتنی بر نقشهای عملکردی و پذیرندگی تفسیر میکند.<ref>[https://jsm.journals.iau.ir/article_678706_59e259f438c62e51c5a832563708f868.pdf هدایتزاده و پیروز فر، «رهیافتی به فمنیسم اسلامی: خوانش دیدگاه سعدیه شیخ و پردازش فمنیستی او از آراء ابنعربی»، 1399ش، ص20-26.]</ref> | ||
== انتقاد به دیدگاه سعدیه شیخ == | |||
به نظر منتقدان، رویکرد سعدیه شیخ مبتنی بر هرمنوتیک فمینیستی، با نادیده گرفتن تفاوتهای تکوینی و طبیعی زن و مرد، در تعارض با مبانی انسانشناختی اسلام قرار میگیرد. در دیدگاه اسلامی، این تفاوتها هدفمند و ناشی از حکمت الهی است و منجر به تنوع در نقشها و مسئولیتها میشود، نه برتری ذاتی یک جنس. برابری در اسلام به معنای تعادل و تناسب حقوق با تکالیف است، نه یکسانی مطلق. بنابراین، استفاده از مفاهیم عرفانی مانند «انسان کامل» برای اثبات برابری به معنای فمینیستی آن، از نظر این منتقدان، تأویلی نادرست و ناهماهنگ با نظام تشریعی اسلام محسوب میشود.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1635938712-10475-1-2.pdf دانشفرد و محصص، «بررسی خوانش سعدیه شیخ از اندیشههای ابنعربی دربارۀ زنان»، 1400ش، ص48.]</ref> | |||
سعدیه شیخ هرمنوتیک | |||
==آثار == | ==آثار == | ||
سعدیه | سعدیه شیخ آثار پژوهشی متعددی در قالب کتاب و مقاله تألیف کرده است. از جمله کتابهای مهم او، «روایتهای صوفیانه از صمیمیت: ابنعربی، جنسیت و گرایش جنسی» (۲۰۱۲م) است که در آن به تحلیل چگونگی ساخت جنسیت در آثار تفسیری قرون وسطی میپردازد. پرسش محوری این کتاب آن است که آیا در این متون، زن بهعنوان موجودی غیرمنطقی، مادی، شهوانی و ناتوان از رهبری و تفکر تصویر شده است، حال آنکه مردان بهمثابۀ موجوداتی برتر و حتی واسطههای فیض الهی برای زنان تلقی شدهاند.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1635938712-10475-1-2.pdf دانشفرد و محصص، «بررسی خوانش سعدیه شیخ از اندیشههای ابنعربی دربارۀ زنان»، 1400ش، ص31.]</ref> | ||
علاوهبر این، او حدود ۳۰ مقاله علمی در حوزههای تخصصی خود شامل تفسیر قرآن، متون عرفانی و نظریههای جنسیت در اسلام منتشر کرده است. شیخ خود را زنی مسلمان میداند که جهانبینی وجودی و اخلاقیاش ریشه در اسلام دارد و میکوشد با نگاهی انتقادی-بازسازنده، خوانشهای تازهای از سنت اسلامی ارائه دهد که در عین وفاداری به مبانی دینی، نگرشهای پدرسالارانه را به چالش بکشد.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1635938712-10475-1-2.pdf دانشفرد و محصص، «بررسی خوانش سعدیه شیخ از اندیشههای ابنعربی دربارۀ زنان»، 1400ش، ص31.]</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
*دانشفرد، نفیسه و محصص، مرضیه، «بررسی خوانش سعدیه شیخ از اندیشههای ابنعربی دربارۀ زنان»، فصلنامه تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، سال اول، شماره 1، 1400ش. | *دانشفرد، نفیسه و محصص، مرضیه، «بررسی خوانش سعدیه شیخ از اندیشههای ابنعربی دربارۀ زنان»، فصلنامه تحقیقات کاربردی در حوزه قرآن و حدیث، سال اول، شماره 1، 1400ش. | ||
*نیری، عصمت و دیگران، «تحلیل انتقادي تأثیر آراي فضل الرحمن و محی الدین عربی بر اندیشه هرمونتیکی سعدیه شیخ در آیات مربوط به زنان»، مجلۀ مطالعات ادیان و عرفان تطبیقی، شمارۀ 2، 1403ش، | |||
*هدایتزاده، محمدصادق و پیروزفر، سهیلا، «رهیافتی به فمینیسم اسلامی: خوانش دیدگاه سعدیه شیخ و پردازش فمینیستی او از آراء ابنعربی»، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، سال 23، شماره 68، 1399ش. | *هدایتزاده، محمدصادق و پیروزفر، سهیلا، «رهیافتی به فمینیسم اسلامی: خوانش دیدگاه سعدیه شیخ و پردازش فمینیستی او از آراء ابنعربی»، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، سال 23، شماره 68، 1399ش. | ||
