سندرا هاردینگ: تفاوت میان نسخهها
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
=== شناختشناسی چندفرهنگی === | === شناختشناسی چندفرهنگی === | ||
در مسیر تکامل فکری، هاردینگ دیدگاه خود را از تمرکز اولیه بر جنسیت به سمت شناختشناسیای گسترش داد که بر موقعیتهای مرزی تکیه دارد.<ref> | در مسیر تکامل فکری، هاردینگ دیدگاه خود را از تمرکز اولیه بر جنسیت به سمت شناختشناسیای گسترش داد که بر موقعیتهای مرزی تکیه دارد.<ref>بلیکی، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، 1393ش، ص234-236.</ref> این رویکرد چندفرهنگی، بر هویتهای متکثر و پیچیده مانند زنان رنگینپوست، فمینیستهای سوسیالیست تأکید میکند و شناخت را از دیدگاه تمام دیگریهای به حاشیهرانده شده بر اساس نژاد، طبقه و فرهنگ ممکن میداند. هدف نهایی، ارائه شرحهای کمتر تحریفشده از جهان از طریق آغاز تحقیق از این مواضع مرزی است.<ref>فی، پارادایمشناسی علوم انسانی، 1390،ص123.</ref> | ||
== | == انتقادها به دیدگاههای هاردینگ == | ||
| خط ۳۴: | خط ۳۴: | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
*مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ تهران: امیرکبیر، | *فی، برایان، پارادایمشناسی علوم انسانی، ترجمۀ مرتضی مردیها، تهران، پژوهشکد، مطالعات راهبردی، 1390ش. | ||
*مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ تهران: امیرکبیر، 1383ش. | |||
*نصر اصفهانی، مریم، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، کتاب ماه فلسفه، شمارۀ 24، 1388ش. | *نصر اصفهانی، مریم، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، کتاب ماه فلسفه، شمارۀ 24، 1388ش. | ||
*نورمن، بلیکی، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، ترجمه سید حمیدرضا حسنی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، 1393ش. | *نورمن، بلیکی، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، ترجمه سید حمیدرضا حسنی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، 1393ش. | ||
نسخهٔ ۱۶ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۰۰
سندرا هاردینگ؛ فیسلوف علم، فمینیست آمریکایی.
سندرا هاردینگ به بحث در مورد توسعهٔ شناختشناسی فمینیستی میپردازد تا بر این مسئله تأکید کند که ایدهآلهای مدرن دانش تا چه اندازه آرمانهای مردانه را مجسم کرده و شکلهای ممکنِ دانشی را که بهطور سنتی زنانه توصیف شده است طرد کردهاند.
زندگینامه
سندرا هاردینگ فیلسوف علم و نظریهپرداز معاصر آمریکایی، در 1935م در آمریکا متولد شد. وی از چهرههای شاخص و مؤثر در حوزهی شناختشناسی فمینیستی و علوم اجتماعی به شمار میرود. او دکترای خود را در ۱۹۷۳م از دانشگاه نیویورک دریافت کرد و پس از آن بهعنوان استاد در دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس (UCLA) به تدریس پرداخت. هاردینگ علاوهبر سردبیری نشریههای علمی، ریاست مرکز مطالعات زنان UCLA را نیز بر عهده داشت.[۱]
وی با تألیف سه کتاب و مقالات متعدد، بهویژه با گسترش «نظریه دیدگاه فمینیستی» شناخته میشود. کار فکری هاردینگ با تمرکز بر نقش جنسیت در تولید دانش علمی آغاز شد و به تدریج ابعاد نژادی، استعماری و اکولوژیک را نیز در تحلیلهای خود گنجاند. هدف اصلی او نشاندادن این بود که چگونه علم میتواند با در نظرگرفتن زمینههای سیاسی و اجتماعی، به نیرویی مؤثر برای بهبود زندگی انسانها تبدیل شود.[۲]
دیدگاههای سندرا هاردینگ
نقد تجربهگرایی
هاردینگ با اشاره به پارادوکس موجود در شناختشناسی، رویکرد تجربهگرایانۀ فمینیستی را بهدلیل محافظهکاری ذاتی و محدودیت در خواستههایش نقد میکند. از دید او، این رویکرد اگرچه به دنبال افزایش دقت علمی است، اما در نهایت نمیتواند با یافتههای مطالعات فمینیستی که خواستار تغییراتی فراتر از دقت صرف هستند، سازگاری کامل داشته باشد. او معتقد است که تمرکز صرف بر بهبود روشهای موجود بدون تغییر پارادیمهای بنیادین دانش، ناکافی و گاه خودویرانگر است.[۳]
معرفتشناسی فمینیسم
هاردینگ از نظریهپردازان برجسته «نظریه دیدگاه فمینیستی» است. این نظریه استدلال میکند که موقعیت اجتماعی فرودست و حاشیهای گروههایی مانند زنان، بهدلیل تجربه همزمان از سلطه و شرایط زندگی تحت ستم، میتواند منبع شناخت کاملتر و کمجانبدارانهتری از جهان اجتماعی و حتی طبیعی فراهم کند. از این منظر، نقطه آغاز تحقیق باید زندگیهای گروههای به حاشیه رانده شده باشد، نه دیدگاه مسلط مردانه.[۴]
عینیت علمی
هاردینگ با نقد استانداردهای سنتی عینیت علمی که آنها را عینیت ضعیف میخواند، مفهوم عینیت نیرومند را مطرح میکند. او استدلال میکند که عینیت واقعی نه با انکار یا پنهان کردن ارزشها و جایگاه پژوهشگر، بلکه با به رسمیت شناختن و بررسی انتقادی همین پیشزمینهها حاصل میشود. علم نیرومند، علمی دموکراتیکتر و فراگیرتر است که حضور دیدگاههای گوناگون به ویژه دیدگاههای حاشیهای را برای تشخیص بهتر سوگیریها ضروری میداند.[۵]
شناختشناسی چندفرهنگی
در مسیر تکامل فکری، هاردینگ دیدگاه خود را از تمرکز اولیه بر جنسیت به سمت شناختشناسیای گسترش داد که بر موقعیتهای مرزی تکیه دارد.[۶] این رویکرد چندفرهنگی، بر هویتهای متکثر و پیچیده مانند زنان رنگینپوست، فمینیستهای سوسیالیست تأکید میکند و شناخت را از دیدگاه تمام دیگریهای به حاشیهرانده شده بر اساس نژاد، طبقه و فرهنگ ممکن میداند. هدف نهایی، ارائه شرحهای کمتر تحریفشده از جهان از طریق آغاز تحقیق از این مواضع مرزی است.[۷]
انتقادها به دیدگاههای هاردینگ
نسبیگرایی فمینیستی با یک پارادوکس اساسی روبروست: اگر ادعا کند که «همهی شناختها نسبی هستند»، این خود یک ادعای کلی، مطلق و جهانشمول خواهد بود. بنابراین، دستکم یک شناخت مطلق (همین گزاره) وجود دارد که ادعای نسبیت همه چیز را نقض میکند. اگر در پاسخ گفته شود که این گزاره هم نسبی است، آنگاه دیگر نمیتواند به عنوان یک قاعدهی کلی ارائه شود، زیرا در برخی موارد صادق نیست و باز هم وجود گزارههای مطلق را اثبات میکند. افزون بر این، بسیاری از حقایق مانند وجود هستی و خودآگاهی انسان بهصورت حضوری و مطلق درک میشوند و وابسته به جنسیت، نژاد یا جایگاه اجتماعی نیستند.[۸]
حتی اگر تفاوت در شناخت زنانه و مردانه پذیرفته شود، نمیتوان بهراحتی ادعا کرد که معرفت زنانه برتر است. تجربهی زندگی در حاشیه یا مواجهه با تبعیض، لزوماً به معنای دسترسی به شناخت کاملتر یا عینیتر نیست. همچنین، چنین ادعایی را نمیتوان به همهی زنان تعمیم داد، زیرا تجربهها و موقعیتهای زنان یکسان نیست. در نهایت، این نقدها تنها محدود به معرفتشناسی نیست، بلکه به نسبیگرایی در حوزههای هستیشناسی و ارزششناسی نیز تعمیم مییابد.[۹]
آثار
ساندرا هاردینگ آثار متعددی در حوزههای فلسفه علم، شناختشناسی فمینیستی و مطالعات علم و فناوری تألیف کرده که برخی از مهمترین آنها به فارسی ترجمه شدهاند. از جمله این آثار میتوان به مقاله «از تجربهگرایی فمینیستی تا شناختشناسیهای دارای دیدگاه فمینیستی» (ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهادید، ۱۳۸۰ش) اشاره کرد که در مجموعهای ویرایششده توسط عبدالکریم رشیدیان منتشر شد. همچنین مقاله «جنسیت و علم» در مجموعهای از دفتر مطالعات و تحقیقات زنان به چاپ رسید. اثر دیگر، «فصل زنان» (۱۳۸۴ش) است که در قالب یک مجموعه دو جلدی دیدگاههای فمینیستی توسط نوشین احمدی خراسانی و همکاران گردآوری شده و بخشی از آن به نوشته هاردینگ اختصاص دارد.[۱۰]
- ↑ نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 72.
- ↑ نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 72.
- ↑ نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 73.
- ↑ نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 73-74.
- ↑ نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 74-76.
- ↑ بلیکی، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، 1393ش، ص234-236.
- ↑ فی، پارادایمشناسی علوم انسانی، 1390،ص123.
- ↑ مصباح یزدی، آموزش فلسفه، 1383ش، ج2، ص160.
- ↑ مصباح یزدی، آموزش فلسفه، 1383ش، ج2، ص160.
- ↑ نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 76.
منابع
- فی، برایان، پارادایمشناسی علوم انسانی، ترجمۀ مرتضی مردیها، تهران، پژوهشکد، مطالعات راهبردی، 1390ش.
- مصباح یزدی، محمدتقی؛ آموزش فلسفه؛ تهران: امیرکبیر، 1383ش.
- نصر اصفهانی، مریم، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، کتاب ماه فلسفه، شمارۀ 24، 1388ش.
- نورمن، بلیکی، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، ترجمه سید حمیدرضا حسنی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ دوم، 1393ش.