شرم: تفاوت میان نسخه‌ها

# از جهت مبنای عقلانی: شرم از جهت وجاهت عقلانی، به دوگونۀ حیای عقل یا علم و حیای حماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>الکافی، ج2، ص105</ref> شرم ناشی از حکم عقل، نشانۀ ایمان به‌شمار آمده و از آن به حیا یا شرم مثبت تعبیر می‌شود؛ اما شرمی که به‌جهت حضور و نظارت دیگران، موجب خود داری انسان از کارهای نیک گردد، شرم جاهلانه و نشانۀ حماقت و نادانی بوده و آن را کمرویی می‌نامند.<ref name=":1" />

# از جهت منشأ روان‌شناختی: در حدیثی از پیامبر‌اسلام، حیا به‌حیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال،1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت به‌اقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقی هندی، کنزالعمّال فی سنن الاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدین‌جهت به شرم ناشی از قوت، شرم مثبت و به شرم نشأت یافته از ضعف که دارای وجه منفی است، شرم منفی یا کمرویی اطلاق می شود.<ref>پسندیده، غنچه های شرم، 1391ش، ص 84-86.</ref>

# از جهت موضوع: فعل نیک به دو دستۀ انجام کار نیک و ترک کارهای ناشایست تقسیم می شود. شرم نیز با توجه به این دو نوع فعل، به حیا و کمرویی تقسیم شده است که به شرم از انجام کارهای ناپسند، حیا یا همان شرم مثبت گفته می شود و به شرم از انجام کارهای نیک، شرم منفی یا کمرویی گویند که ریشۀ آن جهل یا ناتوانی است.<ref>پسندیده، غنچه‌های شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 1391ش، ص83-86.</ref>

# از جهت کارکرد و آثار: شرمی که از حکم عقل برخواسته و انسان را از کارهای زشت باز دارد و موجب درک نقص، پذیرش ضعف ها و زمینۀ اصلاح و انتخاب مسیر درست را فراهم می کند،<ref>[https://pasokhgoo.ir/content/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «منظور از شرم و حیاء و کار کردهای آن»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: 30/05/1403ش.]</ref> شرم عاقلانه و نشانۀ عقل و ایمان به‌شمار آمده و از آن به حیا یا شرم مثبت تعبیر می‌شود؛ اما شرمی که به‌جهت حضور و نظارت دیگران، موجب خود داری انسان از کارهای نیک گردد، شرم جاهلانه و نشانۀ حماقت و نادانی بوده و آن را کمرویی می‌نامند.<ref name=":1">کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، وب سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 30/08/1396ش؛] پسندیده، غنچه‌های شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا،  11391ش، ص83-84. </ref>  

#از جهت آثار: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن در‌چهرۀ افراد نمایان می‌شود؛ اما حیا نوعی خود داری است که آثار آن معنوی بوده و به روح و ارادۀ انسان مربوط می شود. <ref>بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص14-15.</ref>