شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←مصادیق شرم |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) |
||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
# شرم زمانی در انسان برانگیخته میشود که نظارت یکناظری برخوردار از احترام توسط وی درک شود<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص51-56.</ref> که این ناظر از نظر او، می تواند خداوند، وجدان شخص، مردم، فرشتگان یا اولیاء الهی باشد.<ref name=":0">[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادم پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قران و حدیث»، بصیرت و تربیت اسلامی، شماره 32، بهار 1394ش، ص148-149.]</ref> به لحاظ مراتب ارزشمندی بر معیار نظارت ناظران، بالاترین مرتبۀ شرم، شرم از خداوند و بعد از آن، شرم از وجدان و پایین ترین درجۀ شرم، شرم از مردم است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص136-137.]</ref> | # شرم زمانی در انسان برانگیخته میشود که نظارت یکناظری برخوردار از احترام توسط وی درک شود<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص51-56.</ref> که این ناظر از نظر او، می تواند خداوند، وجدان شخص، مردم، فرشتگان یا اولیاء الهی باشد.<ref name=":0">[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادم پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قران و حدیث»، بصیرت و تربیت اسلامی، شماره 32، بهار 1394ش، ص148-149.]</ref> به لحاظ مراتب ارزشمندی بر معیار نظارت ناظران، بالاترین مرتبۀ شرم، شرم از خداوند و بعد از آن، شرم از وجدان و پایین ترین درجۀ شرم، شرم از مردم است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص136-137.]</ref> | ||
# انسان در صورت ناسازگاری میان خواست و مصلحت خود، زمانی میتواند در ایجاد یکسبک زندگی مطلوب موفق باشد که به اقتضای شرم، خواستههای نفسانی شامل گرایش یا گریز نفس را بر طبق مصلحت خود مهار کند.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص31.</ref> | # انسان در صورت ناسازگاری میان خواست و مصلحت خود، زمانی میتواند در ایجاد یکسبک زندگی مطلوب موفق باشد که به اقتضای شرم، خواستههای نفسانی شامل گرایش یا گریز نفس را بر طبق مصلحت خود مهار کند.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص31.</ref> | ||
== نشانههای شرم == | |||
شرم بهعنوان مجموعۀ از هیجانات خود آگاه عاطفی، با تجربۀ احساساتی همچون تحقیر شدگی، بی ارزشی، بد بودن، بازندگی، گناه، رنجش و طرد شدگی، نا امنی نسبت به ظاهر خود، احساس آسیب پذیری و در معرض دید دیگران بودن<ref>برگو، جوزف، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، ترجمۀ حامد حکیمی، ص31-33. تهران، آبرنگ نوین، چاپ چهارم، 1402ش.</ref> و احساس غمگینی و خشم برخود بهصورت خفیف یاشدید شناخته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص126]</ref> | |||
== شرایط بروز شرم == | == شرایط بروز شرم == | ||
| خط ۷۸: | خط ۸۱: | ||
# از جهت منشأ روانشناختی: در حدیثی از پیامبراسلام، حیا بهحیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال،1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت بهاقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقی هندی، کنزالعمّال فی سنن الاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدینجهت به شرم ناشی از قوت، شرم مثبت و به شرم نشأت یافته از ضعف که دارای وجه منفی است، شرم منفی یا کمرویی اطلاق می شود.<ref>پسندیده، غنچه های شرم، 1391ش، ص 84-86.</ref> | # از جهت منشأ روانشناختی: در حدیثی از پیامبراسلام، حیا بهحیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال،1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت بهاقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقی هندی، کنزالعمّال فی سنن الاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدینجهت به شرم ناشی از قوت، شرم مثبت و به شرم نشأت یافته از ضعف که دارای وجه منفی است، شرم منفی یا کمرویی اطلاق می شود.<ref>پسندیده، غنچه های شرم، 1391ش، ص 84-86.</ref> | ||
# از جهت موضوع: فعل نیک به دو دستۀ انجام کار نیک و ترک کارهای ناشایست تقسیم می شود. شرم نیز با توجه به این دو نوع فعل، به حیا و کمرویی تقسیم شده است که شرم از انجام کارهای ناپسند، حیا یا همان شرم مثبت و شرم از انجام کارهای نیک، شرم منفی یا کمرویی است که از جهل یا ناتوانی ناشی می شود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 1391ش، ص83-86.</ref> | # از جهت موضوع: فعل نیک به دو دستۀ انجام کار نیک و ترک کارهای ناشایست تقسیم می شود. شرم نیز با توجه به این دو نوع فعل، به حیا و کمرویی تقسیم شده است که شرم از انجام کارهای ناپسند، حیا یا همان شرم مثبت و شرم از انجام کارهای نیک، شرم منفی یا کمرویی است که از جهل یا ناتوانی ناشی می شود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 1391ش، ص83-86.</ref> | ||
# از جهت کارکرد و آثار: شرم مثبت، موجب بازداشتن انسان از کارهای زشت، درک نقص، پذیرش ضعف ها و فراهم کردن زمینۀ اصلاح و انتخاب مسیر | # از جهت کارکرد و آثار: شرم مثبت، موجب بازداشتن انسان از کارهای زشت، درک نقص، پذیرش ضعف ها و فراهم کردن زمینۀ اصلاح و انتخاب مسیر درست؛<ref>[https://pasokhgoo.ir/content/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «منظور از شرم و حیاء و کار کردهای آن»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: 30/05/1403ش.]</ref> اما شرم منفی، موجب محرومیت و تضییع سرمایه ها و به دست نیاوردن خواسته ها شود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref> | ||
== آثار شرم مثبت == | == آثار شرم مثبت == | ||
