| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
=== معرفتشناسی فمینیسم === | === معرفتشناسی فمینیسم === | ||
هاردینگ | ساندرا هاردینگ با طرح نظریه دیدگاه فمینیستی، به جای جستجوی یک معرفت مطلق و بیطرف، بر نقش تعیینکنندۀ موقعیت اجتماعی و تجربههای جنسیتیشده در شکلگیری دانش تأکید میکند. از دید او، زنان بهدلیل قرارگرفتن در موضع حاشیهای، هم با ساختارهای سلطه آشنایی دارند و هم الزاماً باید واقعیتهای اجتماعی را از دو منظر مسلط و منظر خود بفهمند. این دیدگاه دوگانه به آنها امکان دستیابی به درکی کاملتر، انتقادیتر و عینیتر از جهان میدهد که از دیدگاه مردانه که عموماً موقعیت مسلط را طبیعی و جهانشمول فرض میکند نهان میماند. بنابراین، معرفت برآمده از زندگی و مبارزات زنان نه تنها متفاوت، که بهدلیل داشتن امکان نقد رادیکالتر ساختارهای قدرت، از ظرفیت شناختی برتری برخوردار است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327143730-3023-264.pdf نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 73-74.]</ref> | ||
=== عینیت علمی === | === عینیت علمی === | ||
هاردینگ با نقد استانداردهای سنتی عینیت علمی که آنها را عینیت ضعیف میخواند، مفهوم عینیت نیرومند را مطرح میکند. او استدلال میکند که عینیت واقعی نه با انکار یا | هاردینگ با نقد استانداردهای سنتی عینیت علمی که آنها را عینیت ضعیف میخواند، مفهوم عینیت نیرومند را مطرح میکند. او استدلال میکند که عینیت واقعی نه با انکار یا پنهانکردن ارزشها و جایگاه پژوهشگر، بلکه با به رسمیتشناختن و بررسی انتقادی همین پیشزمینهها حاصل میشود. علم نیرومند، علمی دموکراتیکتر و فراگیرتر است که حضور دیدگاههای گوناگون بهویژه دیدگاههای حاشیهای را برای تشخیص بهتر سوگیریها ضروری میداند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327143730-3023-264.pdf نصر اصفهانی، «کتاب شناسی ساندرا هاردینگ»، 1388ش، 74-76.]</ref> | ||
=== شناختشناسی چندفرهنگی === | === شناختشناسی چندفرهنگی === | ||
در مسیر تکامل فکری، هاردینگ دیدگاه خود را از تمرکز اولیه بر جنسیت به سمت شناختشناسیای گسترش داد که بر موقعیتهای | در مسیر تکامل فکری، هاردینگ دیدگاه خود را از تمرکز اولیه بر جنسیت به سمت شناختشناسیای گسترش داد که بر موقعیتهای چندفرهنگی تکیه دارد.<ref>بلیکی، پارادایمهای تحقیق در علوم انسانی، 1393ش، ص234-236.</ref> این رویکرد چندفرهنگی، بر هویتهای متکثر و پیچیده مانند زنان رنگینپوست، فمینیستهای سوسیالیست تأکید میکند و شناخت را از دیدگاه تمام دیگریهای به حاشیهراندهشده بر اساس نژاد، طبقه و فرهنگ ممکن میداند. هدف نهایی، ارائه شرحهای کمتر تحریفشده از جهان از طریق آغاز تحقیق از این مواضع مرزی است.<ref>فی، پارادایمشناسی علوم انسانی، 1390،ص123.</ref> | ||
== انتقادها به دیدگاههای هاردینگ == | == انتقادها به دیدگاههای هاردینگ == | ||
به نظر اندیشمندان نسبیگرایی فمینیستی با یک پارادوکس اساسی | به نظر اندیشمندان نسبیگرایی فمینیستی با یک پارادوکس اساسی روبهروست: اگر ادعا کند که همۀ شناختها نسبی هستند، این خود یک ادعای کلی، مطلق و جهانشمول خواهد بود. بنابراین، دستکم یک شناخت مطلق (همین گزاره) وجود دارد که ادعای نسبیت همه چیز را نقض میکند. اگر در پاسخ گفته شود که این گزاره هم نسبی است، آنگاه دیگر نمیتواند بهعنوان یک قاعدۀ کلی ارائه شود، زیرا در برخی موارد صادق نیست و باز هم وجود گزارههای مطلق را اثبات میکند. افزون بر این، بسیاری از حقایق مانند وجود هستی و خودآگاهی انسان بهصورت حضوری و مطلق درک میشوند و وابسته به جنسیت، نژاد یا جایگاه اجتماعی نیستند.<ref>مصباح یزدی، آموزش فلسفه، 1383ش، ج2، ص160.</ref> | ||
از دید منتقدان حتی اگر تفاوت در شناخت زنانه و مردانه پذیرفته شود، نمیتوان بهراحتی ادعا کرد که معرفت زنانه برتر است. تجربۀ زندگی در حاشیه یا مواجهه با تبعیض، لزوماً بهمعنای دسترسی به شناخت کاملتر یا عینیتر نیست. همچنین، چنین ادعایی را نمیتوان به همۀ زنان تعمیم داد، زیرا تجربهها و موقعیتهای زنان یکسان نیست. در نهایت، این نقدها تنها محدود به معرفتشناسی نیست، بلکه به نسبیگرایی در حوزههای هستیشناسی و ارزششناسی نیز تعمیم مییابد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/158977 «نگاهي انتقادي به مباني معرفت شناسي فمينيسم (1)»، وبسایت راسخون.]</ref> | از دید منتقدان حتی اگر تفاوت در شناخت زنانه و مردانه پذیرفته شود، نمیتوان بهراحتی ادعا کرد که معرفت زنانه برتر است. تجربۀ زندگی در حاشیه یا مواجهه با تبعیض، لزوماً بهمعنای دسترسی به شناخت کاملتر یا عینیتر نیست. همچنین، چنین ادعایی را نمیتوان به همۀ زنان تعمیم داد، زیرا تجربهها و موقعیتهای زنان یکسان نیست. در نهایت، این نقدها تنها محدود به معرفتشناسی نیست، بلکه به نسبیگرایی در حوزههای هستیشناسی و ارزششناسی نیز تعمیم مییابد.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/158977 «نگاهي انتقادي به مباني معرفت شناسي فمينيسم (1)»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
