| خط ۱: | خط ۱: | ||
''' | '''Sara Ruddickسارا راديک'''؛ فمینیست، نویسنده تفکر مادری؛ به سوی سیاست صلح. | ||
سارا رادیک، فیلسوف فمینیست و از نظریهپردازان برجستۀ اخلاق مراقبت است که نظریه «تفکر مادرانه» را بنیان نهاد. او با تعریف مادرانهبودن بر اساس کار مراقبت و نه جنسیت، آن را الگویی فراگیر برای اندیشه و عمل اخلاقی میداند. از دید رادیک، این نگرش که بر سه هدف حفاظت، رشد و آموزشاستوار است، میتواند بدیلی برای پرخاشگری و سلطه در عرصههای اجتماعی و سیاسی باشد. او این موضع را بهعنوان بینشی برتر برای دستیابی به نظمی انسانیتر معرفی میکند. | سارا رادیک، فیلسوف فمینیست و از نظریهپردازان برجستۀ اخلاق مراقبت است که نظریه «تفکر مادرانه» را بنیان نهاد. او با تعریف مادرانهبودن بر اساس کار مراقبت و نه جنسیت، آن را الگویی فراگیر برای اندیشه و عمل اخلاقی میداند. از دید رادیک، این نگرش که بر سه هدف حفاظت، رشد و آموزشاستوار است، میتواند بدیلی برای پرخاشگری و سلطه در عرصههای اجتماعی و سیاسی باشد. او این موضع را بهعنوان بینشی برتر برای دستیابی به نظمی انسانیتر معرفی میکند. | ||
== زندگینامه == | == زندگینامه == | ||
سارا | سارا رادیک (به انگلیسی: Sara Ruddick) (۱۷ فوریهٔ ۱۹۳۵ – ۲۰ مارس ۲۰۱۱)<ref>[https://www.radicalphilosophy.com/obituary/sara-ruddick-1935-2011 «Sara Ruddick, 1935–2011»، وبسایت radicalphilosophy].</ref> فیلسوف و نظریهپرداز اخلاق فمینیستی بود. مهمترین اثر او، ''تفکر مادرانه''، چارچوبی نو در فلسفۀ اخلاق و نظریۀ فمینیستی ارائه کرد و نگاههای رایج در اخلاق سنتی مردمحور را به چالش کشید. رادیک با پیوند دادن مراقبت فردی به مباحث صلحطلبی و سیاست، بر حوزههایی مانند مطالعات صلح، نظریه سیاسی فمینیستی و آموزش اخلاق تأثیر گذاشت.<ref>غفارزاده دیگران، «ررسی رویکرد خلاقی تفکر مادرانه با تأکید بر دیدگاه رودیک و استنتاج دلالتهای تربیتی آن»، 1401ش، ص2-8.</ref> | ||
== دیدگاههای سارا راديک == | == دیدگاههای سارا راديک == | ||
=== مادرانگی === | === مادرانگی === | ||
سارا | سارا رادیک در نظریهٔ «تفکر مادرانه»، مادرانگی را نه صرفاً یک نقش زیستی یا عاطفی، بلکه شیوهای متمایز از شناخت و کنش اخلاقی میداند که از تجربهٔ مراقبت روزمره از کودک پدید میآید. از دید او، این تجربه نوعی موضع معرفتشناختی خاص ایجاد میکند که بر پاسخگویی عملی به نیازهای موجودی آسیبپذیر و وابسته استوار است. فعالیت مادرانه با توجه به سه خواست بنیادی کودک—بقا، رشد و پذیرش اجتماعی—ساختاری هدفمند و عقلانی مییابد و صرفاً به احساس یا غریزه فروکاسته نمیشود. وی تأکید میکند که تفکر مادرانه محدود به زنان یا مادران زیستی نیست و هر فردی میتواند با پرورش این منش فکری–اخلاقی، به آن دست یابد. هدف او ارائهٔ الگویی جایگزین در اخلاق است که ارزشهایی چون مراقبت، همدلی و حفظ زندگی را در برابر الگوهای مسلط مبتنی بر سلطه، پرخاشگری و انتزاعگرایی قرار میدهد. بر این اساس، تفکر مادرانه افزون بر یک رویکرد تربیتی، ظرفیتی برای نقد اجتماعی و صورتبندی سیاستهای صلحمحور در عرصهٔ عمومی دارد.<ref>غفارزاده دیگران، «ررسی رویکرد خلاقی تفکر مادرانه با تأکید بر دیدگاه رودیک و استنتاج دلالتهای تربیتی آن»، 1401ش، ص4-6.</ref> | ||
ویژگیهای اصلی تفکر مادرانه از نظر رادیک عبارتاند از: | |||
* عشق محافظتی: | * '''عشق محافظتی:''' مراقبت آمیخته با احساس برای ایجاد محیطی امن؛ | ||
* | * '''عشقِ توجه:''' حضور همدلانه و شناخت ذهنیت دیگری؛ | ||
* عشق موشکافانه: | * '''عشق موشکافانه:''' نگاه تأملی و واقعبینانه پیش از اقدام؛ | ||
* فروتنی: | * '''فروتنی:''' پذیرش محدودیتها و عوامل غیرقابلکنترل؛ | ||
* کنترل متعادل | * '''کنترل متعادل یا میانهروی:''' که به یافتن تعادل میان غفلت و مراقبت افراطی میانجامد.<ref>غفارزاده دیگران، «ررسی رویکرد خلاقی تفکر مادرانه با تأکید بر دیدگاه رودیک و استنتاج دلالتهای تربیتی آن»، 1401ش، ص13-16.</ref> | ||
=== مادری و نقشهای جنسیتی === | === مادری و نقشهای جنسیتی === | ||
رادیک مادر را نه بر اساس جنسیت، بلکه بر اساس انجام «کار مادری» تعریف میکند. اگرچه بخشی از این کار (مانند بارداری و شیردهی) مختص زنان است، اما بخش | رادیک مادر را نه بر اساس جنسیت، بلکه بر اساس انجام «کار مادری» تعریف میکند. اگرچه بخشی از این کار (مانند بارداری و شیردهی) مختص زنان است، اما بخش زیادی از آن را مردان نیز میتوانند بر عهده بگیرند. در مقابل، پدر بودن بیشتر بر اساس اقتضائات فرهنگی مانند نانآوری و حفاظت تعیین میشود که گاه با اقتدار مادرانه در تعارض است. هدف اخلاق مادرانه، گذر از جنسیتزدایی نقشها است تا مردان و زنان به یکسان بتوانند مادری کنند.<ref>Sara Ruddick, Maternal Thinking: Toward a Politics of Peace 1986, p. 42.</ref> | ||
=== ابعاد عمل مادرانه و پیامدهای اجتماعی آن === | === ابعاد عمل مادرانه و پیامدهای اجتماعی آن === | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
== نقد دیدگاههای سارا رادیک == | == نقد دیدگاههای سارا رادیک == | ||
رادیک و | دیدگاههای سارا رادیک و دیگر نظریهپردازان اخلاق مراقبت با واکنشهای انتقادی گوناگونی همراه بوده است. منتقدان استدلال میکنند که تأکید بر ارزشهای مراقبتی بهعنوان مبنای اخلاق و صلح، میتواند به رویکردی زنمدار یا یکجانبه بینجامد، در حالی که فضایل اخلاقیای مانند عدالت، مسئولیت و احترام، عام و مشترک میان همه انسانها دانسته میشوند.<ref>اسلامي، «جنسيت و اخلاق مراقبت»، 1387ش، ص 32.</ref> در پاسخ به این نقد، برخی اندیشمندان از جمله لارنس بلوم کوشیدهاند با ترکیب اصول کلی اخلاقی و عواطف نوعدوستانه، چارچوبی فراگیرتر و غیرجنسیتی ارائه دهند.<ref>اسلامي، «جنسيت و اخلاق مراقبت»، 1387ش، ص32.</ref> | ||
نقد دیگر آن است که تمرکز بیش از حد بر مراقبت و احساسات ممکن است به تضعیف اصول عام اخلاقی، بهویژه عدالت، بینجامد و مرزهای هنجاری اخلاق را مبهم کند.<ref>Blum,Lawrence(2001),Care,in Encyclopedia of Ethics,edited by Lawrence C.Becker and Charlotte B.Becker,London:Routledge. p187.</ref> از منظر فمینیستی نیز این نگرانی مطرح شده است که پیوند دادن فضیلت مراقبت با زنان یا مادران، ناخواسته به بازتولید نقشهای سنتی جنسیتی و افزایش فشار و بهرهکشی از زنان منجر شود. بر این اساس، منتقدان بر این نکته تأکید دارند که پیچیدگی کنشهای انسانی را نمیتوان به دوگانههای زنانه/مردانه فروکاست و توجه به تنوع تجربهها و کنشگران اجتماعی ضروری است.<ref>Kerber,l.k. (1993).“Some cautionary words for historians”,signs:journal of women in culture and society,11,304-310.</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
