بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''موزهٔ ملی ایران'''}}؛ مرجع اصلی نگهداری و نمایش آثار باستانشناسی و تاریخی ایران. | {{درشت|'''موزهٔ ملی ایران'''}}؛ مرجع اصلی نگهداری و نمایش آثار باستانشناسی و تاریخی ایران. | ||
موزهٔ ملی ایران بزرگترین و مهمترین موزهٔ باستانشناسی و تاریخی ایران بوده که در مرکز شهر تهران و در مجاورت مجموعهٔ تاریخی باغ ملی قرار دارد. این موزه بهعنوان مرجع اصلی نگهداری و نمایش آثار باستانشناسی ایران شناخته شده و در ادبیات موزهداری کشور با عنوان «موزهٔ مادر» از آن یاد میشود. موزهٔ ملی ایران نهادی دولتی است که زیر نظر وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی فعالیت میکند. بخش قابل توجهی از آثار این موزه حاصل کاوشهای باستانشناسی علمی در ایران بوده و دارای مستندات، خاستگاه و تاریخگذاری مشخص است. | موزهٔ ملی ایران بزرگترین و مهمترین موزهٔ باستانشناسی و تاریخی ایران بوده که در مرکز [[شهر تهران]] و در مجاورت مجموعهٔ تاریخی باغ ملی قرار دارد. این موزه بهعنوان مرجع اصلی نگهداری و نمایش آثار [[باستانشناسی]] ایران شناخته شده و در ادبیات موزهداری کشور با عنوان «موزهٔ مادر» از آن یاد میشود. موزهٔ ملی ایران نهادی دولتی است که زیر نظر [[وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی]] فعالیت میکند. بخش قابل توجهی از آثار این موزه حاصل کاوشهای باستانشناسی علمی در [[ایران]] بوده و دارای مستندات، خاستگاه و تاریخگذاری مشخص است. | ||
== پیشینه == | == پیشینه == | ||
=== تأسیس موزهٔ ملی و ادارهٔ عتیقات === | === تأسیس موزهٔ ملی و ادارهٔ عتیقات === | ||
در جمادیالاول ۱۳۳۵ق برابر با ۱۲۹۵ش، بههمت مرتضیقلیخان ممتازالملک<ref>وزیر معارف و عدلیه در دوران قاجار.</ref> مجموعهای از اشیای عتیقه گردآوری و با عنوان موزهٔ ملی نگهداری شد. این مجموعه زیر نظر وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه فعالیت میکرد. در سال ۱۲۹۷ش، تشکیلاتی با عنوان ادارهٔ عتیقات شکل گرفت و ایرج میرزا به ریاست آن منصوب شد.<ref>مصطفوی، «تلاش در راه خدمت به آثار ملی و امید به آینده»، 1334ش، ص305.</ref> با تصویب قانون عتیقات در سال ۱۳۰۹ش و آییننامهٔ اجرایی آن در سال ۱۳۱۱ش، فعالیتهای باستانشناسی و موزهای کشور چارچوب قانونی یافت.<ref>[https://jinm.irannationalmuseum.ir/article%20704166.html نیاکان و سلطانی، «پیشینۀ بخش حفاظت و مرمت موزۀ ملی ایران، نخستین گامها»، 1400ش، ص218.]</ref> | در [[جمادیالاول]] ۱۳۳۵ق برابر با ۱۲۹۵ش، بههمت مرتضیقلیخان ممتازالملک<ref>وزیر معارف و عدلیه در دوران قاجار.</ref> مجموعهای از اشیای عتیقه گردآوری و با عنوان موزهٔ ملی نگهداری شد. این مجموعه زیر نظر وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه فعالیت میکرد. در سال ۱۲۹۷ش، تشکیلاتی با عنوان ادارهٔ عتیقات شکل گرفت و [[ایرج میرزا]] به ریاست آن منصوب شد.<ref>مصطفوی، «تلاش در راه خدمت به آثار ملی و امید به آینده»، 1334ش، ص305.</ref> با تصویب قانون عتیقات در سال ۱۳۰۹ش و آییننامهٔ اجرایی آن در سال ۱۳۱۱ش، فعالیتهای باستانشناسی و موزهای کشور چارچوب قانونی یافت.<ref>[https://jinm.irannationalmuseum.ir/article%20704166.html نیاکان و سلطانی، «پیشینۀ بخش حفاظت و مرمت موزۀ ملی ایران، نخستین گامها»، 1400ش، ص218.]</ref> | ||
=== ساخت موزهٔ ایران باستان === | === ساخت موزهٔ ایران باستان === | ||
در سال ۱۳۰۸ش، ساخت بنایی مستقل برای نمایش آثار باستانشناسی در دستور کار قرار گرفت و طراحی آن به آندره گدار، معمار و باستانشناس فرانسوی، واگذار شد.<ref>ملک شهمیرزادی، ایران در پیش از تاریخ، 1382ش، ص46-70.</ref> طراحی موزه با الهام از معماری دورهٔ ساسانی و طاق کسری انجام گرفت.<ref>[https://tahagasht.com/weblog/?p=9933 «موزۀ ملی ایران»، وبسایت طاها گشت.]</ref> این بنا با همکاری ماکسیم سیرو<ref>معمار فرانسوی و از نخستین اساتید دانشکدهٔ هنرهای زیبا در دانشگاه تهران.</ref> و اجرای عباسعلی معمارباشی و مراد تبریزی ساخته و در سال ۱۳۱۶ش گشایش یافت. ماکت ساختمان موزه نیز بهدستور علیاصغر حکمت<ref>استاد دانشگاه، ادیب و وزیر معارف در دورهٔ رضاشاه پهلوی.</ref> در سال ۱۳۱۴ش ساخته شد که امروزه در موزهٔ ایران باستان نگهداری میشود.<ref>ملک شهمیرزادی، ایران در پیش از تاریخ، 1382ش، ص46-70.</ref> | در سال ۱۳۰۸ش، ساخت بنایی مستقل برای نمایش آثار باستانشناسی در دستور کار قرار گرفت و طراحی آن به آندره گدار، معمار و باستانشناس فرانسوی، واگذار شد.<ref>ملک شهمیرزادی، ایران در پیش از تاریخ، 1382ش، ص46-70.</ref> طراحی موزه با الهام از [[معماری دوره ساسانی|معماری دورهٔ ساسانی]] و طاق کسری انجام گرفت.<ref>[https://tahagasht.com/weblog/?p=9933 «موزۀ ملی ایران»، وبسایت طاها گشت.]</ref> این بنا با همکاری ماکسیم سیرو<ref>معمار فرانسوی و از نخستین اساتید دانشکدهٔ هنرهای زیبا در دانشگاه تهران.</ref> و اجرای عباسعلی معمارباشی و مراد تبریزی ساخته و در سال ۱۳۱۶ش گشایش یافت. ماکت ساختمان موزه نیز بهدستور علیاصغر حکمت<ref>استاد دانشگاه، ادیب و وزیر معارف در دورهٔ رضاشاه پهلوی.</ref> در سال ۱۳۱۴ش ساخته شد که امروزه در موزهٔ ایران باستان نگهداری میشود.<ref>ملک شهمیرزادی، ایران در پیش از تاریخ، 1382ش، ص46-70.</ref> | ||
=== شکلگیری مجموعهٔ موزهٔ ملی ایران === | === شکلگیری مجموعهٔ موزهٔ ملی ایران === | ||
| خط ۱۷: | خط ۱۷: | ||
=== موزهٔ ایران باستان === | === موزهٔ ایران باستان === | ||
این موزه، به نمایش آثار دوران پیش از تاریخ تا پایان دورهٔ ساسانی اختصاص دارد. طبقهٔ فوقانی این موزه شامل آثار پارینهسنگی تا اواخر هزارهٔ چهارم پیش از میلاد بوده و طبقهٔ همکف به دورههای تاریخی از عیلامی تا ساسانی میپردازد. مسیر بازدید بر پایهٔ توالی زمانی سامان یافته است.<ref>[https://tahagasht.com/weblog/?p=9933 «موزۀ ملی ایران»، وبسایت طاها گشت.]</ref> | این موزه، به نمایش آثار دوران پیش از تاریخ تا پایان دورهٔ ساسانی اختصاص دارد. طبقهٔ فوقانی این موزه شامل آثار پارینهسنگی تا اواخر هزارهٔ چهارم پیش از میلاد بوده و طبقهٔ همکف به دورههای تاریخی از [[عیلامی]] تا ساسانی میپردازد. مسیر بازدید بر پایهٔ توالی زمانی سامان یافته است.<ref>[https://tahagasht.com/weblog/?p=9933 «موزۀ ملی ایران»، وبسایت طاها گشت.]</ref> | ||
=== موزهٔ باستانشناسی و هنر دوران اسلامی ایران === | === موزهٔ باستانشناسی و هنر دوران اسلامی ایران === | ||
این موزه در سال ۱۳۷۵ش افتتاح شد. بنای این موزه با الگوبرداری از معماری ساسانی و با نقشهای چلیپایی در سه طبقه ساخته شده است.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ملی/ «معرفی موزۀ ملی»، وبسایت موزۀ ملی ایران.]</ref> آثار این موزه از سدههای نخست اسلامی تا پایان دورهٔ قاجار را دربر گرفته و شامل تالارهای صدر اسلام، | این موزه در سال ۱۳۷۵ش افتتاح شد. بنای این موزه با الگوبرداری از معماری ساسانی و با نقشهای چلیپایی در سه طبقه ساخته شده است.<ref>[https://irannationalmuseum.ir/fa/معرفی-موزه-ملی/ «معرفی موزۀ ملی»، وبسایت موزۀ ملی ایران.]</ref> آثار این موزه از سدههای نخست اسلامی تا پایان دورهٔ قاجار را دربر گرفته و شامل تالارهای صدر اسلام، [[سلجوقی]]، [[ایلخانی]]، [[تیموری]]، [[صفویه|صفوی]] و [[قاجار]] است. تالار قرآن در مرکز طبقهٔ اول قرار داشته و قرآن بایسنقری از آثار شاخص آن بهشمار میآید.<ref>[https://lastsecond.ir/blog/10063-museum-of-the-islamic-era-of-iran «بزرگترین موزۀ آثار دوران اسلامی ایران»، وبسایت لست سکند.]</ref> | ||
===گستره و تنوع مجموعهها === | ===گستره و تنوع مجموعهها === | ||
بر اساس گزارشهای رسمی، موزهٔ ملی ایران بیش از سه میلیون اثر فرهنگی و تاریخی را در اختیار دارد. حدود سه هزار و ۲۰۰ اثر در سالنهای نمایش دائمی ارائه شده و سایر آثار در مخازن تخصصی نگهداری میشوند.<ref>[https://www.aryanews.com/fa/News/20220623095934294/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%B3%D9%87-%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B «وجود سه میلیون اثر تاریخی ارزشمند در شهر تهران»، خبرگزاری آریا.]</ref> | بر اساس گزارشهای رسمی، موزهٔ ملی ایران بیش از سه میلیون اثر فرهنگی و تاریخی را در اختیار دارد. حدود سه هزار و ۲۰۰ اثر در سالنهای نمایش دائمی ارائه شده و سایر آثار در مخازن تخصصی نگهداری میشوند.<ref>[https://www.aryanews.com/fa/News/20220623095934294/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%B3%D9%87-%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B «وجود سه میلیون اثر تاریخی ارزشمند در شهر تهران»، خبرگزاری آریا.]</ref> | ||
== حفاظت و مرمت آثار == | == حفاظت و مرمت آثار == | ||
در سالهای نخست تأسیس موزه، مرمت آثار توسط هنرمندان و مرمتگران فعال در مجموعههای خصوصی انجام میشد. با ورود هیئتهای باستانشناسی خارجی، روشهای نوین حفاظت بهتدریج معرفی شد. محسن پیرامون از چهرههای شاخص این حوزه بود که از حدود سال ۱۳۰۰ش در زمینهٔ مرمت فعالیت داشته و گزارشهایی از فعالیتهای او در مجلهٔ «هنر و مردم» منتشر شده است. در سال ۱۳۵۱ش آزمایشگاه مرکزی باستانشناسی نیز تأسیس شد.<ref>[https://lastsecond.ir/blog/10063-museum-of-the-islamic-era-of-iran «بزرگترین موزۀ آثار دوران اسلامی ایران»، وبسایت لست سکند.]</ref> در نهایت، در بهمن ماه ۱۳۶۳ش، بخش حفاظت و مرمت موزهٔ ملی ایران بهصورت مستقل شکل گرفت.<ref>[https://www.aryanews.com/fa/News/20220623095934294/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%B3%D9%87-%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B «وجود سه میلیون اثر تاریخی ارزشمند در شهر تهران»، خبرگزاری آریا.]</ref> | در سالهای نخست تأسیس موزه، مرمت آثار توسط هنرمندان و مرمتگران فعال در مجموعههای خصوصی انجام میشد. با ورود هیئتهای باستانشناسی خارجی، روشهای نوین حفاظت بهتدریج معرفی شد. [[محسن پیرامون]] از چهرههای شاخص این حوزه بود که از حدود سال ۱۳۰۰ش در زمینهٔ مرمت فعالیت داشته و گزارشهایی از فعالیتهای او در مجلهٔ «هنر و مردم» منتشر شده است. در سال ۱۳۵۱ش آزمایشگاه مرکزی باستانشناسی نیز تأسیس شد.<ref>[https://lastsecond.ir/blog/10063-museum-of-the-islamic-era-of-iran «بزرگترین موزۀ آثار دوران اسلامی ایران»، وبسایت لست سکند.]</ref> در نهایت، در بهمن ماه ۱۳۶۳ش، بخش حفاظت و مرمت موزهٔ ملی ایران بهصورت مستقل شکل گرفت.<ref>[https://www.aryanews.com/fa/News/20220623095934294/%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF-%D8%B3%D9%87-%D9%85%D9%8A%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%8A-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B «وجود سه میلیون اثر تاریخی ارزشمند در شهر تهران»، خبرگزاری آریا.]</ref> | ||
== شیوههای نمایش و عناصر آموزشی == | == شیوههای نمایش و عناصر آموزشی == | ||
| خط ۳۵: | خط ۳۵: | ||
در چیدمان آثار موزه ملی ایران، سه الگوی اصلی مشاهده میشود: | در چیدمان آثار موزه ملی ایران، سه الگوی اصلی مشاهده میشود: | ||
* '''چیدمان گاهشمارانه و جغرافیایی:''' الگوی غالب، چینش خطی از قدیم به جدید بوده که در دورههای پیش از تاریخ بر پایهٔ جغرافیا و در دورههای تاریخی براساس سلسلههای حاکم تنظیم شده است. این الگو در هر دو بخش ایران باستان و اسلامی دیده میشود.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص141.]</ref> | |||
الگوی غالب، چینش خطی از قدیم به جدید بوده که در دورههای پیش از تاریخ بر پایهٔ جغرافیا و در دورههای تاریخی براساس سلسلههای حاکم تنظیم شده است. این الگو در هر دو بخش ایران باستان و اسلامی دیده میشود.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص141.]</ref> | |||
* '''چیدمان موضوعی:''' در برخی تالارها و ویترینها، اشیاء بر اساس موضوع مشترک در کنار هم قرار گرفتهاند؛ مانند نمایش مجموعهای از ریتونها یا آثار مرتبط با یک کارکرد مشخص.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص142.]</ref> | |||
در برخی تالارها و ویترینها، اشیاء بر اساس موضوع مشترک در کنار هم قرار گرفتهاند؛ مانند نمایش مجموعهای از ریتونها یا آثار مرتبط با یک کارکرد مشخص.<ref>[https://athar.richt.ir/article-2-1737-fa.html روحی عزیزی و دیگران، «بررسی و تحلیل بر نمایش تاریخ و باستانشناسی در موزۀ ملی ایران»، 1403ش، ص142.]</ref> | |||
== فعالیتهای پژوهشی و نمایشگاهی == | == فعالیتهای پژوهشی و نمایشگاهی == | ||
