پرش به محتوا

ام ابیها: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
خط ۲۸: خط ۲۸:
== '''همایش''' ==
== '''همایش''' ==


همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها
=== همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها ===
نخستین همایش به همت اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۳ش، در مرکز همایش‌های برج میلاد برگزار و طی آن از 14 تن از زنان  مسلمان از کشورهایی مثل لبنان، هلند، بحرین، تونس و ایران در رشته‌های مختلف ورزشی، فرهنگی و علمی تقدیر به عمل آمد.<ref>«گزارش ایسنا از همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها»، وب‌سایت ایسنا.</ref>
در راستای معرفی الگوهای اسلامی با دیدگاه تقریبی به تمامی بانوان در سراسر جهان، اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۵ش، با اعزام مبلغ به 11 کشور جهان از جمله لبنان، افغانستان، سوریه، بحرین، کویت، پاکستان، الجزایر، لندن و انگلستان اقدام به معرفی الگوهای سبک زندی فاطمه زهرا کرده است.<ref>«سلسه همایش‌های «فاطمه بانوی مهر، ام ابیها» در ۱۱ کشور جهان برگزار شد»، وب‌سایت خبرگزاری رسا.</ref>
اتحادیه جهانی زنان مسلمان جشنواره سه روزه تخصصی فرهنگ مد اسلامی را با عنوان «مقاومت در لوای لؤلؤ المکنون» در شهر اهواز در سال ۱۳۹۶ش برگزار کرد. این جشنواره میزبان مهمانانی از لبنان، تونس، سوریه، کویت، عمان، مصر، گینه کوناکری, عراق و غیره بود. در این همایش از مادران و همسران شهدای مدافع حرم استان و همسران شهدای مقاومت از سوریه و لبنان و از بانوان نخبه استان در زمینه‌های مختلف فرهنگی هنری نیز تقدیر به عمل آمد.<ref>«گزارشی از همایش بین‌المللی میلاد «فاطمه، بانوی مهر – ام ابیها (سلام الله علیها)» و جشنواره تخصصی فرهنگ مد اسلامی»، وب‌سایت تقریب.</ref>


ششمین کنگره ادبی ام ابیها
# نخستین همایش به همت اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۳ش، در مرکز همایش‌های برج میلاد برگزار و طی آن از 14 تن از زنان  مسلمان از کشورهایی مثل لبنان، هلند، بحرین، تونس و ایران در رشته‌های مختلف ورزشی، فرهنگی و علمی تقدیر به عمل آمد.<ref>[https://www.isna.ir/amp/93013113327/ «گزارش ایسنا از همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها»، وب‌سایت ایسنا.]</ref>
به میزبانی مدرسه علمیه بانو امین تهران و با همکاری مجموعه بینش مطهر در مسجد ولی عصر شهرک محلاتی تهران برگزار شد.<ref>«ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.</ref> این کنگره سالانه با هدف اصلی تربیت دینی با تکیه بر توانایی‌های ادبی و هنری بانوان و طلاب» تشکیل می‌شود و در دوره ششم، میزبان بانوان شاعر و داستان‌نویس حوزوی و غیرحوزوی در بخش‌های کودک، نوجوان و بزرگسال بود.<ref>«ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.</ref>
# در راستای معرفی الگوهای اسلامی با دیدگاه تقریبی به تمامی بانوان در سراسر جهان، اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۵ش، با اعزام مبلغ به 11 کشور جهان از جمله لبنان، افغانستان، سوریه، بحرین، کویت، پاکستان، الجزایر، لندن و انگلستان اقدام به معرفی الگوهای سبک زندی فاطمه زهرا کرده است.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/423297/%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%87-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DB%B1%DB%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «سلسه همایش‌های «فاطمه بانوی مهر، ام ابیها» در ۱۱ کشور جهان برگزار شد»، وب‌سایت خبرگزاری رسا.]</ref>
# اتحادیه جهانی زنان مسلمان جشنواره سه روزه تخصصی فرهنگ مد اسلامی را با عنوان «مقاومت در لوای لؤلؤ المکنون» در شهر اهواز در سال ۱۳۹۶ش برگزار کرد. این جشنواره میزبان مهمانانی از لبنان، تونس، سوریه، کویت، عمان، مصر، گینه کوناکری, عراق و غیره بود. در این همایش از مادران و همسران شهدای مدافع حرم استان و همسران شهدای مقاومت از سوریه و لبنان و از بانوان نخبه استان در زمینه‌های مختلف فرهنگی هنری نیز تقدیر به عمل آمد.<ref>[https://www.taghribnews.com/fa/report/318206/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «گزارشی از همایش بین‌المللی میلاد «فاطمه، بانوی مهر – ام ابیها (سلام الله علیها)» و جشنواره تخصصی فرهنگ مد اسلامی»، وب‌سایت تقریب.]</ref>
 
=== ششمین کنگره ادبی ام ابیها ===
به میزبانی مدرسه علمیه بانو امین تهران و با همکاری مجموعه بینش مطهر در مسجد ولی عصر شهرک محلاتی تهران برگزار شد.<ref>«ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.</ref> این کنگره سالانه با هدف اصلی تربیت دینی با تکیه بر توانایی‌های ادبی و هنری بانوان و طلاب» تشکیل می‌شود و در دوره ششم، میزبان بانوان شاعر و داستان‌نویس حوزوی و غیرحوزوی در بخش‌های کودک، نوجوان و بزرگسال بود.<ref>[https://howzehtehran.ir/1bD2XW «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.]</ref>


==پانویس==
==پانویس==

نسخهٔ ۱۹ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۰۵

ام‌ ابیها؛ لقب اعطایی رسول خدا به فرزندش حضرت فاطمه.

ام‌ ابیها از کنیه‌های مشهور فاطمه زهرا، دختر پیامبر اسلام، است. بر پایه منابع تاریخی و حدیثی اسلامی، پیامبر او را با این کنیه خطاب می‌کرده‌اند. این لقب، به دلیل محبت، دل‌سوزی و مراقبت بسیار فاطمه از پیامبر و نقش حمایتی‌ای که مشابه نقشِ یک مادر، نسبت به پدر خود داشت، پس از دوران حیات پیامبر و فاطمه، در متون مذهبی، ادبیات، فرهنگ عامه و همچنین در گفتمان‌های اجتماعی-سیاسی جوامع اسلامی، به‌ویژه در میان شیعیان، تحول یافته و کاربردهای متنوعی پیدا کرده است.

مفهوم‌شناسی

قدیمی‌ترین منابع تاریخی و حدیثی اسلام، اعم از شیعه و سنی، از جمله کتاب‌های «الاصابه فی تمییز الصحابه» اثر ابن حجر عسقلانی[۱] و «مناقب آل ابی‌طالب» اثر ابن شهرآشوب[۲]، نقل کرده‌اند که محمد، فاطمه را «ام‌ابیها» می‌خوانده است.[۳] این منابع، معمولاً دلیل این خطاب را محبت شدید پیامبر به فاطمه و نیز نقش مراقبتی و عاطفی فاطمه نسبت به پدرش، به‌ویژه پس از درگذشت مادرش خدیجه، ذکر می‌کنند.[۴] نام ام ابیها در منابع تاریخی برای افراد دیگری همچون دختر عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب[۵] و امام کاظم نیز ذکر شده است که تنها اشتراک لفظی بوده است.[۶]

تحول معنایی

استفاده از لقب «ام‌ ابیها» به مرور زمان از چارچوب شخصی و خانوادگی فراتر رفته و در بسترهای مختلف فرهنگی و مذهبی معنا یافته است:

الهیات و تفسیر شیعی

متکلمان و مفسران شیعه، با استناد به این لقب و احادیث مرتبط، بر جایگاه بی‌بدیل فاطمه زهرا در سلسله عصمت و ولایت تأکید کرده‌اند.[۷] در این دیدگاه، این لقب گاهی به‌منزله نمادی از نقش تکوینی و واسطه فیض فاطمه در ادامه خط نبوت از طریق ذریه او یعنی ائمه شیعه تفسیر شده است.[۸]

ادبیات عرفانی و شعری

شاعران فارسی‌زبان و عربی، از دیرباز تا کنون، از این لقب به‌عنوان یکی از مهم‌ترین صفات حضرت فاطمه بهره برده‌اند.[۹] در اشعار عرفانی، گاهی «اب» (پدر) نماد «عقل کل» و «ام» (مادر) نماد «نفس کل» تلقی شده و این لقب برای بیان مقام جامعیت وجودی فاطمه به کار رفته است.[۱۰] بر این پایه، علامه حسن‌زاده آملی این مسئله را در غزلی سروده است:[۱۱]

کیست مانند تو فرزند کریم الابوین                              نفس کل مادری و عقل کل او را پدری

فرهنگ عامه و مناسک مذهبی

در جوامع شیعه، به‌ویژه در ایران، این لقب در منابر مذهبی، روضه‌خوانی‌ها و دهه فاطمیه به‌وفور استفاده می‌شود.[۱۲] این کاربرد، هم بر جنبه عاطفی و سیره خانوادگی اهل‌بیت تأکید دارد و هم به‌عنوان احترام و تکریم به فاطمه زهرا است.[۱۳]

گفتمان اجتماعی و سیاسی

در دوره‌های معاصر، این لقب گاهی در تحلیل‌های اجتماعی با محوریت جایگاه زن بازخوانی شده است. برخی از نویسندگان، با استناد به این سیره نبوی، آن را نشانه‌ای از تقدس نقش محبت‌آمیز[۱۴]، مراقبتی[۱۵] و تربیتی زنان در کانون خانواده و حتی در سطح جامعه دانسته‌اند. همچنین، در برخی گفتمان‌های انقلابی یا اصلاحی، شخصیت فاطمه با لقب ام‌ ابیها به‌عنوان الگویی برای زنانی که هم‌پای مردان در صحنه‌های اجتماعی و خانوادگی مسئولیت می‌پذیرند، معرفی شده است.[۱۶]

کتاب‌شناسی

لقب ام‌ابیها موضوع پژوهش و تألیف نویسندگان و پژوهشگران در قالب کتاب‌ها و مقالات متعددی به زبان‌های فارسی و عربی قرار گرفته است.[۱۷] همچنین، این عنوان، نام یک ناشر فعال در حوزه معارف اسلامی در شهر قم است که با نام انتشارات ام‌ابیها شناخته می‌شود.[۱۸]

همایش

همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها

  1. نخستین همایش به همت اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۳ش، در مرکز همایش‌های برج میلاد برگزار و طی آن از 14 تن از زنان مسلمان از کشورهایی مثل لبنان، هلند، بحرین، تونس و ایران در رشته‌های مختلف ورزشی، فرهنگی و علمی تقدیر به عمل آمد.[۱۹]
  2. در راستای معرفی الگوهای اسلامی با دیدگاه تقریبی به تمامی بانوان در سراسر جهان، اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۵ش، با اعزام مبلغ به 11 کشور جهان از جمله لبنان، افغانستان، سوریه، بحرین، کویت، پاکستان، الجزایر، لندن و انگلستان اقدام به معرفی الگوهای سبک زندی فاطمه زهرا کرده است.[۲۰]
  3. اتحادیه جهانی زنان مسلمان جشنواره سه روزه تخصصی فرهنگ مد اسلامی را با عنوان «مقاومت در لوای لؤلؤ المکنون» در شهر اهواز در سال ۱۳۹۶ش برگزار کرد. این جشنواره میزبان مهمانانی از لبنان، تونس، سوریه، کویت، عمان، مصر، گینه کوناکری, عراق و غیره بود. در این همایش از مادران و همسران شهدای مدافع حرم استان و همسران شهدای مقاومت از سوریه و لبنان و از بانوان نخبه استان در زمینه‌های مختلف فرهنگی هنری نیز تقدیر به عمل آمد.[۲۱]

ششمین کنگره ادبی ام ابیها

به میزبانی مدرسه علمیه بانو امین تهران و با همکاری مجموعه بینش مطهر در مسجد ولی عصر شهرک محلاتی تهران برگزار شد.[۲۲] این کنگره سالانه با هدف اصلی تربیت دینی با تکیه بر توانایی‌های ادبی و هنری بانوان و طلاب» تشکیل می‌شود و در دوره ششم، میزبان بانوان شاعر و داستان‌نویس حوزوی و غیرحوزوی در بخش‌های کودک، نوجوان و بزرگسال بود.[۲۳]

پانویس

  1. ↑ عسقلانی، الاصابه فی تمیز الصحابه، 1415ق، ج8، ص۲۶۲.
  2. ↑ ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۳۱ق، ج۳، ص۱۳۲.
  3. ↑ اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۳۸.
  4. ↑ ابن‌عبدالبر، الاستیعاب فی معرفت الاصحاب، 1412ق، ج2، ص752؛ عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، 1415ق، ج۸، ص365.
  5. ↑ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۲۲.
  6. ↑ مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج43، ص19.
  7. ↑ یمانی، فاطمه‌زهرا علیه‌السلام، ۱۳۷۸ش، ص۲۶۹-۲۶۸.
  8. ↑ رحمانی‌همدانی، فاطمه‌الزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص۲۰۵-۲۰۴.
  9. ↑ رحمانی‌همدانی، فاطمه‌الزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.
  10. ↑ حسن‌زاده‌ آملی، شرح فصل حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، 1379ش، ص144ش.
  11. ↑ حسن‌زاده ‌آملی، دیوان اشعار، 1377ش، ص208.
  12. ↑ لطفی، «ایام فاطمیه و مناسک شکل یافته پیرامون آن»، ۱۳۹۲ش، ص۲۶.
  13. ↑ شهیدی، زندگانی حضرت فاطمه(س)، 1363ش، ص40.
  14. ↑ بحرانی، عوالم العلوم، 1405ق، ج6، ص37.
  15. ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۹۴.
  16. ↑ رحمانی‌همدانی، فاطمه‌الزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.
  17. ↑ عالمیان، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «ام‌ابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵۰ و ۲۵۴-۲۵۳.
  18. ↑ «ناشر ام ابیها»، وب‌سایت خانه کتاب و ادبیات ایران.
  19. ↑ «گزارش ایسنا از همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها»، وب‌سایت ایسنا.
  20. ↑ «سلسه همایش‌های «فاطمه بانوی مهر، ام ابیها» در ۱۱ کشور جهان برگزار شد»، وب‌سایت خبرگزاری رسا.
  21. ↑ «گزارشی از همایش بین‌المللی میلاد «فاطمه، بانوی مهر – ام ابیها (سلام الله علیها)» و جشنواره تخصصی فرهنگ مد اسلامی»، وب‌سایت تقریب.
  22. ↑ «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.
  23. ↑ «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.

دیدگاه‌های ارزیابان

منابع

  • ابن‌شهرآشوب، محمد بن‌علی، مناقب آل ابی‌طالب، قم، مکتبه الحیدریه، ۱۴۳۱ق.
  • ابن‌عبدالبر، یوسف، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، بیروت، دارالجیل، 1412ق.
  • اربلی، علی بن‌عیسی، کشف الغمه في معرفه الأئمه، بیروت،‌ دارالاضواء، ۱۴۰۵ق.
  • بحرانی‌اصفهانی، عبدالله، عوالم العلوم، قم، مدرسه الامام المهدی، 1405ق.
  • بلاذری، احمد بن‌یحیی، انساب الاشراف، مصر، دارالمعارف، ۱۴۰۵ق.
  • حسن‌زاده ‌آملی، حسن، دیوان اشعار، تهران، رجاء، 1377ش.
  • حسن‌زاده‌ آملی، حسن، شرح فصل حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، قم، طوبی، 1379ش.
  • شهیدی، جعفر، زندگانی حضرت فاطمه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363ش.
  • شهیدی، جعفر، زندگانی حضرت فاطمه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363ش.
  • عسقلانی، احمد، الاصابه فی تمییز الصحابه، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • لطفی، فاطمه، «ایام فاطمیه و مناسک شکل یافته پیرامون آن»، شهر قانون، سال۲، شماره۵، ۱۳۹۲ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ‌بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
  • یعقوبی، احمد بن‌اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، مؤسسه الأعلمي للمطبوعات، ۱۴۱۳ق.
  • یمانی، محمد عبده، فاطمه‌زهرا علیه‌السلام، ترجمه محمدتقی رهبر، تهران، مشعر، ۱۳۷۸ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=ام_ابیها&oldid=11044»