بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''موزۀ پارس (شیراز)'''</big>؛ یادگاری از هنرمندان عصر زندیه. | <big>'''موزۀ پارس (شیراز)'''</big>؛ یادگاری از هنرمندان عصر زندیه.<ref group="دیدگاه">مقاله مقاله خوبی است ولی ارجاع به سایت علی بابا و کجا رو مناسب نیست. سعی شود که به منابع معتبر ارجاع داده شود. </ref> | ||
موزۀ پارس (شیراز)، از قدیمیترین موزههای استان فارس بوده که در مرکز شهر شیراز و در مجموعۀ تاریخی باغ نظر قرار دارد. این موزه در عمارت هشتضلعی کلاهفرنگی، یادگار دورۀ زندیه شکل گرفته و مجموعهای از آثار تاریخی و هنری ایران را از دوران پیش از تاریخ تا دورۀ معاصر در خود جای داده است. پیوند این بنا با باغ تاریخی، معماری زندیه و آرامگاه کریمخان | موزۀ پارس (شیراز)، از قدیمیترین موزههای [[استان فارس]] بوده که در مرکز شهر [[شیراز]] و در مجموعۀ تاریخی باغ نظر قرار دارد. این موزه در عمارت هشتضلعی کلاهفرنگی، یادگار [[دوره زندیه|دورۀ زندیه]] شکل گرفته و مجموعهای از آثار تاریخی و هنری ایران را از دوران پیش از تاریخ تا دورۀ معاصر در خود جای داده است. پیوند این بنا با باغ تاریخی، [[معماری زندیه]] و آرامگاه [[کریمخان زند]]، جایگاهی شاخص به موزۀ پارس در هویت تاریخی شیراز داده است. این مجموعه در ۱۵ آذر ۱۳۱۴ش در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. | ||
==پیشینۀ تاریخی== | ==پیشینۀ تاریخی== | ||
عمارت کلاهفرنگی باغ نظر در نیمۀ دوم قرن دوازدهم هجری قمری بهدستور کریمخان زند ساخته شد و در دورۀ زندیه برای پذیرایی از مهمانان رسمی، برگزاری آیینها و انجام امور حکومتی مورد استفاده قرار میگرفت.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/30308/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86?utm_source=chatgpt.com «موزۀ پارس شیراز؛ موزهای برای مشتاقان»، وبسایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی.]</ref> این بنا در میان باغ نظر، از باغهای تاریخی شیراز، قرار دارد؛ باغی که در دورههای مختلف، بهویژه تا | عمارت کلاهفرنگی باغ نظر در نیمۀ دوم قرن دوازدهم هجری قمری بهدستور کریمخان زند ساخته شد و در دورۀ زندیه برای پذیرایی از مهمانان رسمی، برگزاری آیینها و انجام امور حکومتی مورد استفاده قرار میگرفت.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/30308/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86?utm_source=chatgpt.com «موزۀ پارس شیراز؛ موزهای برای مشتاقان»، وبسایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی.]</ref> این بنا در میان باغ نظر، از باغهای تاریخی شیراز، قرار دارد؛ باغی که در دورههای مختلف، بهویژه تا [[دوره پهلوی|دورۀ پهلوی]]، کارکردی حکومتی داشته است. از مجموعۀ بناهای باغ نظر، تنها عمارت کلاهفرنگی بر جای مانده و دیگر ساختمانها، از جمله عمارت خورشید و تالار آینه، از بین رفتهاند. در محوطۀ باغ، آثاری همچون سنگنوشتۀ رامگرد و سنگهای ازارۀ کاخ خورشید با نقوش [[شاهنامه فردوسی]] نگهداری میشود.<ref>[https://www.kojaro.com/attraction/11931-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ «موزۀ پارس شیراز»، وبسایت کجارو.]</ref> | ||
در دورۀ | در [[دوره قاجار|دورۀ قاجار]]، بخشی از تزئینات عمارت کلاهفرنگی دچار آسیب شد. این بنا در سال ۱۳۱۵ش با همکاری انجمن آثار ملی و جمعی از پژوهشگران شیراز به موزه تغییر کاربری داد و بهعنوان نخستین موزۀ استان فارس فعالیت خود را آغاز کرد.<ref>[https://www.roshdmag.ir/fa/article/30308/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%86?utm_source=chatgpt.com «موزۀ پارس شیراز؛ موزهای برای مشتاقان»، وبسایت وزارت آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی.]</ref> | ||
==معماری عمارت کلاهفرنگی== | ==معماری عمارت کلاهفرنگی== | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
=== تزئینات معماری === | === تزئینات معماری === | ||
نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشیکاریهای هفترنگ تزیین شده که در لچکیها و طاقنماها اجرا شدهاند. نقوش شامل گلوبوته، پرندگان، صحنههای تختنشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که بهصورت قرینه بر اضلاع بنا دیده میشود. در فضای داخلی، گچبریهای لایهچین، نقاشیهای گلومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنسکاریها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/822415/%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3 شایستهفر، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.]</ref> ازارههای<ref> در معماری مدرن، ازاره لایهای از مصالح مقاوم است که حدفاصل کف تمامشده تا ارتفاعی مشخص از دیوار را پوشش میدهد. این ارتفاع بسته به کاربری فضا و نوع طراحی نما متغیر است.</ref> سنگی بنا بهصورت یکپارچه اجرا و پس از نصب حجاری شدهاند. بخشی از تزئینات آسیبدیده در سالهای ۱۳۴۵ش و ۱۳۶۴ش مرمت و برخی نقاشیها توسط محمدباقر جهانمیری<ref>معروف به «حاجی محمدباقر نقاش» یا «حاج باقر»، کاشی نگار، شیشه نگار، گچ نگار و مرمتگر نقاشی های دیواری عصر پهلوی بوده که میراث نقاشی روی کاشی را زنده نگه داشته و تا آخرین لحظه زندگی همچنان در پی حفظ این میراث بود.</ref> به سبک زندیه بازسازی شد.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | نمای بیرونی بنا آجری است و با کاشیکاریهای هفترنگ تزیین شده که در لچکیها و طاقنماها اجرا شدهاند. نقوش شامل گلوبوته، پرندگان، صحنههای تختنشینی حضرت سلیمان و مناظر شکارگاه بوده که بهصورت قرینه بر اضلاع بنا دیده میشود. در فضای داخلی، گچبریهای لایهچین، نقاشیهای گلومرغ، نقوش اسلیمی و مقرنسکاریها جلوۀ شاخص معماری زندیه را بازتاب میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/822415/%D8%AA%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3 شایستهفر، «تزئینات کاشیکاری نمای بیرونی موزۀ پارس شیراز»، 1389ش، ص33-35.]</ref> ازارههای<ref> در معماری مدرن، ازاره لایهای از مصالح مقاوم است که حدفاصل کف تمامشده تا ارتفاعی مشخص از دیوار را پوشش میدهد. این ارتفاع بسته به کاربری فضا و نوع طراحی نما متغیر است.</ref> سنگی بنا بهصورت یکپارچه اجرا و پس از نصب حجاری شدهاند. بخشی از تزئینات آسیبدیده در سالهای ۱۳۴۵ش و ۱۳۶۴ش مرمت و برخی نقاشیها توسط [[محمدباقر جهانمیری]]<ref>معروف به «حاجی محمدباقر نقاش» یا «حاج باقر»، کاشی نگار، شیشه نگار، گچ نگار و مرمتگر نقاشی های دیواری عصر پهلوی بوده که میراث نقاشی روی کاشی را زنده نگه داشته و تا آخرین لحظه زندگی همچنان در پی حفظ این میراث بود.</ref> به سبک زندیه بازسازی شد.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | ||
==آرامگاه کریمخان زند== | ==آرامگاه کریمخان زند== | ||
پس از درگذشت کریمخان زند در سال ۱۱۹۳ق، پیکر او در یکی از شاهنشینهای عمارت کلاهفرنگی به خاک سپرده شد. پس از آن و در دورۀ قاجار، بقایای او به تهران منتقل | پس از درگذشت کریمخان زند در سال ۱۱۹۳ق، پیکر او در یکی از شاهنشینهای عمارت کلاهفرنگی به خاک سپرده شد. پس از آن و در دورۀ قاجار، بقایای او به [[تهران]] منتقل شد، اما در دورۀ پهلوی اول، استخوانهای کریمخان بار دیگر به محل اولیه بازگردانده شد.<ref>[https://www.alibaba.ir/mag/fars/shiraz/pars-museum/ دهقان، «باغ نظر شیراز؛ جادوی تاریخ و طبیعت در یک قدمی شما»، وبسایت علی بابا.]</ref> آرامگاه کریم خان زند در شاهنشین شرقی عمارت کلاهفرنگی قرار داشته و امروزه یکی از بخشهای هویتی و شاخص موزۀ پارس بهشمار میآید.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | ||
==آثار و مجموعهها== | ==آثار و مجموعهها== | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
* ظروف، کاشیها و اشیای فلزی دورۀ اسلامی؛ | * ظروف، کاشیها و اشیای فلزی دورۀ اسلامی؛ | ||
* سلاحها و ادوات جنگی دورههای صفویه و زندیه؛ | * سلاحها و ادوات جنگی دورههای صفویه و زندیه؛ | ||
* اشیای لاکی، قلمدانها، قابهای | * اشیای لاکی، قلمدانها، قابهای آیینه و سکهها؛<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | ||
* شمشیر شخصی کریمخان زند با کتیبۀ منظوم و قلیان میناکاریشده منسوب به او؛<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | * شمشیر شخصی کریمخان زند با کتیبۀ منظوم و قلیان میناکاریشده منسوب به او؛<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
* قرآنها و آثار مکتوب: موزۀ پارس (شیراز) مجموعهای از قرآنهای خطی نفیس را در خود جای داده که برخی از آنها پیشتر در مسجد عتیق شیراز و آستان شاهچراغ نگهداری میشدند. از جمله این آثار میتوان به نسخههایی با خط منسوب به امام | * [[قرآن|قرآنها]] و آثار مکتوب: موزۀ پارس (شیراز) مجموعهای از قرآنهای خطی نفیس را در خود جای داده که برخی از آنها پیشتر در [[مسجد عتیق شیراز]] و [[آستان شاهچراغ]] نگهداری میشدند. از جمله این آثار میتوان به نسخههایی با خط منسوب به [[امام علی]]، [[امام حسن مجتبی]]، [[امام جعفر صادق]] و شماری از صحابه و تابعین اشاره کرد. همچنین، قرآنهایی که در سال ۷۵۴ق بهدستور ملکه تاشخاتون<ref>تنها فرمانروای زن استان فارس که از سوی ایلخان مغول، اتابک فارس بوده است.</ref> کتابت و به شاهچراغ اهدا شدهاند، از آثار شاخص این بخش هستند. قرآن مشهور «هفدهمن» به خط سلطان ابراهیم تیموری<ref>شاهزادۀ دانشدوست، با ذوق و هنرمند تیموری و دومین پسر شاهرخ فرزند امیر تیمور گورگان.</ref> که پیشتر در دروازه قرآن قرار داشت و نیز قرآنی منسوب به عثمان بن عفان<ref>سومین خلیفه از خلفای راشدین نزد اهل سنت و از صحابۀ پیامبر اسلام.</ref> و یک قرآن متعلق به قرن ششم هجری، در مخزن موزه نگهداری میشوند.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
* نقاشیها و اسناد: در موزۀ پارس شیراز، همچنین، آثاری از نقاشان دورۀ زندیه، قاجار و معاصر نگهداری میشود؛ از جمله آثار آقا صادق نقاش و جعفر نقاش و چند تابلو از لطفعلی صورتگر. اسناد تاریخی نیز شامل قبالههای ازدواج قرون یازدهم و دوازدهم هجری است که در میان آنها، قبالۀ ازدواج میرزا حسن مستوفیالممالک جایگاه ویژهای دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | * نقاشیها و اسناد: در موزۀ پارس شیراز، همچنین، آثاری از نقاشان دورۀ زندیه، قاجار و معاصر نگهداری میشود؛ از جمله آثار آقا صادق نقاش و جعفر نقاش و چند تابلو از لطفعلی صورتگر. اسناد تاریخی نیز شامل قبالههای [[ازدواج]] قرون یازدهم و دوازدهم هجری است که در میان آنها، قبالۀ ازدواج میرزا حسن مستوفیالممالک جایگاه ویژهای دارد.<ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/400357/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2-% «گردشی در موزۀ پارس؛ عمارت کلاه فرهنگی شیراز»، خبرگزاری میزان.]</ref> | ||
==موقعیت و دسترسی== | ==موقعیت و دسترسی== | ||
موزۀ پارس در خیابان زند شیراز و روبهروی ارگ کریمخان قرار دارد. این مجموعه از طریق وسایل حملونقل عمومی، از جمله ایستگاه زندیه مترو و خطوط اتوبوس میدان شهدا، در دسترس است.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، مطهره، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | موزۀ پارس در خیابان زند شیراز و روبهروی ارگ کریمخان قرار دارد. این مجموعه از طریق وسایل حملونقل عمومی، از جمله ایستگاه زندیه مترو و خطوط اتوبوس میدان شهدا، در دسترس است.<ref>[https://safarzon.com/mag/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%B2/ هدایتی، مطهره، «موزۀ پارس شیراز، یادگاری باارزش از دوران زندیه در باغ نظر»، وبسایت مجلۀ اینترنتی سفرزون.]</ref> | ||
