سوزن‌دوزی بلوچی: تفاوت میان نسخه‌ها

نقوش انسانی در سوزن‌دوزی بلوچ به‌ندرت دیده می‌شود. این نقوش شبیه انسان نیستند؛ اما به‌دلیل برخی نشانه‌هایی که در آن یادآور انسان است، به این نام معروف هستند:<ref>مبارکی و مبارکی، بررسی و تحلیل رنگ و فرم در نقوش اصیل سوزن‌دوزی پرکار بلوچستان، 1395ش، ص4.</ref>

!اغلب در حاشیۀ لباس.

!نقشی با یک محور مرکزی و دو زائدۀ Lشکل به‌صورت قرینه در دو طرف آن.

برای تزیین کاربرد دارد.

اغلب در حاشیۀ لباس کاربرد دارد.

نقوش جانوری به دو دستهٔ انتزاعی و واقع‌گرایانه تقسیم می‌شوند و برگرفته از حیواناتی است که در منطقهٔ بلوچستان قرار دارد:<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1416.html کشاورز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزن‌دوزی بلوچ»، 1399ش، ص129.]</ref>

 

==== بز ====

نقش نسبتاً واقع‌گرایانه از بز است که در تزیین وسایل خانگی، کوسن، پرده و تزیین لباس استفاده می‌شود.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص63.]</ref>

 

==== پروانه ====

نقش پروانه که بیشتر در جنوب استان بلوچستان دیده می‌شود، از نقش‌های جدید، واقع‌گرایانه و به‌دور از فضاهای هندسی است. این نقش به‌صورت متوالی و با رنگ‌های مختلف روی لباس سوزن‌دوزی می‌شود.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص63.]</ref>

 

==== مُرگ ءُ چورگ ====

نقش مرگ ء چورگ یک لوزی را نشان می‌دهد که روی هریک از رأس‌های آن لوزی‌های کوچکی قرار دارد. درون لوزی‌ها خطوطی به‌شکل ضربدر طراحی شده‌اند و روی رأس هریک از لوزی‌های کوچک‌تر نیز مثلث‌های کوچکی نصب شده‌اند. این نقش به‌معنی مرغ و جوجه است. و لوزی بزرگ مرکزی نمادی از مرغ بوده و لوزی‌های کوچک‌تر جوجه‌ها را تداعی می‌کند.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص63.]</ref>

 

==== مُرگ پانچ ====

نقش مرگ پانچ به‌معنی پای مرغ است. این نقش شبیه عدد هفتی است که یک فلش از مرکز آن به‌سمت بالا طراحی شده و پایین آن نیز لوزی کوچکی قرار دارد.<ref>آذرلی، فرهنگ کوچک پارسی-بلوچی، بلوچی-پارسی، 1394ش، ص160.</ref>

 

==== بال مُرگ ====

نقش بال مرگ از یک محور مرکزی تشکیل شده که پایین آن شبیه علامت + است و روی آن چهار لوزی نقش بسته‌اند. از اطراف دو لوزی اول زائده‌های اِل مانند و از طرفین لوزی دوم زائده‌های دندانه‌دار به‌صورت قرینه خارج شده‌اند. نقش بال مرگ، پرنده‌ای را با بال‌های باز نشان می‌دهد.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص63 و 64.]</ref>

 

==== بال کبوتر ====

نقش بال کبوتر یک لوزی را با دایره‌ای کوچک در مرکز نشان می‌دهد. روی هریک از رأس‌های لوزی یک چندضلعی با سه زاویهٔ تیز و فواصل بین آن‌ها با خطی به‌سوی بیرون مشخص شده است. این نقش حالتی از مرغان دریایی در حال پرواز را نشان می‌دهد و بیشتر در مناطق لاشار، نیک‌شهر و چابهار دوخته می‌شود.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص64.]</ref>

 

==== پنجه پلنگ ====

نقش پنجه پلنگ متشکل از یک لوزی است که اطراف آن با زائده‌های L مانند پر شده و روی هریک از رأس‌های آن نیز یک لوزی کوچک قرار دارد. درون این طرح با نقش‌های مختلفی سوزن‌دوزی می‌شود و به‌صورت یک گل کامل یا نیمه در حاشیهٔ لباس دوخته می‌شود. نقش پنجه پلنگ از فرم پنجه‌های گربه‌سان‌ها الهام گرفته و جزء نقش‌های قدیمی در بین هنرمندان بلوچی است که با نام چلیپا یا گردونهٔ خورشید نیز شناخته می‌شود.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص64.]</ref>

 

==== پادگورَبک ====

نقش پادگوربک از چهار مستطیل باریک تشکیل شده که از تقاطع آن‌ها یک لوزی در مرکز به‌وجود آورده است. این نقش که بیشتر در حاشیهٔ لباس کاربرد دارد، ردپایی از گربه‌های کوچک را نشان می‌دهد.<ref>ریگی و کاویانی‌پویا، دایرةالمعارف بلوچ‌دوزی و سایر ملل، 1396ش، ص138.</ref>

 

==== گوش‌گربه ====

گوش‌گربه از نقوش قدیمی سوزن‌دوزی بلوچی است که بیشتر در حاشیهٔ لباس کاربرد دارد. این نقش از یک لوزی با مربعی درون خود تشکیل شده است. درون مربع نیز یک لوزی قرار دارد که از تقاطع رأس‌های آن با اضلاع مربع، چهار مثلث را به‌وجود آورده است که شبیه به گوش‌های گربه هستند.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص65.]</ref>

 

==== کانت گاومیش ====

فرم کلی این نقش شبیه لوزی است که روی دو رأس بالایی و پایینی آن نقشی شبیه سر قوچ و روی دو رأس کناری آن یک لوزی طراحی شده است. فاصلهٔ بین این اشکال با زائده‌های L مانندی پر شده است. این نقش که نمادی از نیرومندی مردم بلوچ را نشان می‌دهد به‌صورت‌های مختلف در لباس کاربرد دارد.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص65.]</ref>

 

==== کَل سیه مار ====

نقش کل سیه مار، تکرار متوالی خطوط L روی یک خط صاف است که اثرات به‌جامانده از حرکت بدن مار را روی شن‌های بیابان نشان می‌دهد که با زندگی عشایری مردم بلوچ ارتباط دارد.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص65.]</ref>

 

==== زومک ====

زومک، نقش یک لوزی در مرکز را نشان می‌دهد که روی هریک از رأس‌های آن دو شکل L به‌صورت قرینه قرار دارند و بین آن‌ها نیز لوزی کوچکی قرار گرفته است. فرم کلی این نقش شبیه عقربی است که دم خود را به دور بدن به‌صورت مارپیچ جمع می‌کند.<ref>آذرلی، فرهنگ کوچک پارسی-بلوچی، بلوچی-پارسی، 1394ش، ص130.</ref>

 

==== کِنارِ پادَک ====

نقش کنار پادک طرح یک لوزی با دایره‌ای درون آن را نشان می‌دهد. اطراف لوزی، خطوطی منشعب شبیه پاهای حشره به بیرون طراحی شده‌اند. سوزن‌دوزی این نقش در قسمت‌های مختلف لباس از جمله پیش‌سینه کاربرد دارد.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافی‌تبار،«تحلیل و طبقه‌بندی موضوعی انواع نقش در سوزن‌دوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص66.]</ref>