پرش به محتوا

سیمین بهبهانی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۰۳۴ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۰۳۴ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:


'''<big>سیمین بهبهانی</big>'''؛
'''<big>سیمین بهبهانی</big>'''؛ نویسنده و غزل‌سرای معاصر ایرانی.


'''سیمین بهبهانی''' شاعر، نویسنده و غزل‌سرای برجستۀ معاصر ایرانی و از اعضای کانون نویسندگان ایران بود. وی که به نیمای غزل یا بانوی غزل ایران، شهرت دارد، با نوآوری در اوزان بی‌سابقۀ غزل فارسی، نقش مؤثری در تحول این قالب شعری ایفا کرد. او در طول حیات ادبی خود بیش از ۶۰۰ غزل سرود که در قالب بیست کتاب منتشر شده‌اند. مضامین شعرهای او عشق به میهن، وقایع اجتماعی چون انقلاب و جنگ، انتقاد از فقر و تن‌فروشی، دفاع از آزادی بیان و مطالبۀ حقوق برابر برای زنان را در بر می‌گرفت. بهبهانی در سطح جهانی نیز شناخته شده بود و در سال‌های ۱۹۹۹م و ۲۰۰۲م، نامزد دریافت جایزۀ نوبل ادبیات شد. همچنین چندین جایزۀ معتبر بین‌المللی را کسب کرد.
'''سیمین بهبهانی''' شاعر، نویسنده و غزل‌سرای برجستۀ معاصر ایرانی و از اعضای کانون نویسندگان ایران بود. وی که به نیمای غزل یا بانوی غزل ایران، شهرت دارد، با نوآوری در اوزان بی‌سابقۀ غزل فارسی، نقش مؤثری در تحول این قالب شعری ایفا کرد. او در طول حیات ادبی خود بیش از ۶۰۰ غزل سرود که در قالب بیست کتاب منتشر شده‌اند. مضامین شعرهای او عشق به میهن، وقایع اجتماعی چون انقلاب و جنگ، انتقاد از فقر و تن‌فروشی، دفاع از آزادی بیان و مطالبۀ حقوق برابر برای زنان را در بر می‌گرفت. بهبهانی در سطح جهانی نیز شناخته شده بود و در سال‌های ۱۹۹۹م و ۲۰۰۲م، نامزد دریافت جایزۀ نوبل ادبیات شد. همچنین چندین جایزۀ معتبر بین‌المللی را کسب کرد.


== تولد و خانواده ==
== تولد و خانواده ==
سیمین خلیلی، معروف به بهبهانی، در ۲۸ تیر ۱۳۰۶ش در تهران زاده شد. او در خانواده‌ای کاملاً فرهنگی و ادبی رشد کرد. پدرش، عباس خلیلی دیپلمات، روزنامه‌نگار (مدیر روزنامۀ اقدام) و رمان‌نویس بود. او به دو زبان فارسی و عربی شعر می‌گفت و شخصیتی سیاسی داشت. مادرش، فخرعظمی ارغون، زنی بسیار پیشرو، شاعر، معلم زبان فرانسه و از مؤسسان کانون بانوان بود. او از سنین بسیار کم به شعر علاقه‌مند شد و در ۱۴ سالگی اولین شعرش را منتشر کرد و همین خانوادهٔ ادبی، زمینهٔ رشد هنری او را فراهم کرد.<ref>[https://www.andishmandpub.com/mainPage/Article/details/624+%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%88_%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه و آثار سیمین بهبهانی»، وب‌سایت انتشارات اندیشمند.]</ref>
سیمین خلیلی، معروف به سیمین بهبهانی، در ۲۸ تیر ۱۳۰۶ش در تهران زاده شد. او در خانواده‌ای کاملاً فرهنگی و ادبی رشد کرد. پدرش، عباس خلیلی دیپلمات، روزنامه‌نگار (مدیر روزنامۀ اقدام) و رمان‌نویس بود. او به دو زبان فارسی و عربی شعر می‌گفت و شخصیتی سیاسی داشت. مادرش، فخرعظمی ارغون، زنی بسیار پیشرو، شاعر، معلم زبان فرانسه و از مؤسسان کانون بانوان بود. خانوادهٔ ادبی سیمین، زمینهٔ رشد هنری او را از همان ابتدا فراهم کرد و به‌همین خاطر، از سنین بسیار کم به شعر علاقه‌مند شد، تا جایی که در ۱۴ سالگی موفق به انتشار اولین شعرش شد.<ref>[https://www.andishmandpub.com/mainPage/Article/details/624+%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%88_%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه و آثار سیمین بهبهانی»، وب‌سایت انتشارات اندیشمند.]</ref>


پدر و مادر سیمین سال 1303ش ازدواج کردند، اما خیلی زود در سال 1309ش وقتی سیمین بسیار کوچک بود، از هم جدا شدند. سیمین با مادرش ماند و تأثیر مادر بر شخصیت مستقل و مبارز او بسیار پررنگ‌تر از پدرش بود. مادرش بعداً با عادل خلعتبری، مدیر روزنامه آینده، ازدواج کرد و سیمین صاحب خواهر و برادرانی ناتنی شد. سیمین کتابی به نام «با مادرم همراه» دارد که شرح حال زندگی مادرش و در واقع ریشه‌های خود او است.<ref>[https://vminds.info/@tajahmadi/108pa1exx78y تاج احمدی، «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها.]</ref>
پدر و مادر سیمین در سال ۱۳۰۳ش ازدواج کردند، اما این ازدواج، پس از مدت‌کوتاهی در سال ۱۳۰۹ش و در دوران خردسالی سیمین به جدایی انجامید. او پس از جدایی والدین، تحت سرپرستی مادرش قرار گرفت و تأثیر عمیق مادر بر شکل‌گیری شخصیت مستقل و مبارزه‌جوی او به مراتب پررنگ‌تر از نقش پدر بود.
 
مادر سیمین بعد از مدتی با عادل خلعتبری، مدیر روزنامه آینده ایران، ازدواج کرد و سیمین از این پیوند، صاحب خواهر و برادران ناتنی شد. روایت زندگی مادر و تأثیر بی‌واسطهٔ او بر سیمین، سال‌ها بعد در قالب کتابی با عنوان «با مادرم همراه» به قلم سیمین بهبهانی منتشر شد. این کتاب که در ظاهر، شرح‌حال زندگی مادر سیمین است، اما در واقع بازکاوی ریشه‌های هویتی و جهان‌بینی خود شاعر دانسته شده است.<ref>[https://vminds.info/@tajahmadi/108pa1exx78y تاج احمدی، «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها.]</ref>
== ازدواج و فرزندان ==
== ازدواج و فرزندان ==


=== ازدواج اول ===
=== ازدواج اول ===
سیمین بهبهانی در 19 سالگی با حسن بهبهانی ازدواج کرد. نام اصلی او سیمین خلیلی بود، اما پس از ازدواج، نام خانوادگی همسرش را برگزید و با نام بهبهانی، به شهرت رسید و حتی پس از طلاق نیز آن را تغییر نداد. ثمرۀ این ازدواج سه فرزند بود؛ دو پسر به نام‌های علی و حسین و یک دختر به نام امید. سیمین نام دخترش را به‌خاطر علاقۀ زیادی که به شعر مهدی اخوان ثالث، (م. امید) داشت، امید گذاشت. زندگی مشترک سیمین با حسن بهبهانی، حدود ۲۴ سال طول کشید، اما در نهایت در سال ۱۳۴۹ش به جدایی انجامید. گفته می‌شود تفاوت‌های فکری در این جدایی بی‌تأثیر نبوده است.<ref>[https://palizbook.ir/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C/ «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک.]</ref>
سیمین بهبهانی در 19 سالگی با حسن بهبهانی ازدواج کرد. نام اصلی او سیمین خلیلی بود، اما پس از ازدواج، نام خانوادگی همسرش را برگزید و با نام بهبهانی، به شهرت رسید و حتی پس از طلاق نیز آن را تغییر نداد. ثمرۀ این ازدواج سه فرزند بود؛ دو پسر به نام‌های علی و حسین و یک دختر به نام امید. سیمین، نام دخترش را به‌خاطر علاقۀ زیادی که به شعر مهدی اخوان ثالث، (م. امید) داشت، امید گذاشت. زندگی مشترک سیمین با حسن بهبهانی، حدود ۲۴ سال طول کشید، اما در نهایت در سال ۱۳۴۹ش به جدایی انجامید. گفته می‌شود تفاوت‌های فکری در این جدایی بی‌تأثیر نبوده است.<ref>[https://palizbook.ir/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C/ «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک.]</ref>


=== ازدواج دوم ===
=== ازدواج دوم ===
سیمین بهبهانی در همان سال 1349ش پس از طلاق، با منوچهر کوشیار ازدواج کرد. منوچهر کوشیار هم‌کلاسی دوران دانشکدۀ حقوق سیمین بود. آن‌ها سال‌ها یکدیگر را می‌شناختند. این ازدواج ۱۴ سال دوام داشت و دورانی آرام و عاشقانه برای سیمین بود. منوچهر کوشیار در تیرماه ۱۳۶۳ش بر اثر سکتۀ قلبی ناگهانی، درگذشت. مرگ او ضربۀ روحی بسیار سنگینی به سیمین زد و بازتاب این اندوه و تنهایی در اشعار دهۀ ۶۰ و ۷۰ او، مانند مجموعه «خطی ز سرعت و از آتش»، کاملاً مشهود است. او پس از کوشیار دیگر ازدواج نکرد.
سیمین بهبهانی در همان سال، پس از طلاق، با منوچهر کوشیار ازدواج کرد. منوچهر کوشیار هم‌کلاسی دوران دانشکدۀ حقوق سیمین بود. آن‌ها سال‌ها یکدیگر را می‌شناختند. این ازدواج ۱۴ سال دوام داشت و دورانی آرام و عاشقانه برای سیمین بود. منوچهر کوشیار در تیرماه ۱۳۶۳ش بر اثر سکتۀ قلبی ناگهانی، درگذشت. مرگ او ضربۀ روحی بسیار سنگینی به سیمین زد و بازتاب این اندوه و تنهایی در اشعار دهۀ ۶۰ و ۷۰ او، مانند مجموعه «خطی ز سرعت و از آتش»، کاملاً مشهود است. او پس از کوشیار دیگر ازدواج نکرد.<ref>[https://www.imna.ir/news/434242/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1 «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>


== تحصیلات ==
== تحصیلات ==
خط ۳۰: خط ۳۲:
* فقر، تنهایی و امید انسان‌ها.  
* فقر، تنهایی و امید انسان‌ها.  


او فرم‌های کلاسیک شعر فارسی، به‌ویژه غزل را احیا و بازآفرینی کرد و با استفاده از زبان امروزی و دیدگاه یک زن، موضوعات اجتماعی را در این قالب‌ها گنجاند. او سنت‌های ادبی قدیم را با دیدگاه مدرن و زنانه همراه کرد. سیمین به نام‌های '''بانوی غزل'''، '''نیمای غزل'''، '''شاعر ملی''' و '''شیرزن ایران''' شناخته شده است.   
او فرم‌های کلاسیک شعر فارسی، به‌ویژه غزل را احیا و بازآفرینی کرد<ref>[https://sanad.iau.ir/fa/Article/910924?FullText=FullText#%2Ffa%2FJournal%2FDownloadFile%2F910924 یوسف‌پور سیفی، «سیمین بهبهانی و نوگرایی در تصویر شعری»، 1402ش، ص26.]</ref> و با استفاده از زبان امروزی و دیدگاه یک زن، موضوعات اجتماعی را در این قالب‌ها گنجاند. او سنت‌های ادبی قدیم را با دیدگاه مدرن و زنانه همراه کرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/525341/fa#downloadbottom درویشی و زیرک‌ساز، «زن در اشعار سیمین بهبهانی»، 1399ش، ص239-242.]</ref> سیمین به نام‌های '''بانوی غزل'''<ref>[https://ketabrah.com/author/64148-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.]</ref> و '''نیمای غزل''' ایران شناخته شده است.<ref>[https://www.imna.ir/news/434242/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1 «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>  


== آثار ==
== آثار ==
خط ۳۷: خط ۳۹:
# سه‌تار شکسته (۱۳۳۰ش) - اولین دفتر شعر؛
# سه‌تار شکسته (۱۳۳۰ش) - اولین دفتر شعر؛
# جای پا (۱۳۳۵ش)؛
# جای پا (۱۳۳۵ش)؛
# چلچراغ (۱۳۴۴ش)؛
# چلچراغ (1336ش)؛
# مرمر (۱۳۵۱ش)؛
# مرمر (1342ش)؛
# رستاخیز (۱۳۵۲ش)؛
# رستاخیز (۱۳۵۲ش)؛
# خطی ز سرعت و از آتش (۱۳۶۰ش)؛
# خطی ز سرعت و از آتش (۱۳۶۰ش)؛
# دشت ارژن (۱۳۶۲ش)؛
# دشت ارژن (۱۳۶۲ش)؛
# گزینه اشعار (۱۳۶۷ش)؛
# گزیده اشعار (1369ش)؛
# آن مرد، مرد همراهم (1369ش)؛
# کولی و نامه و عشق (1373ش)؛
# عاشق تر از همیشه بخوان (۱۳۷۳ش)؛
# یک دریچه آزادی (۱۳۷۴ش)؛
# با قلب خود چه خریدم (۱۳۷۵ش)؛
# مجموعه اشعار (۱۳۸۲ش)؛
# یکی مثلاً اینکه (۱۳۸۴ش)، شامل شعرهای سپید.<ref>[https://palizbook.ir/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C/ «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک.]</ref>
# آتش در افسار (۱۳۶۸ش)، اشعار اجتماعی و عاشقانه؛
# آتش در افسار (۱۳۶۸ش)، اشعار اجتماعی و عاشقانه؛
# آینه‌ای برای صداها (۱۳۷۱ش)؛
# آینه‌ای برای صداها (۱۳۷۱ش)؛
# کاغذین جامه (۱۳۷۲ش)، غزلیات؛
# کاغذین جامه (1371ش)، غزلیات؛
# طوفان در پرورده (۱۳۷۵ش)، شامل شعرهای آزاد و سپید؛
# طوفان در پرورده (۱۳۷۵ش)، شامل شعرهای آزاد و سپید.
# یک دریچه آزادی (۱۳۷۸ش)؛
# کلید رنسانس (۱۳۸۲ش)، غزلیات؛
# یکی مثلا این که (۱۳۸۵ش)، شامل شعرهای سپید.<ref>[https://palizbook.ir/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C/ «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک.]</ref>
 
کتاب‌های غیر شعری سیمین نیز عبارتند از:
 
# با قلب خود چه خریدم؟ که شامل خاطرات و مقالات است.
# آن‌ها که به خانه‌ام آمدند. حاوی خاطرات وی است.
# ما را چه شد؟ که شامل مقاله‌ها و گفت‌وگوها است.


== فعالیت‌ها و نقش اجتماعی ==
== فعالیت‌ها و نقش اجتماعی ==


=== فعالیت‌های ادبی ===
=== فعالیت‌های ادبی ===
سیمین بهبهانی در سال ۱۳۴۲ش به عضویت انجمن ادبی ایران درآمد و یکی از معدود زنان عضو این انجمن بود. به‌همین ترتیب فعالیت‌های ادبی او تداوم یافت تا این‌که در سال ۱۳۴۸ش به شورای شعر و موسیقی راه پیدا کرد؛ شورایی که با حضور چهره‌های شاخصی چون هوشنگ ابتهاج، نادر نادرپور، یدالله رؤیایی، بیژن جلالی، فریدون مشیری و خود سیمین اداره می‌شد. وی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ش نیز مدتی عضو شورای موسیقی رادیو و تلویزیون ملی ایران بود و برای رادیو ترانه می‌سرود. همچنین سیمین در سال ۱۳۵۷ش عضویت در کانون نویسندگان ایران را پذیرفت.
سیمین بهبهانی در سال ۱۳۴۲ش به عضویت انجمن ادبی ایران درآمد و یکی از معدود زنان عضو این انجمن بود. به‌همین ترتیب فعالیت‌های ادبی او تداوم یافت تا این‌که در سال ۱۳۴۸ش به شورای شعر و موسیقی راه پیدا کرد؛ شورایی که با حضور چهره‌های شاخصی چون هوشنگ ابتهاج، نادر نادرپور، یدالله رؤیایی، بیژن جلالی، فریدون مشیری و خود سیمین اداره می‌شد. وی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ش نیز مدتی عضو شورای موسیقی رادیو و تلویزیون ملی ایران بود و برای رادیو ترانه می‌سرود. همچنین سیمین در سال ۱۳۵۷ش عضویت در کانون نویسندگان ایران را پذیرفت.<ref>[https://www.aran-papers.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF/14276/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «سیمین بهبهانی»، وب‌سایت آران پیپر.]</ref>


اشعار سیمین با استقبال گسترده‌ای از سوی خوانندگان موسیقی ایرانی روبه‌رو شد و هنرمندان بزرگی آنها را اجرا کردند. از جملۀ این خوانندگان می‌توان به محمدرضا شجریان، همایون شجریان، اکبر گلپایگانی، داریوش، ایرج، عارف، سیما بینا، مرضیه، لیلا فروهر، الهه، رامش، دلکش، کورس سرهنگ‌زاده، سپیده، عهدیه و پوران اشاره کرد.<ref>[https://ketabrah.com/author/64148-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.]</ref>
اشعار سیمین با استقبال گسترده‌ای از سوی خوانندگان موسیقی ایرانی روبه‌رو شد و هنرمندان بزرگی آنها را اجرا کردند. از جملۀ این خوانندگان می‌توان به محمدرضا شجریان، همایون شجریان، اکبر گلپایگانی، داریوش، ایرج، عارف، سیما بینا، مرضیه، لیلا فروهر، الهه، رامش، دلکش، کورس سرهنگ‌زاده، سپیده، عهدیه و پوران اشاره کرد.<ref>[https://ketabrah.com/author/64148-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.]</ref>
خط ۸۵: خط ۸۵:


== درگذشت ==
== درگذشت ==
سیمین بهبهانی در ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ش در سن ۸۷ سالگی به علت بیماری تنفسی و قلبی در تهران درگذشت. پیکر او پس از مراسم تشییع، در قطعۀ هنرمندان بهشت زهرا، به خاک سپرده شد. مراسم خاکسپاری وی با حضور گستردۀ دوستداران، شاعران، نویسندگان و روشنفکران همراه بود که این استقبال، نشان از جایگاه مردمی و تأثیر عمیق او داشت.
سیمین بهبهانی در ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ش در سن ۸۷ سالگی به علت بیماری تنفسی و قلبی در تهران درگذشت. پیکر او پس از مراسم تشییع در بهشت زهرا، در مقبرهٔ خانوادگی و در کنار پدرش، عباس خلیلی، به خاک سپرده شد. مراسم تشییع وی با حضور گستردهٔ دوستداران و چهره‌های فرهنگی همراه بود. در این مراسم، شهرام ناظری غزل معروف «دوباره می‌سازمت وطن» و همایون شجریان نیز غزل «رفت آن سوار کولی»، سرودهٔ سیمین بهبهانی را اجرا کردند.<ref>[https://www.imna.ir/news/434242/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1 «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۹۴: خط ۹۴:
* «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.
* «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.
* تاج احمدی، محمد، «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.
* تاج احمدی، محمد، «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.
* درویشی، امید و زیرک‌ساز، کطیور، «زن در اشعار سیمین بهبهانی»، پژوهش‌نامه اورمزد، شماره 53، 1399ش.
* «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1399ش.
* «زندگی‌نامه و آثار سیمین بهبهانی»، وب‌سایت انتشارات اندیشمند.
* «زندگی‌نامه و آثار سیمین بهبهانی»، وب‌سایت انتشارات اندیشمند.
* «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.
* «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.
* «سیمین بهبهانی»، وب‌سایت آران پیپر، تاریخ بازدید: 20 بهمن 1404ش.
* یوسف‌پور سیفی، فاطمه، «سیمین بهبهانی و نوگرایی در تصویر شعری»، نشریه زیبایی‌شناسی ادبی، دوره 14، شماره 57، 1402ش.

نسخهٔ ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۰۲

سیمین بهبهانی؛ نویسنده و غزل‌سرای معاصر ایرانی.

سیمین بهبهانی شاعر، نویسنده و غزل‌سرای برجستۀ معاصر ایرانی و از اعضای کانون نویسندگان ایران بود. وی که به نیمای غزل یا بانوی غزل ایران، شهرت دارد، با نوآوری در اوزان بی‌سابقۀ غزل فارسی، نقش مؤثری در تحول این قالب شعری ایفا کرد. او در طول حیات ادبی خود بیش از ۶۰۰ غزل سرود که در قالب بیست کتاب منتشر شده‌اند. مضامین شعرهای او عشق به میهن، وقایع اجتماعی چون انقلاب و جنگ، انتقاد از فقر و تن‌فروشی، دفاع از آزادی بیان و مطالبۀ حقوق برابر برای زنان را در بر می‌گرفت. بهبهانی در سطح جهانی نیز شناخته شده بود و در سال‌های ۱۹۹۹م و ۲۰۰۲م، نامزد دریافت جایزۀ نوبل ادبیات شد. همچنین چندین جایزۀ معتبر بین‌المللی را کسب کرد.

تولد و خانواده

سیمین خلیلی، معروف به سیمین بهبهانی، در ۲۸ تیر ۱۳۰۶ش در تهران زاده شد. او در خانواده‌ای کاملاً فرهنگی و ادبی رشد کرد. پدرش، عباس خلیلی دیپلمات، روزنامه‌نگار (مدیر روزنامۀ اقدام) و رمان‌نویس بود. او به دو زبان فارسی و عربی شعر می‌گفت و شخصیتی سیاسی داشت. مادرش، فخرعظمی ارغون، زنی بسیار پیشرو، شاعر، معلم زبان فرانسه و از مؤسسان کانون بانوان بود. خانوادهٔ ادبی سیمین، زمینهٔ رشد هنری او را از همان ابتدا فراهم کرد و به‌همین خاطر، از سنین بسیار کم به شعر علاقه‌مند شد، تا جایی که در ۱۴ سالگی موفق به انتشار اولین شعرش شد.[۱]

پدر و مادر سیمین در سال ۱۳۰۳ش ازدواج کردند، اما این ازدواج، پس از مدت‌کوتاهی در سال ۱۳۰۹ش و در دوران خردسالی سیمین به جدایی انجامید. او پس از جدایی والدین، تحت سرپرستی مادرش قرار گرفت و تأثیر عمیق مادر بر شکل‌گیری شخصیت مستقل و مبارزه‌جوی او به مراتب پررنگ‌تر از نقش پدر بود.

مادر سیمین بعد از مدتی با عادل خلعتبری، مدیر روزنامه آینده ایران، ازدواج کرد و سیمین از این پیوند، صاحب خواهر و برادران ناتنی شد. روایت زندگی مادر و تأثیر بی‌واسطهٔ او بر سیمین، سال‌ها بعد در قالب کتابی با عنوان «با مادرم همراه» به قلم سیمین بهبهانی منتشر شد. این کتاب که در ظاهر، شرح‌حال زندگی مادر سیمین است، اما در واقع بازکاوی ریشه‌های هویتی و جهان‌بینی خود شاعر دانسته شده است.[۲]

ازدواج و فرزندان

ازدواج اول

سیمین بهبهانی در 19 سالگی با حسن بهبهانی ازدواج کرد. نام اصلی او سیمین خلیلی بود، اما پس از ازدواج، نام خانوادگی همسرش را برگزید و با نام بهبهانی، به شهرت رسید و حتی پس از طلاق نیز آن را تغییر نداد. ثمرۀ این ازدواج سه فرزند بود؛ دو پسر به نام‌های علی و حسین و یک دختر به نام امید. سیمین، نام دخترش را به‌خاطر علاقۀ زیادی که به شعر مهدی اخوان ثالث، (م. امید) داشت، امید گذاشت. زندگی مشترک سیمین با حسن بهبهانی، حدود ۲۴ سال طول کشید، اما در نهایت در سال ۱۳۴۹ش به جدایی انجامید. گفته می‌شود تفاوت‌های فکری در این جدایی بی‌تأثیر نبوده است.[۳]

ازدواج دوم

سیمین بهبهانی در همان سال، پس از طلاق، با منوچهر کوشیار ازدواج کرد. منوچهر کوشیار هم‌کلاسی دوران دانشکدۀ حقوق سیمین بود. آن‌ها سال‌ها یکدیگر را می‌شناختند. این ازدواج ۱۴ سال دوام داشت و دورانی آرام و عاشقانه برای سیمین بود. منوچهر کوشیار در تیرماه ۱۳۶۳ش بر اثر سکتۀ قلبی ناگهانی، درگذشت. مرگ او ضربۀ روحی بسیار سنگینی به سیمین زد و بازتاب این اندوه و تنهایی در اشعار دهۀ ۶۰ و ۷۰ او، مانند مجموعه «خطی ز سرعت و از آتش»، کاملاً مشهود است. او پس از کوشیار دیگر ازدواج نکرد.[۴]

تحصیلات

سیمین بهبهانی تحصیلات رسمی خود را در تهران گذراند. او پس از پایان دورهٔ دبیرستان، وارد مدرسهٔ مامایی شد و مدت کمی در این رشته تحصیل کرد. با این حال، به‌دلیل نوشتن و انتشار مطالب انتقادی و اجتماعی، از ادامهٔ تحصیل در این رشته بازماند. پس از آن، بهبهانی تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران ادامه داد و موفق به دریافت مدرک کارشناسی حقوق شد. هرچند او تحصیلات حقوقی داشت، اما مسیر اصلی زندگی‌اش را در ادبیات، شعر و آموزش دنبال کرد و سال‌ها به‌عنوان دبیر در آموزش و پرورش، فعالیت داشت.[۵]

تحصیلات او، به‌ویژه آشنایی با حقوق و مسائل اجتماعی، تأثیر مستقیمی بر نگاه عدالت‌خواهانه و اجتماعی اشعارش گذاشت و در شکل‌گیری شخصیت فکری و ادبی‌ او نقش مهمی ایفا کرد.

افکار و سبک شعری

سیمین بهبهانی بیش از ۶۰۰ شعر در طول زندگی‌ خود سرود. او در اشعار خود به مسائل مهم اجتماعی می‌پرداخت، از جمله:

  • حقوق زنان و برابری جنسیتی؛
  • عدالت اجتماعی؛
  • تأثیر جنگ و انقلاب در زندگی مردم؛
  • آزادی بیان؛
  • فقر، تنهایی و امید انسان‌ها.

او فرم‌های کلاسیک شعر فارسی، به‌ویژه غزل را احیا و بازآفرینی کرد[۶] و با استفاده از زبان امروزی و دیدگاه یک زن، موضوعات اجتماعی را در این قالب‌ها گنجاند. او سنت‌های ادبی قدیم را با دیدگاه مدرن و زنانه همراه کرد.[۷] سیمین به نام‌های بانوی غزل[۸] و نیمای غزل ایران شناخته شده است.[۹]

آثار

سیمین بهبهانی بیش از ۱۹ کتاب شعر منتشر کرد که برخی از شناخته‌شده‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

  1. سه‌تار شکسته (۱۳۳۰ش) - اولین دفتر شعر؛
  2. جای پا (۱۳۳۵ش)؛
  3. چلچراغ (1336ش)؛
  4. مرمر (1342ش)؛
  5. رستاخیز (۱۳۵۲ش)؛
  6. خطی ز سرعت و از آتش (۱۳۶۰ش)؛
  7. دشت ارژن (۱۳۶۲ش)؛
  8. گزیده اشعار (1369ش)؛
  9. آن مرد، مرد همراهم (1369ش)؛
  10. کولی و نامه و عشق (1373ش)؛
  11. عاشق تر از همیشه بخوان (۱۳۷۳ش)؛
  12. یک دریچه آزادی (۱۳۷۴ش)؛
  13. با قلب خود چه خریدم (۱۳۷۵ش)؛
  14. مجموعه اشعار (۱۳۸۲ش)؛
  15. یکی مثلاً اینکه (۱۳۸۴ش)، شامل شعرهای سپید.[۱۰]
  16. آتش در افسار (۱۳۶۸ش)، اشعار اجتماعی و عاشقانه؛
  17. آینه‌ای برای صداها (۱۳۷۱ش)؛
  18. کاغذین جامه (1371ش)، غزلیات؛
  19. طوفان در پرورده (۱۳۷۵ش)، شامل شعرهای آزاد و سپید.

فعالیت‌ها و نقش اجتماعی

فعالیت‌های ادبی

سیمین بهبهانی در سال ۱۳۴۲ش به عضویت انجمن ادبی ایران درآمد و یکی از معدود زنان عضو این انجمن بود. به‌همین ترتیب فعالیت‌های ادبی او تداوم یافت تا این‌که در سال ۱۳۴۸ش به شورای شعر و موسیقی راه پیدا کرد؛ شورایی که با حضور چهره‌های شاخصی چون هوشنگ ابتهاج، نادر نادرپور، یدالله رؤیایی، بیژن جلالی، فریدون مشیری و خود سیمین اداره می‌شد. وی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ش نیز مدتی عضو شورای موسیقی رادیو و تلویزیون ملی ایران بود و برای رادیو ترانه می‌سرود. همچنین سیمین در سال ۱۳۵۷ش عضویت در کانون نویسندگان ایران را پذیرفت.[۱۱]

اشعار سیمین با استقبال گسترده‌ای از سوی خوانندگان موسیقی ایرانی روبه‌رو شد و هنرمندان بزرگی آنها را اجرا کردند. از جملۀ این خوانندگان می‌توان به محمدرضا شجریان، همایون شجریان، اکبر گلپایگانی، داریوش، ایرج، عارف، سیما بینا، مرضیه، لیلا فروهر، الهه، رامش، دلکش، کورس سرهنگ‌زاده، سپیده، عهدیه و پوران اشاره کرد.[۱۲]

نقش اجتماعی

سیمین بهبهانی، علاوه‌بر جایگاه ادبی به‌عنوان یکی از شاعران مؤثر معاصر، نقشی اجتماعی و سیاسی ایفا کرد. اشعار و مواضع او به‌وضوح بر دفاع از حقوق زنان و آزادی‌های مدنی متمرکز بود. وی با آگاهی از ریسک‌های احتمالی نظیر سانسور یا مواجهه با محدودیت‌ها، به بیان این مواضع در قالب شعر و سخن ادامه داد. این پایداری، سبب شد تا آثار و شخصیت بهبهانی به‌عنوان بخشی از گفتمان اصلاح‌طلبانه و انتقادی در جامعۀ ادبی و فراتر از آن شناخته شود.

او از شرکت‌کنندگان در جنبش‌های اجتماعی بود، از جمله در روز جهانی زن و در سال‌های پایانی عمرش در برخی تجمعات مسالمت‌آمیز با پلیس مواجه شد و حتی چند بار در موقعیت‌های محدودکننده قرار گرفت.

جوایز و افتخارات

طی سال‌ها سیمین بهبهانی جوایز داخلی و خارجی متعددی دریافت کرد، از جمله:

  1. جایزهٔ هلمن-همت گرانت از سازمان دیدبان حقوق بشر به‌خاطر دفاع از حقوق بشر و آزادی بیان در سال 1998م.
  2. مدال کارل فون اوسیتسکی از جوایز حقوق بشری معتبر در آلمان، به‌خاطر فعالیت‌های حقوق بشری و آزادی بیان در سال 1999م.
  3. جایزهٔ آزادی بیان از اتحادیهٔ نویسندگان نروژ به‌خاطر شجاعت در بیان آزاد و دفاع از آزادی ادبی در سال 2006م.[۱۳]
  4. جایزهٔ شاعر برتر، عنوانی که معمولاً برای تقدیر از شاعران معاصر داده می‌شود، در سال 2009م.
  5. جایزهٔ یانوش پانونیوش از انجمن قلم مجارستان به‌خاطر نقش فرهنگی و ادبی و تلاش در گفت‌و‌گوی بین فرهنگ‌ها در سال 2013م.
  6. جایزهٔ میراث فرهنگی از بنیاد فرهنگی در آمریکا؛ تقدیر از مشارکت فرهنگی و ادبی سیمین بهبهانی در سال 2011م؛
  7. جایزۀ زن و آزادی سیمون دو بووار در سال ۲۰۰۹م؛
  8. نامزدی دو مرتبه برای جایزهٔ نوبل ادبیات؛
  9. جایزۀ بهترین غزل در دو دورهٔ مختلف از جشنوارهٔ فروغ فرخزاد؛
  10. جایزهٔ ویژهٔ خانهٔ هنرمندان ایران در مراسم بزرگداشت او در سال 1388ش؛
  11. تقدیرنامه و جوایز متعدد از سوی انجمن‌های ادبی داخلی و نشریات فرهنگی.

درگذشت

سیمین بهبهانی در ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ش در سن ۸۷ سالگی به علت بیماری تنفسی و قلبی در تهران درگذشت. پیکر او پس از مراسم تشییع در بهشت زهرا، در مقبرهٔ خانوادگی و در کنار پدرش، عباس خلیلی، به خاک سپرده شد. مراسم تشییع وی با حضور گستردهٔ دوستداران و چهره‌های فرهنگی همراه بود. در این مراسم، شهرام ناظری غزل معروف «دوباره می‌سازمت وطن» و همایون شجریان نیز غزل «رفت آن سوار کولی»، سرودهٔ سیمین بهبهانی را اجرا کردند.[۱۴]

پانویس

  1. ↑ «زندگی‌نامه و آثار سیمین بهبهانی»، وب‌سایت انتشارات اندیشمند.
  2. ↑ تاج احمدی، «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها.
  3. ↑ «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک.
  4. ↑ «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.
  5. ↑ تاج احمدی، «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها.
  6. ↑ یوسف‌پور سیفی، «سیمین بهبهانی و نوگرایی در تصویر شعری»، 1402ش، ص26.
  7. ↑ درویشی و زیرک‌ساز، «زن در اشعار سیمین بهبهانی»، 1399ش، ص239-242.
  8. ↑ «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.
  9. ↑ «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.
  10. ↑ «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک.
  11. ↑ «سیمین بهبهانی»، وب‌سایت آران پیپر.
  12. ↑ «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.
  13. ↑ «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.
  14. ↑ «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.

منابع

  • «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.
  • تاج احمدی، محمد، «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.
  • درویشی، امید و زیرک‌ساز، کطیور، «زن در اشعار سیمین بهبهانی»، پژوهش‌نامه اورمزد، شماره 53، 1399ش.
  • «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1399ش.
  • «زندگی‌نامه و آثار سیمین بهبهانی»، وب‌سایت انتشارات اندیشمند.
  • «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.
  • «سیمین بهبهانی»، وب‌سایت آران پیپر، تاریخ بازدید: 20 بهمن 1404ش.
  • یوسف‌پور سیفی، فاطمه، «سیمین بهبهانی و نوگرایی در تصویر شعری»، نشریه زیبایی‌شناسی ادبی، دوره 14، شماره 57، 1402ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=سیمین_بهبهانی&oldid=11293»