بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''بلوچدوزی؛''' دوخت انواع نقوش بلوچدوزی روی پارچه و لباس. | '''بلوچدوزی؛''' دوخت انواع نقوش بلوچدوزی روی پارچه و لباس. | ||
سوزندوزی بلوچی (بلوچدوزی)، هنری اصیل با ریشههایی که به دوران پیش از اسلام بازمیگردد، در ادوار ایلخانی، تیموری و صفوی به بلوغ هنری رسید. پراکندگی این هنر امروزه فراتر از مرزهای ایران (شامل خراسان، کرمان و هرمزگان) تا بخشهایی از پاکستان و هندوستان نیز گسترده است. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباسهای زنانه، کوسن، سجاده و پرده نقش میبندد. در سالهای اخیر، بلوچدوزی به یک بستر قوی اشتغالزایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، منبع درآمد اصلی برخی از خانوادهها است. | سوزندوزی بلوچی (بلوچدوزی)، هنری اصیل با ریشههایی که به دوران پیش از اسلام بازمیگردد، در ادوار ایلخانی، تیموری و صفوی به بلوغ هنری رسید. پراکندگی این هنر امروزه فراتر از مرزهای ایران (شامل خراسان، کرمان و هرمزگان) تا بخشهایی از پاکستان و هندوستان نیز گسترده است. این هنر با دارا بودن حدود ۷۰ نوع طرح متمایز، بر روی اقلام کاربردی نظیر لباسهای زنانه، کوسن، سجاده و پرده نقش میبندد. در سالهای اخیر، بلوچدوزی به یک بستر قوی اشتغالزایی تبدیل شده و تولید و فروش محصولات آن، منبع درآمد اصلی برخی از خانوادهها است. | ||
== <ref | == تعریف بلوچدوزی == | ||
بلوچدوزی صورت برجستهای از هنرهای سنتی است که در استان سیستان و بلوچستان رواج دارد.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> این هنر کاملاً بهصورت دستی و بدون ماشینآلات انجام میگیرد که همین امر به کاهش مصرف انرژی و آلودگی کمک میکند. تولیدات سوزندوزی بهدلیل اینکه بهروش دستی انجام میشود از کیفیت و مقاومت بالایی برخوردار است.<ref>[https://www.diyareayyar.ir/نگاهی-به-هنر-سوزندوزی-بلوچی-و-نقش-آن-د/?print=1 محمودخواه، «نگاهی به هنر سوزندوزی بلوچی و نقش آن در مد پایدار»، پایگاه خبری و تحلیلی دیار عیار.]</ref> | |||
== تاریخچه == | |||
مطالعات باستانشناسی نشان میدهد که اطلاعات دقیقی از تاریخچهٔ سوزندوزی بلوچ در دسترس نیست؛ اما آثار کشف شده روی سفالهای قرن ۵ و ۶ قبل از میلاد از شباهت نقوش هندسی سفالینهها با سوزندوزی بلوچ خبر میدهد. همچنین نقوش بلوچدوزی شباهت و نزدیکی خاصی به سنگنگارههای پیش از اسلام و به قوم اسلاوها دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/7239/نحول-کاربرد-و-تزیین-در-سوزن-دوزی-بلوچ-و-ترکمن-به-شیوه-سنتی-و-مدرن خاموشی، تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن، 1387ش، ص73.]</ref> اگرچه قدمت بلوچدوزی براساس این اسناد به قبل از اسلام برمیگردد؛ اما سابقهٔ رودوزیها و تزیینات لباسهای بلوچی به دوران مادها اشاره دارد. هنر بلوچدوزی در دورهٔ مغول گسترش پیدا کرده و در دورهٔ ایلخانی، تیموری و صفویه به اوج خود رسیده است. برخی منابع سابقهٔ سوزندوزی بلوچ را با صنعت تولید ابریشم یکسان میدانند؛ چراکه پرورش کرم ابریشم در بلوچستان رایج بوده و تجارت آن رونق داشته است.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1416.html کشاورز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزندوزی بلوچ»، 1399ش، ص127.]</ref> | مطالعات باستانشناسی نشان میدهد که اطلاعات دقیقی از تاریخچهٔ سوزندوزی بلوچ در دسترس نیست؛ اما آثار کشف شده روی سفالهای قرن ۵ و ۶ قبل از میلاد از شباهت نقوش هندسی سفالینهها با سوزندوزی بلوچ خبر میدهد. همچنین نقوش بلوچدوزی شباهت و نزدیکی خاصی به سنگنگارههای پیش از اسلام و به قوم اسلاوها دارد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/7239/نحول-کاربرد-و-تزیین-در-سوزن-دوزی-بلوچ-و-ترکمن-به-شیوه-سنتی-و-مدرن خاموشی، تحول کاربرد تزیین در سوزندوزی بلوچ و ترکمن، 1387ش، ص73.]</ref> اگرچه قدمت بلوچدوزی براساس این اسناد به قبل از اسلام برمیگردد؛ اما سابقهٔ رودوزیها و تزیینات لباسهای بلوچی به دوران مادها اشاره دارد. هنر بلوچدوزی در دورهٔ مغول گسترش پیدا کرده و در دورهٔ ایلخانی، تیموری و صفویه به اوج خود رسیده است. برخی منابع سابقهٔ سوزندوزی بلوچ را با صنعت تولید ابریشم یکسان میدانند؛ چراکه پرورش کرم ابریشم در بلوچستان رایج بوده و تجارت آن رونق داشته است.<ref>[https://rajshomar.birjand.ac.ir/article_1416.html کشاورز و دیگران، «نقوش هندسی در سوزندوزی بلوچ»، 1399ش، ص127.]</ref> | ||
| خط ۱۱: | خط ۱۴: | ||
مهمترین مراکز تولید سوزندوزی بلوچی، ایرندگان، اسپکه، سیبسوران، سورمیج، سراوان، شهر یانچ، کلگان، فنوج، هریدوک، محمدآباد، مارندگان، بمپور، اسماعیلآباد و زاهدان است.<ref>یاوری، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (3)، 1390ش، ص36.</ref> | مهمترین مراکز تولید سوزندوزی بلوچی، ایرندگان، اسپکه، سیبسوران، سورمیج، سراوان، شهر یانچ، کلگان، فنوج، هریدوک، محمدآباد، مارندگان، بمپور، اسماعیلآباد و زاهدان است.<ref>یاوری، آشنایی با هنرهای سنتی ایران (3)، 1390ش، ص36.</ref> | ||
مشهورترین نمونههای سوزندوزی، تولیدات مناطق دامُن، بَمپور، قاسمآباد، سراوان، لاشار، اسپکه، قصرقند، هَریدوک، نیکشهر، نکوچ ایرانشهر، چانف شهرستان نیکشهر و آهوران است.<ref>رنجدوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244. | مشهورترین نمونههای سوزندوزی، تولیدات مناطق دامُن، بَمپور، قاسمآباد، سراوان، لاشار، اسپکه، قصرقند، هَریدوک، نیکشهر، نکوچ ایرانشهر، چانف شهرستان نیکشهر و آهوران است.<ref>رنجدوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref> | ||
== | == کاربرد بلوچدوزی == | ||
بلوچدوزی روی لباس گاه بهصورت جداگانه روی تکهپارچهای دوخته و سپس به لباس متصل میشود. زنان بلوچی در شهرهای سراوان، خاش و میرجاوه از این روش استفاده میکنند. اما در جنوب استان بلوچستان و شهرهای مکران، ایرانشهر، راسک، چابهار، سرباز و قصرقند بلوچدوزی را مستقیم روی پارچهٔ لباس انجام میدهند.<ref>ریگی و کاویانیپویا، دایرةالمعارف بلوچدوزی و سایر ملل، 1396ش، ص29.</ref> از شیوههای دوخت بلوچدوزی میتوان به رودوزی برای انتقال طرح روی پارچه، پردوزی (ظریفدوزی)، پَلیواردوزی که اغلب برای پشتی و بالشت بهکار میرود، گرافدوزی (افغانیدوزی)، آینهدوزی و پیتدوزی (نوارهایی که به پارچه متصل شده و روی آن گلدوزی میشود) اشاره کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> | |||
شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیشسینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستینهای پیراهن و سرپاچههای شلوار است، با هنر بلوچیدوزی سوزندوزی میشود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از بلوچدوزی برای تولید محصولاتی چون پرده، کوسن، سجاده، سفرهعقد و موارد دیگر نیز استفاده میشود.<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref> | شش قطعه از لباس زنان بلوچی که شامل «زی» (پیشسینه)، پندول (قسمت کمر تا پای پیراهن)، سرآستینهای پیراهن و سرپاچههای شلوار است، با هنر بلوچیدوزی سوزندوزی میشود.<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> از بلوچدوزی برای تولید محصولاتی چون پرده، کوسن، سجاده، سفرهعقد و موارد دیگر نیز استفاده میشود.<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص52.</ref> | ||
== تقسیمبندی سوزندوزی بلوچ == | == تقسیمبندی سوزندوزی بلوچ == | ||
سوزندوزی بلوچ از نظر نوع و سطح کار بهصورتهای پرکار، میانکار و کمکار دیده میشود. در نوع پرکار، تمام سطح پارچه، در نوع میانکار، قسمت قابل توجهی از پارچه و در نوع کمکار تنها فواصل بین طرحها سوزندوزی میشود.<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص57.</ref> در نوع پرکار از پارچههای ریزبافت و در نوع کمکار از پارچههای درشتبافت استفاده میشود که هر سه نوع این سوزندوزیها به سه دستهٔ کاربردی، تزیینی و تولیدی یا سفارشی تقسیمبندی میشوند:<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134. | سوزندوزی بلوچ از نظر نوع و سطح کار بهصورتهای پرکار، میانکار و کمکار دیده میشود. در نوع پرکار، تمام سطح پارچه، در نوع میانکار، قسمت قابل توجهی از پارچه و در نوع کمکار تنها فواصل بین طرحها سوزندوزی میشود.<ref>محمودزهی، آیینها، باورها و فرهنگ مردم بلوچستان، 1392ش، ص57.</ref> در نوع پرکار از پارچههای ریزبافت و در نوع کمکار از پارچههای درشتبافت استفاده میشود که هر سه نوع این سوزندوزیها به سه دستهٔ کاربردی، تزیینی و تولیدی یا سفارشی تقسیمبندی میشوند:<ref>انصاری، آشنایی با فرهنگ عامه و اقوام ایرانی، 1392ش، 134.</ref> | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|'''نوع سوزندوزی''' | |'''نوع سوزندوزی''' | ||
| خط ۵۰: | خط ۳۸: | ||
|'''تولیدی یا سفارشی''' | |'''تولیدی یا سفارشی''' | ||
|با گسترش شهرنشینی و تقاضای قومیتهای داخلی و خارجی رونق یافته است. | |با گسترش شهرنشینی و تقاضای قومیتهای داخلی و خارجی رونق یافته است. | ||
|نمونههای فراوان در بازارهای ایران؛ جنبه تولیدی باعث کاهش ظرافت و اصالت میشود. | |نمونههای فراوان در بازارهای ایران؛ جنبه تولیدی باعث کاهش ظرافت و اصالت میشود.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص31 و 32.]</ref> | ||
|} | |} | ||
== انواع نقوش سوزندوزی == | == انواع نقوش سوزندوزی == | ||
بلوچدوزی حدود ۷۰ نقشمایه دارد که براساس هنرهای سنتی ایران طبقهبندی شده و بهصورت تجریدی و با اشکال شکسته و هندسی دیده میشوند.<ref>رنجدوست، تاریخ لباس ایران، 1387ش، ص244.</ref> این نقوش شامل نقوش انسانی، جانوری، گیاهی، زیورآلات و اشیاء و نقوشی برگرفته از مکانها و اشیاء مصرفی زندگی هستند که از طبیعت منطقه الهام گرفته و واقعیت زندگی مردم بلوچ و اعتقادات و باورهای آنان را بدون استفاده از طرح و نقشه روی پارچه بهتصویر میکشند:<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص52.]</ref> | |||
=== نقوش انسانی === | === نقوش انسانی === | ||
| خط ۲۳۹: | خط ۲۲۵: | ||
=== نقوش جانوری_گیاهی === | === نقوش جانوری_گیاهی === | ||
= | {| class="wikitable" | ||
|+ | |||
|'''نام نقش''' | |||
|'''توصیف ساختار و عناصر هندسی نقش''' | |||
|'''کاربرد و ویژگی''' | |||
|'''تصویر نقش''' | |||
|- | |||
|'''هُشتِردُمَک\مَچ و پیچ''' | |||
|از تکرار پیدرپی علامت «>» بهوجود آمده است. | |||
|از اصلیترین نقشهای مکمل بلوچی است که در برخی مناطق با نام دُم شیر و در چابهار | |||
بهنام ماهی معروف است. در نیکشهر و قصرقند و سرباز که درخت نخل بیشتری دارد، به مچ و پیچ معروف است.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص72.]</ref> | |||
| | |||
|- | |||
|'''بُته\ دِلکَش دَس مَرَس''' | |||
|نمای کلی نقش لوزی است که ساقه، برگ و غنچۀ گل را نشان میدهد. | |||
|هنرمندان بلوچی این نقش را شکل تکاملیافتهای از دحتوک دس ب سر میدانند که در بخشهای مختلف لباس کاربرد دارد.<ref>جهاندیده، فرهنگ بلوچی-فارسی، 1396ش، ص1153.</ref> | |||
| | |||
|} | |||
=== نقوش جمادی === | === نقوش جمادی === | ||
بانوی بلوچ در سوزندوزی علاوهبر جانداران از نقوش بیجان نیز استفاده میکند که بیشتر بهصورت انتزاعی است | بانوی بلوچ در سوزندوزی علاوهبر جانداران از نقوش بیجان نیز استفاده میکند که بیشتر بهصورت انتزاعی است.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص72.]</ref> جدول طبقهبندی این نقوش به شرح زیر است: | ||
==== نقوش برگرفته از زیورآلات ==== | ==== نقوش برگرفته از زیورآلات ==== | ||
= | {| class="wikitable" | ||
|+ | |||
|'''نام نقش''' | |||
|'''توصیف ساختار و عناصر هندسی نقش''' | |||
|'''کاربرد و ویژگی''' | |||
|'''تصویر نقش''' | |||
|- | |||
|'''چُلومُک''' | |||
|نقشی بایک مربع کوچک در مرکز است که روی هریک از اضلاع آن نقشی | |||
شبیه عدد هفت دوخته میشود. | |||
|در زبان بلوچی بهمعنی گوشواره است. چراکه زنان این منطقه به زیورآلات اهمیت زیادی میدهند و نشانههایی از آن را در سوزندوزی بهکار میگیرند. | |||
| | |||
|- | |||
|'''گِروهِل''' | |||
|نقشی شبیه عدد هفت است که بین آن یک لوزی و روی رأسهای بالایی آن سه لوزی قرار دارد. | |||
|این نقش بهصورت مشبک و با الهام از زیورآلات زنان سوزندوزی میشود.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص73.]</ref> | |||
| | |||
|} | |||
==== نقوش برگرفته از مکانها و اشیاء مصرفی زندگی ==== | ==== نقوش برگرفته از مکانها و اشیاء مصرفی زندگی ==== | ||
= | {| class="wikitable" | ||
|+ | |||
!'''نام نقش''' | |||
!'''توصیف ساختار و عناصر هندسی نقش''' | |||
!'''کاربرد و ویژگی''' | |||
!'''تصویر نقش''' | |||
|- | |||
!'''جالَر\پت''' | |||
!شامل خطوط عمودی و فشردهای است که بین دو خط افقی محصور شدهاند. | |||
!در رنگهای مختلف در حاشیۀ لباس کاربرد دارد، یادآور حصارها و نردههای چوبی برای محافظت از دام است. | |||
! | |||
|- | |||
!'''کَش\چکن''' | |||
!خطی باریک است که با خطوط کوتاه، موازی و بدون فاصله دوخته میشود. در نقش چکن این خطوط بهصورت زنجیره دیده میشود. | |||
!نقش قدیمی که در حاشیۀ لباس کاربرد دارد و یادآور حصارهای چوبی است. | |||
! | |||
|- | |||
!'''شیرازه''' | |||
!نقشی شبیه جالر با دوختهای فشرده و نزدیکبههم که در بالای آن مثلثهای کوچکی دوخته میشود. | |||
!اغلب در حاشیۀ لباس کاربرد دارد. | |||
! | |||
|- | |||
نقش | !'''دارُک''' | ||
!نقشی شبیه جالر و شیرازه که خطوط با فاصلۀ بیشتری نسبت بههم قرار دارند. | |||
!نشاندهندۀ حصارهای محافظ برای دامهای عشایر است که در حاشیۀ لباس سوزندوزی میشود. | |||
! | |||
|- | |||
===== لُنجوک ===== | !'''مِحراب تِک''' | ||
!نقش مثلث مشبکی است که روی رأس بالا و هریک از ساقهای آن یک لوزی قرار گرفته است. | |||
!شبیه محراب است که در قسمتهای مختلف لباس بهکار میرود. | |||
! | |||
|- | |||
!'''کوچکُک''' | |||
!نقشی با چهار لوزی به به لوزی کوچکتر مرکزی متصل است. | |||
!این نقش در ایرندگان بهمعنی کنج و گوشه است که بهفضای زیستگاه مردم بلوچ اشاره دارد. | |||
! | |||
|- | |||
!'''کلاهی چَگَن \ زه''' | |||
!دوخت متوالی از زنجیرۀ باریک است. | |||
!در حاشیۀ لباس و کادربندی نقوش کاربرد دارد و بهمعنی جایی است که آب چشم از آن جاری میشود. | |||
! | |||
|- | |||
!'''پیکان''' | |||
!نقش یک خط افق مرکزی و دو خط اریب در بالا و پایین آن است. | |||
!نماد قدرت و جنگاوری است که از تکرار آن بهصورت نوار برای مشخص کردن مرز بین نقوش استفاده میشود. | |||
! | |||
|- | |||
!'''لَندِروک، درنجوک''' | |||
!نقشی شبیه علامت W است که روی زاویۀ مرکزی آن عدد هفت قرار دارد. | |||
!در جنوب بلوچستان بهعلت شباهتی که به لنگر کشتی دارد به لندروک و در شمال استان به درنجوک معروف است. | |||
! | |||
|- | |||
! | |||
===== '''لُنجوک''' ===== | |||
!نقشی با خطوط مستطیلشکلی است که میان دو مربع کوچک روی اضلاع لوزی قرار گرفتهاند. | |||
!در قسمت پیشسینۀ لباس سوزندوزی میشود. | |||
! | |||
|- | |||
|'''هَشاس \ بُنتاس''' | |||
|نقش یک لوزی است که از هریک از اضلاع آن خطوطی بهسمت مرکز بافاصلهای کم دوخته میشود. | |||
|دوخت این نقش در قسمت پیشسینه و حاشیۀ لباس کاربرد دارد. | |||
| | |||
|- | |||
|'''مقراضک (مگرازک)''' | |||
|نقشی شبیه قیچی با دهانۀ باز است. | |||
|از تکرار متوالی آن در حاشیۀ لباس دوخته میشود. | |||
| | |||
|- | |||
|'''بَتَنوک''' | |||
|نقشی با پنج مربع کوچک است که بهشکل + کنار هم چسبیدهاند. | |||
|این نقش در منطقۀ سراوان رایج است و اغلب در حاشیۀ لباس دوخته میشود.<ref>[https://qjik.atu.ac.ir/article_15876.html میرزایی و مافیتبار،«تحلیل و طبقهبندی موضوعی انواع نقش در سوزندوزی بلوچ بر اساس اسلوب هنرهای سنتی»،1402ش، ص77-74.]</ref> | |||
| | |||
|} | |||
== مواد و ابزار در سوزندوزی بلوچ == | == مواد و ابزار در سوزندوزی بلوچ == | ||
ابزار کار سوزندوزی بلوچ شامل سوزن، انگشتانه، پارچه و نخ است. سوزن در زبان بلوچی به سُوچِن معروف است که نوع و اندازهٔ آن به دوخت و پارچهٔ آن بستگی دارد. سوزندوزان ماهر برای محافظت از انگشت خود از انگشتانه یا شستی استفاده میکنند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص26.]</ref> عمدهٔ پارچههایی که برای بلوچدوزی بهکار برده میشود، از جنس کتان، ابریشم و زربافت است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> درگذشته برای دوخت سوزندوزی بلوچ از نخ طبیعی ابریشم استفاده میشد اما امروزه نخهای ابریشم مصنوعی و کامواهای ظریف جایگزین الیاف طبیعی شدند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> رنگ نخها نیز محدود و شامل جگری تیره، سفید، سیاه، سبز و آبی با رعایت اصول و قواعد خاص آن است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ابزار کار سوزندوزی بلوچ شامل سوزن، انگشتانه، پارچه و نخ است. سوزن در زبان بلوچی به سُوچِن معروف است که نوع و اندازهٔ آن به دوخت و پارچهٔ آن بستگی دارد. سوزندوزان ماهر برای محافظت از انگشت خود از انگشتانه یا شستی استفاده میکنند.<ref>[https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/39cac3054301f7ac53d5dbf95ce16fb9 صادقی، «بررسی نقوش سوزندوزی بلوچ و بازآفرینی آنها در دکوراسیون داخلی»، 1394ش، ص26.]</ref> عمدهٔ پارچههایی که برای بلوچدوزی بهکار برده میشود، از جنس کتان، ابریشم و زربافت است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> درگذشته برای دوخت سوزندوزی بلوچ از نخ طبیعی ابریشم استفاده میشد اما امروزه نخهای ابریشم مصنوعی و کامواهای ظریف جایگزین الیاف طبیعی شدند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/253180/هنر-سوزن-دوزی-زنان-بلوچ دکالی و دکالی، «هنر سوزندوزی زنان بلوچ»، 1385ش، ص98.]</ref> رنگ نخها نیز محدود و شامل جگری تیره، سفید، سیاه، سبز و آبی با رعایت اصول و قواعد خاص آن است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
== | == کارکرد اقتصادی == | ||
هنر سوزندوزی بلوچ، که به عنوان بلوچدوزی نیز شناخته میشود، نه تنها یک صنعت، بلکه میراثی فرهنگی است که ریشههای عمیق آن توسط زنان بلوچ سینه به سینه منتقل شده و از مادران و مادربزرگان به ارث رسیده است. این بانوان توانمند، علاوه بر ایفای نقش در خانهداری و یاریرسانی به مردان در امور دامداری و کشاورزی، مسئولیت زنده | |||
نگه داشتن مهارتهای چندگانهای از جمله: سوزندوزیهای پیچیده، سکهدوزی، گلیم و قالیبافی و حصیربافی را نیز بر عهده دارند. تولید و فروش این محصولات، منبع اصلی امرار معاش بسیاری از خانوادهها در مناطق محلی و شهری است و سرمایهگذاریهای قابل توجهی از سوی فعالان اقتصادی و اجتماعی در این حوزه صورت پذیرفته است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
== ایرانشهر؛ پایتخت بلوچدوزی == | |||
== ایرانشهر؛ پایتخت | |||
بلوچدوزی در بیشتر شهرهای سیستان و بلوچستان وجود دارد اما ایرانشهر بهدلیل تعداد کارگاههای بیشتر، کیفیت سوزندوزی و روشهای دوخت مختلف بهعنوان شهر ملی سوزندوزی انتخاب شده است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> امروزه بلوچدوزی مهر اصالت یونسکو را دریافت کرده و علاوهبر ارزش جهانی، فرصت شغلی برای مردمان استان بهویژه در روستاها فراهم کرده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85940314/سوزن-دوزی-زنان-سیستان-و-بلوچستان-از-میراث-مادری-تا-برند-جهانی «سوزندوزی زنان سیستان و بلوچستان؛ از میراث مادری تا برند جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا).]</ref> | بلوچدوزی در بیشتر شهرهای سیستان و بلوچستان وجود دارد اما ایرانشهر بهدلیل تعداد کارگاههای بیشتر، کیفیت سوزندوزی و روشهای دوخت مختلف بهعنوان شهر ملی سوزندوزی انتخاب شده است.<ref>[https://38392266.khabarban.com/ «اشتغالزایی بیش از 500 بانوی فنوجی با سوزندوزی»، خبرگزاری مهر.]</ref> امروزه بلوچدوزی مهر اصالت یونسکو را دریافت کرده و علاوهبر ارزش جهانی، فرصت شغلی برای مردمان استان بهویژه در روستاها فراهم کرده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/85940314/سوزن-دوزی-زنان-سیستان-و-بلوچستان-از-میراث-مادری-تا-برند-جهانی «سوزندوزی زنان سیستان و بلوچستان؛ از میراث مادری تا برند جهانی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا).]</ref> | ||
| خط ۳۱۸: | خط ۳۵۶: | ||
== پیشنهادات لازم جهت افزایش اشتغالزایی == | == پیشنهادات لازم جهت افزایش اشتغالزایی == | ||
بهمنظور افزایش میزان اشتغالزایی زنان بلوچ در حوزه سوزندوزی و تقویت اقتصاد منطقه، | بهمنظور افزایش میزان اشتغالزایی زنان بلوچ در حوزه سوزندوزی و تقویت اقتصاد منطقه، راهکارهایی ارائه شده است، از جمله: | ||
# تعیین و پرداخت حقوق ثابت ماهانه به سوزندوزان فعال. | |||
# تضمین خرید محصولات تولیدی توسط نهادهای ذیربط با قیمتی منصفانه. | |||
# برپایی بازارچههای دائمی صنایعدستی در شهرهای استان. | |||
# واگذاری غرفههای فروش در این بازارچهها به هنرمندان برجسته. | |||
# برگزاری دورههای آموزشی متمرکز بر بازاریابی آنلاین محصولات. | |||
# برگزاری کلاسهای آموزشی با محوریت طراحی خلاقانه و توسعه تنوع محصولات. | |||
# تمرکز بر توسعه تنوع محصولات از نظر کاربرد، بستهبندی و شیوههای بازاریابی. | |||
# برگزاری نمایشگاههای متعدد محصولات در شهرهای مختلف. | |||
# حمایت از سوزندوزان توانمند برای حضور در نمایشگاههای داخلی و خارجی. | |||
# تأمین هزینههای سفر و اسکان این هنرمندان توسط نهادهای مسئول. | |||
# اعمال نظارت مؤثر دولت بر بازار صنایعدستی. | |||
# تمرکز ویژه بر تسهیل و افزایش صادرات محصولات سوزندوزی شده.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_90070.html آویشی و دیگران، «نقش صنایع دستی بر میزان اشتغالزایی بانوان بلوچ و پیشبرد اقتصاد منطقه (مطالعه موردی: سوزندوزی شهرستان ایرانشهر)»، 1402ش، ص77 و 78.]</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
