سیمون دوبوار: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۴: / خط ۱۴: @@
 == دیدگاه‌‌های سیمون دوبار ==
-=== دیدگاه درباره زن و اردواج ===
+=== دیدگاه درباره زن ===
-دوبوار با تمایز قائل‌شدن میان جنس به‌عنوان مفهومی زیستی و جنسیت به‌عنوان برساخته‌ای فرهنگی، تاریخی و اجتماعی، بر نقش تعیین‌کنندۀ فرهنگ در ساخت هویت زنان تأکید می‌کرد. جملۀ مشهور او «آدم زن زاده نمی‌شود، بلکه زن می‌شود» بازتاب همین دیدگاه است که طبق آن، سرنوشت افراد بیش از آنکه ذاتی باشد، تحت سیطرۀ عوامل فرهنگی جامعه است.<ref>[https://mph.ui.ac.ir/article_25294_982be42e43bb3ddd5c1ca181bef232fa.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص135.]</ref>
+سیمون دوبوار بر این باور است که زن نه یک ذات زیستی، بلکه برساخته‌ای تاریخی، فرهنگی و اجتماعی است. او با جمله معروف «هیچ‌کس زن به دنیا نمی‌آید، بلکه زن می‌شود» تأکید می‌کند که هویت زنانه محصول فرآیندهای آموزشی، ارزش‌گذاری‌های اجتماعی و الگوهای رفتاری تحمیلی است که از کودکی آغاز می‌شود.<ref>[https://mph.ui.ac.ir/article_25294_982be42e43bb3ddd5c1ca181bef232fa.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»،  1399ش ص135.]</ref> در این نگاه، مرد به‌عنوان خویشتن یا معیار اصلی (سوژه) تعریف می‌شود، در حالی که زن به‌عنوان دیگری (ابژه) جایگاه ثانویه و فرودست پیدا می‌کند. این دوگانگی از طریق اسطوره‌ها، علوم انسانیِ مردساخته مانند روانکاوی فروید و نهادهای اجتماعی تقویت و طبیعی جلوه داده شده است. در نتیجه، زن به‌عنوان «جنس دوم» در موقعیتی انفعالی، پراکنده و وابسته قرار می‌گیرد که استقلال و سوژگی کامل از او سلب شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/185401/fa#downloadbottom صابرپور، «جنس دوم به عنوان مبنایی نظری برای تحلیل فمینیستی انتقادی گفتمان»، 1394ش، ص32.]</ref>
+=== دیدگاه درباره ازدواج ===
 سیمون دوبوار با نگاهی انتقادی به جایگاه زن در جامعه سنتی، معتقد است که هویت و منزلت اجتماعی زن در گذشته، عمدتاً از طریق ازدواج و نقش‌های همسری و مادری تعریف می‌شده است. از دید او، ازدواج در جوامع سنتی نه یک انتخاب آزادانه، بلکه سرنوشتی تحمیلی برای زنان محسوب می‌شده که آنها را در موقعیتی وابسته و فرودست قرار می‌داده است.<ref>دوبوار، جنس دوم، 1379، ص229.</ref> دوبوار تأکید می‌کند که در چنین شرایطی، زن فاقد استقلال اقتصادی و اجتماعی است و وجودش در گرو پذیرش این نقش‌های از پیش‌تعیین‌شده معنا می‌یابد. او با تحلیل نابرابری ذاتی در نهاد ازدواج سنتی، می‌نویسد که مرد به‌عنوان فردی خودمختار و کامل در نظر گرفته می‌شده، در حالی که زن اغلب به‌عنوان موجودی نیازمند و تکمیل‌کننده تعریف می‌شده است. با این حال، دوبوار تحولات اقتصادی و اجتماعی عصر مدرن را عاملی برای دگرگونی این وضعیت می‌داند که با فراهم‌آوردن امکان اشتغال و استقلال مالی برای زنان، زمینه‌ای برای بازتعریف هویت آنان خارج از چارچوب‌های سنتی فراهم کرده است. از نگاه وی، در شرایط ایده‌آل، ازدواج می‌تواند به پیوندی داوطلبانه و متقابل میان دو فرد آزاد و مستقل تبدیل شود که در آن حقوق و تعهدات دو طرف برابر است.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص91-94.]</ref>
@@ خط ۳۱: / خط ۳۲: @@
 == دیدگاه‌های منتقدان ==
-=== جایگاه زن و ازدواج ===
+=== جایگاه زن ===
+در منابع اسلامی هویت زن نه صرفاً محصولی تاریخی-اجتماعی، بلکه برخاسته از کرامت ذاتی و شخصیت مستقل الهی دانسته شده که در تعادل با مرد تعریف می‌شود. در این نگاه، تفاوت‌های حقوقی و نقش‌ها نه برآمده از یک رابطه سلطه‌جویانه خویشتن و دیگری، بلکه ناشی از تقسیم متوازن و تکامل‌بخش مسئولیت‌ها در چارچوب خانواده است. اسلام با پذیرش برابری در ارزش انسانی اما رد همانندی کامل، دوگانگی خود و دیگری دوبوار را که به فرودستی یکسویه زن تفسیر می‌شود، نمی‌پذیرد. همچنین، تمرکز دوبوار بر تضاد و رهایی از قید نهادهای سنتی، ابعاد معنوی، عاطفی و تکاملی نقش مادری و همسری را نادیده می‌گیرد. از این منظر، جایگاه رفیع زن، موهبتی الهی و فطری است، نه دستاوردی که تنها از طریق تقابل و مبارزه با مردانگی حاصل شود.<ref> [http://www.imam-khomeini.ir/fa/n156732/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85_%D8%B2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 س. وارث، «مقام زن در اسلام»، ترجمۀ لاجوردی، پرتال امام خمینی.]</ref>
+=== ازدواج ===
 بر اساس دیدگاه پژوهشگران تحلیل دوبوار از جایگاه زن از ازدواج بر بستر تجربیات جوامع غربی و نگرشی تقلیل‌گرایانه به رابطۀ زن و مرد استوار شده است. به باور منتقدانی چون امام‌خمینی، ازدواج در اسلام نه یک نهاد تحمیلی و محدودکننده، بلکه معلول نیاز روحی مرد و زن به یکدیگر و تأمین آرامش است و بر پایۀ مودت و رحمت الهی شکل می‌گیرد. در این نگاه، خانواده عرصۀ رقابت یا سلطه نیست بلکه حوزه‌ای برای مشارکت و تکامل متقابل است. همچنین، تفاوت‌های طبیعی و نقش‌های تکمیلی زن و مرد، به‌معنای نابرابری در کرامت انسانی نیست و هر دو جنس در گوهر هستی یکسان‌اند. بنابراین، تعریف هویت زن تنها در چارچوب استقلال اقتصادی یا رهایی از نقش‌های خانوادگی، نادیده‌گیرندۀ ابعاد عاطفی، معنوی و اجتماعی وجود انسان است که در آموزه‌های اسلامی بر آن تأکید شده است.<ref>رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص97-99.</ref>
@@ خط ۵۰: / خط ۵۴: @@
 *دوبوار، سیمون، جنس دوم، ترجمۀ قاسم صنعوی، تهران، توس، 1379ش.
 *رسولی‌پور، رسول و مهدوی، ناهید، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، مجلۀ متین، شمارۀ 59، 1392ش.
+*س. وارث، فرّخ، «مقام زن در اسلام»، ترجمۀ لاجوردی، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: اسفند 1400ش.
+*صابرپور، زینب، «جنس دوم به عنوان مبنایی نظری برای تحلیل فمینیستی انتقادی گفتمان»، مجلۀ جستارهای نوین ادبی، شمارۀ 184، 1394ش،
 *طَبْرِسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو،  ۱۳۷۲ش.
+*عبدالحسینی، فتانه، «سیمون دوبوار و موقعیت «جنس دوم»، وب‌سایت عصر نو، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مرداد ۱۳۹۴ش.
 *عبدی، فاطمه، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»، مجلۀ حقوق کودک، شمارۀ 17، 1402ش.
 *«لیست کتاب‌های سیمون دوبوار»، وب‌سایت انتشارات طاعتی، تاریخ بازدید: 17 بهمن 1404ش.
 *نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۸ق.
 *یزدخواستی، بهجت، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»، مجلۀ مطالعات راهبردی زنان، شمارۀ 29،  1384ش.