سیمون دوبوار: تفاوت میان نسخه‌ها

وی پس از فارغ‌تحصیلی، در شهرهای مختلف از جمله پاریس، روئن و مارسی به تدریس فلسفه پرداخت و تا ۱۹۴۳م به این حرفه اشتغال داشت. دوبوار همچنین به‌عنوان مدیر مسئول روزنامۀ «تمپس مدرن» فعالیت می‌کرد که نقش مهمی در تضمین فعالیت‌های علمی او داشت. نخستین کتاب وی با عنوان «دعوت» در ۱۹۴۳م منتشر شد، با این حال حدود 4 سال طول کشید تا به شهرت قابل توجهی دست یابد. او در طی این سال‌ها برای شرکت در کنفرانس‌های مختلف به کشورهایی از جمله ایالات متحده آمریکا، کوبا و برزیل سفر کرد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>

نویسندگان شگل‌گیری شخصیت و افکار سیمون دوبوار را در بستر پیچیده‌ای از تحولات فکری و فرهنگی قرن بیستم اروپا تحلیل می‌کنید. به نظر پژوهشگران زمینۀ فرهنگی حاکم بر دوران او، با گرایش به نسبی‌گرایی و نقد هرگونه امر مطلق، به‌صورت عمقیق بر نگرش وی به نهادهای اجتماعی و هویت اثر گذاشت. از منظر فلسفی، او تحت تأثیر جریان اگزیستانسیالیسم و آرای فیلسوفانی چون هگل، کیرکگور، هایدگر و هوسرل قرار داشت و با بهره‌گیری از چارچوب فلسفۀ گفت‌وگو به تحلیل پدیده‌های انسانی می‌پرداخت. رابطۀ فکری و همکاری نزدیک او با ژان‌پل سارتر نیز به‌عنوان یک عامل مهم، فضای گفت‌وگوی مستمر و تأثیر متقابل فلسفی را برای وی فراهم کرد، هرچند شواهد نشان می‌دهد دوبوار در عین همراهی، استقلال فکری خود را حفظ کرد. افزون بر این، جریان‌های روشنفکری چپ و سوسیالیستی که در جوانی به آن پیوست و نیز فضای دانشگاهی فرانسه، در شکل‌دهی به نگاه انتقادی و جامعه‌محور او مؤثر بودند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص134-135.]</ref>  

دیدگاه سیمون دوبوار دربارۀ مادری، رویکردی انتقادی و مبتنی بر انتخاب آگاهانه است. او مادری را نه یک غریزه یا تقدیر طبیعی که یک وظیفۀ اخلاقی و انتخابی می‌داند که تنها در صورت آزادی کامل زن می‌تواند به کمال و معنای واقعی دست یابد. از نگاه او، جامعه با محصورکردن زن در نقش مادری و همزمان محروم‌کردن او از مشارکت اجتماعی و اقتصادی، تناقضی بزرگ ایجاد می‌کند؛ از یک سو مادری را مقدس می‌شمرد و از سوی دیگر با محدودکردن فرصت‌های زن، او را در موقعیتی نابرابر قرار می‌دهد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/99517/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-?rcIds=79714 «بررسی تطبیقی مادر و مادری در اندیشه های سیمون دوبووار و عرفان اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

دوبوار هشدار می‌دهد که اگر مادری برخاسته از نیازهای ارضانشده، عقده‌های روانی یا فشار اجتماعی باشد، نه تنها برای مادر که برای کودک نیز پیامدهای آسیب‌زایی خواهد داشت. او بر این باور است که تعادل روانی و استقلال مالی زن، پیش‌شرط لازم برای مادری مسئولانه است. در غیر این صورت، مادری می‌تواند به تکرار چرخۀ رنج و وابستگی بینجامد. همچنین، او به چالش‌های مادران شاغل اشاره می‌کند و معتقد است مشکل اصلی نه در اشتغال زنان، که در ساختارهای اجتماعی نابرابر است که مسئولیت مراقبت از کودک را یک‌سره بر دوش مادر می‌گذارد و همزمان از فراهم‌آوردن حمایت‌های لازم مانند مراکز مراقبت از کودک، سرباز می‌زند.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص94-97.]</ref>  

سیمون دوبوار با اتکا به این اصل که زنان به‌د‌لیل ویژگی‌های زیستی و طبیعی مرتبط با تولید مثل، از حقوق باروری ویژه‌ای برخوردارند، خواستار به رسمیت‌شناخته‌شدن کامل این حقوق می‌شود. از نگاه او، حق آزادی تولیدمثل که شامل حق تصمیم‌گیری آگاهانه دربارۀ بارداری و نیز حق سقط جنین است، بخشی جدایی‌ناپذیر از خودمختاری جسمانی زنان محسوب می‌شود. دوبوار سقط جنین را نه تنها یک انتخاب شخصی، بلکه گامی ضروری در راستای رهایی زنان از سلطۀ نظام مردسالارانه می‌داند که بدن و باروری زنان را تحت کنترل درآورده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1?q=%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص6-8.]</ref>

او با ذکر دلایل متعدد، مخالفت صریح خود با جرم‌انگاری سقط جنین را بیان می‌کند؛ به باور او غیرقانونی‌کردن این عمل، آن را به محیط‌های غیربهداشتی و غیرتخصصی می‌کشاند و سلامت و جان زنان را به خطر می‌اندازد. همچنین اجبار به مادری می‌تواند به تولد کودکان ناخواسته در شرایط محرومیت بیانجامد و جامعه‌ای که با شدت از جنین دفاع می‌کند، اغلب پس از تولد از حمایت‌های لازم از کودک و مادر غفلت می‌ورزد. به باور دوبوار، ممنوعیت سقط جنین نه تنها از وقوع آن نمی‌کاهد، بلکه آن را به یک جنایت طبقاتی تبدیل می‌کند که در آن تنها زنان مرفه به خدمات امن دسترسی دارند. <ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1?q=%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص6-8.] </ref>

در منابع اسلامی هویت زن نه صرفاً محصولی تاریخی-اجتماعی، بلکه برخاسته از کرامت ذاتی و شخصیت مستقل الهی دانسته شده که در تعادل با مرد تعریف می‌شود. در این نگاه، تفاوت‌های حقوقی و نقش‌ها نه برآمده از یک رابطه سلطه‌جویانه خویشتن و دیگری، بلکه ناشی از تقسیم متوازن و تکامل‌بخش مسئولیت‌ها در چارچوب خانواده است. اسلام با پذیرش برابری در ارزش انسانی اما رد همانندی کامل، دوگانگی خود و دیگری دوبوار را که به فرودستی یکسویه زن تفسیر می‌شود، نمی‌پذیرد. همچنین، تمرکز دوبوار بر تضاد و رهایی از قید نهادهای سنتی، ابعاد معنوی، عاطفی و تکاملی نقش مادری و همسری را نادیده می‌گیرد. از این منظر، جایگاه رفیع زن، موهبتی الهی و فطری است، نه دستاوردی که تنها از طریق تقابل و مبارزه با مردانگی حاصل شود.<ref> [http://www.imam-khomeini.ir/fa/n156732/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85_%D8%B2%D9%86_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 س. وارث، «مقام زن در اسلام»، ترجمۀ لاجوردی، پرتال امام خمینی.]</ref>

بر اساس دیدگاه پژوهشگران تحلیل دوبوار از جایگاه زن از ازدواج بر بستر تجربیات جوامع غربی و نگرشی تقلیل‌گرایانه به رابطۀ زن و مرد استوار شده است. به باور منتقدانی چون امام‌خمینی، ازدواج در اسلام نه یک نهاد تحمیلی و محدودکننده، بلکه معلول نیاز روحی مرد و زن به یکدیگر و تأمین آرامش است و بر پایۀ مودت و رحمت الهی شکل می‌گیرد. در این نگاه، خانواده عرصۀ رقابت یا سلطه نیست بلکه حوزه‌ای برای مشارکت و تکامل متقابل است. همچنین، تفاوت‌های طبیعی و نقش‌های تکمیلی زن و مرد، به‌معنای نابرابری در کرامت انسانی نیست و هر دو جنس در گوهر هستی یکسان‌اند. بنابراین، تعریف هویت زن تنها در چارچوب استقلال اقتصادی یا رهایی از نقش‌های خانوادگی، نادیده‌گیرندۀ ابعاد عاطفی، معنوی و اجتماعی وجود انسان است که در آموزه‌های اسلامی بر آن تأکید شده است.<ref>[https://matin.ri-khomeini.ac.ir/article_61000_e64e4fda9bc1d3bd9caf3b276d25ca7d.pdf رسولی‌پور و مهدوی، «نقد دیدگاه فمنیستی سیمون دوبووار درباره ازدواج و مادری با رویکرد به اندیشه‌های امام خمینی(س)»، 1392ش، ص97-99.]</ref>

از منظر منتقدان، دیدگاه سیمون دوبوار دربارۀ سقط جنین با چالش‌های بنیادینی روبه‌روست. نخست، با استناد به کرامت ذاتی حیات انسانی، از همان مراحل ابتدایی تشکیل جنین، این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان به نام حق انتخاب زنان، حق حیات و ارزش ذاتی جنین را نادیده گرفت؟ دوم، تأکید یک‌سویه بر آزادی مطلق زنان در تصمیم‌گیری، حقوق و مسئولیت‌های متقابل را تحت الشعاع قرار می‌دهد؛ از جمله حق پدر در مشارکت دربارۀ سرنوشت فرزند و مسئولیت اخلاقی مادر در قبال موجودی زنده. سوم، این ادعا که هر بارداری ناخواسته لزوماً به رنج یا تولد کودکی محروم می‌انجامد، نوعی جبرگرایی اجتماعی را تقویت می‌کند و نقش عوامل محیطی، تلاش فردی و حمایت‌های اجتماعی در ساختن آیندۀ کودک را کم‌اهمیت جلوه می‌دهد. چهارم، اگرچه منتقدان استدلال دوبوار را دربارۀ تبدیل سقط جنین به جنایتی طبقاتی در صورت ممنوعیت، واقعه‌ای قابل تأمل می‌دانند، اما راه حل او  ممکن است به بی‌اعتنایی به ارزش‌های اخلاقی و عدالت در سطح جامعه بینجامد. در نهایت، به نظر منتقدان، تمرکز انحصاری بر آزادی به‌مثابۀ عالی‌ترین ارزش، دیگر ابعاد انسانیت مانند اخلاق، مسئولیت و عدالت را نادیده می‌گیرد و می‌تواند به تقویتی از فردگرایی افراطی بیانجامد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2227322/%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1?q=%D8%B3%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%20%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%A7%D8%B1&score=274877907000.0&rownumber=1 عبدی، «آزادی جواز سقط جنین و تولید مثل از دیدگاه سیمون دوبوار»،  1402ش، ص8-11.]</ref>

سیمون دوبوار آثار متعددی در حوزۀ فلسفه، روانشناسی، جامعه‌شناسی، فمینیسم، رمان و سفرنامه تألیف کرده است که برخی از آنها، از جمله «خاطرات»، «سالخوردگی»، «مرگی بسیار آرام» و «وانهاده» به فارسی ترجمه شده‌اند.<ref>[https://www.taati.ir/BookList/Authorid/318000/1/%D8%B3%D9%8A%D9%85%D9%88%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D9%88%D9%88%D8%A7%D8%B1# «لیست کتاب‌های سیمون دوبوار»، وب‌سایت انتشارات طاعتی.]</ref> از میان آثار وی، کتاب «جنس دوم» به‌عنوان شاهکار او محسوب می‌شود. این کتاب در بستر تاریخیِ اواخر دهۀ ۱۹۴۰م و در واکنش به شرایط محدودکنندۀ زنان پس از جنگ و با الهام از مفاهیم فلسفیِ آگاهی، آزادی و تجربۀ زیسته نوشته شد. جنس دوم با نقد ذات‌گرایی زیست‌شناختی و تحلیل سازوکارهای اجتماعیِ فرودست‌سازی زنان، سنگ‌بنای نظری موج دوم فمینیسم شد و تأثیری ماندگار بر جریان‌های فکری پس از خود گذاشت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf اصغری و کریمی، «ساخت‌گشایی‌ و هستی‌زدایی‌ از سوژه و هویت جنسیتی: دوبوار و باتلر»، 1399ش، ص133.]</ref> این کتاب در ۱۹۵۴م موفق به دریافت یک جایزۀ معتبر جهانی شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120514175040-9046-19.pdf یزدخواستی، «مروری بر افکار سیمون دوبوار»،  1384ش، ص4.]</ref>