پرش به محتوا

ام ابیها: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
خط ۵۱: خط ۵۱:


=== کنگره ادبی ام ابیها ===
=== کنگره ادبی ام ابیها ===
براساس اطلاعات پایگاه‌های اطلاع‌رسانی، اطلاعات مستند در مورد چهارمین، پنجمین و ششمین کنگره ادبی ام ابیها موجود و اطلاعات مربوط به دوره‌های اول تا سوم وجود موجود نیست.
کنگره ادبی ام ابیها رویدادی ادبی-دینی و به صورت سالانه بوده است. مدرسه علمیه بانو امین در شهر تهران آن را برگزار کرده تا با محوریت شخصیت فاطمه زهرا، به تربیت بانوان اهل قلم، متعهد و متخصص در حوزه‌های شعر و داستان بپردازد. براساس پایگاه‌های اطلاع‌رسانی، مستندات چهارمین تا ششمین کنگره ادبی موجود و اطلاعات مربوط به دوره‌های اول تا سوم موجود نیست.
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|+تاریخچه کنگره ادبی ام ابیها
|+تاریخچه کنگره ادبی ام ابیها
خط ۸۷: خط ۸۷:
|-
|-
|'''بخش‌های  اصلی'''
|'''بخش‌های  اصلی'''
| valign="top" |شعر (کلاسیک، نیمایی، سپید، کودک، ترانه) و نثر (داستان کوتاه، دلنوشته و...)
| valign="top" |شعر (کلاسیک، نیمایی، سپید، کودک، ترانه) و نثر (داستان کوتاه، دلنوشته و...)<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/6828/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%83%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D9%87%D8%A7%D8%B3--%D9%88%D9%8A%DA%98%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 «چهارمين كنگره ادبي ام ابيها(س) ويژه خواهران طلبه کشور»، وب‌سایت شهرستان ادب.]</ref>
|شعر (کلاسیک، نیمایی، سپید، کودک، ترانه) و نثر (داستان  کوتاه، دل‌نوشته و...)
|شعر (کلاسیک، نیمایی، سپید، کودک، ترانه) و نثر (داستان  کوتاه، دل‌نوشته و...)
|شعر و داستان در حوزه‌های کودک، نوجوان و بزرگسال
|شعر و داستان در حوزه‌های کودک، نوجوان و بزرگسال
خط ۱۰۲: خط ۱۰۲:
|-
|-
|'''تعداد  برگزیدگان'''
|'''تعداد  برگزیدگان'''
| valign="top" | -<ref>[https://shahrestanadab.com/Content/ID/6828/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%D9%83%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%A8%D9%8A%D9%87%D8%A7%D8%B3--%D9%88%D9%8A%DA%98%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 «چهارمين كنگره ادبي ام ابيها(س) ويژه خواهران طلبه کشور»، وب‌سایت شهرستان ادب.]</ref>
| valign="top" | -
|۴ برگزیده در بخش شعر و ۵ برگزیده در بخش داستان / نثر<ref>[http://hvasl.ir/news/36691 «تهران: پنجمین کنگره ادبی ام ابیها(س) برگزار می شود»، وب‌سایت حلقه وصل.]</ref>
|۴ برگزیده در بخش شعر و ۵ برگزیده در بخش داستان / نثر<ref>[http://hvasl.ir/news/36691 «تهران: پنجمین کنگره ادبی ام ابیها(س) برگزار می شود»، وب‌سایت حلقه وصل.]</ref>
|حدود ۶۰ نفر برگزیده، با معرفی ۳ نفر اول در هر بخش<ref>[https://howzehtehran.ir/1bD2XW «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.]</ref>
|حدود ۶۰ نفر برگزیده، با معرفی ۳ نفر اول در هر بخش<ref>[https://howzehtehran.ir/1bD2XW «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.]</ref>

نسخهٔ ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۳۱

ام‌ ابیها؛ لقب اعطایی رسول خدا به فرزندش حضرت فاطمه.

ام‌ ابیها از کنیه‌های مشهور فاطمه زهرا، دختر پیامبر اسلام، است. بر پایه منابع تاریخی و حدیثی اسلامی، پیامبر او را با این کنیه خطاب می‌کرده‌اند. این لقب، به دلیل محبت، دل‌سوزی و مراقبت بسیار فاطمه از پیامبر و نقش حمایتی‌ای که مشابه نقشِ یک مادر، نسبت به پدر خود داشت، پس از دوران حیات پیامبر و فاطمه، در متون مذهبی، ادبیات، فرهنگ عامه و همچنین در گفتمان‌های اجتماعی-سیاسی جوامع اسلامی، به‌ویژه در میان شیعیان، تحول یافته و کاربردهای متنوعی پیدا کرده است.

مفهوم‌شناسی

واژه «اُم» در لغت به معنای مادر، مایه و اصل آمده است.[۱] معنای اصلی «اُم» همان «مادر» است که از لحاظ معنایی گسترش یافته و به هر چیزی که اصل و اساس برای وجود چیزی دیگر یا برای اصلاح و تربیت آن یا سرآغاز چیزی باشد اطلاق شده است.[۲] اُم ‌ابیها از کنیه‌های فاطمه و به‌معنای «مادرِ پدر خویش» است.[۳] کنیه‌ای که پیامبر، دخترش را بدان می‌خوانده است.[۴] واژه «اُم» معنایی عام‌ و مفهومی دارد و آوردن آن در کنار واژه «ابیها» نشان‌دهنده اهمیت این کنیه است.[۵]

پیشینه ام ابیها

منابع تاریخی و روایی شیعیان و اهل‌سنت، نقل می‌کنند که پیامبر، فاطمه زهرا را با لقب اُم‌‌ابیها خطاب می‌کردند.[۶] این گزارش در کتاب‌هایی مانند «الاصابه فی تمییز الصحابه» اثر ابن حجر عسقلانی[۷] و «مناقب آل ابی‌طالب» اثر ابن شهرآشوب[۸] و نمونه‌های دیگر آمده است.[۹] دلیل این خطاب، محبت فراوان پیامبر به فاطمه و همچنین نقش حمایتی و عاطفی او نسبت به پدر، به‌ویژه پس از وفات مادرشان، خدیجه، است. [۱۰]

نام ام‌ابیها در منابع تاریخی اعم از متقدم یا متأخر برای افراد دیگری همچون دختر عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب[۱۱] و امام کاظم نیز ذکر شده است.[۱۲] این نام یا کنیه برای این افراد، به‌عنوان احترام و تکریم به آنان نسبت داده نشده است و برخلاف فاطمه زهرا، این کنیه برای آنان شهرت نداشته و به آن مشهور نبوده‌اند.[۱۳]

تحول معنایی

استفاده از لقب «ام‌ ابیها» به مرور زمان از چارچوب شخصی و خانوادگی فراتر رفته و در بسترهای مختلف فرهنگی و مذهبی معنا یافته است:

الهیات و تفسیر شیعی

متکلمان و مفسران شیعه، با استناد به این لقب و احادیث مرتبط، بر جایگاه فاطمه زهرا در سلسله عصمت و ولایت تأکید کرده‌اند.[۱۴] در این دیدگاه، این لقب گاهی به‌منزله نمادی از نقش تکوینی و واسطه فیض فاطمه در ادامه خط نبوت از طریق ذریه او یعنی ائمه شیعه تفسیر شده است.[۱۵]

ادبیات عرفانی و شعری

شاعران عرب و نیز فارس‌زبان، از دیرباز تا کنون، از این لقب به‌عنوان یکی از مهم‌ترین صفات حضرت فاطمه بهره برده‌اند.[۱۶] در اشعار عرفانی، گاهی «اب» (پدر) نماد «عقل کل» و «ام» (مادر) نماد «نفس کل» تلقی شده و این لقب برای بیان مقام جامعیت وجودی فاطمه زهرا به کار رفته است.[۱۷] بر این پایه، علامه حسن حسن‌زاده آملی این مسئله را در غزلی سروده است:[۱۸]

کیست مانند تو فرزند کریم الابوین                              نفس کل مادری و عقل کل او را پدری

فرهنگ عامه و مناسک مذهبی

در جوامع شیعه، به‌ویژه در ایران، این لقب در منابر مذهبی، روضه‌خوانی‌ها، ادعیه و ایام دهه فاطمیه به‌وفور استفاده می‌شود.[۱۹] این کاربرد، هم بر جنبه عاطفی و سیره خانوادگی اهل‌بیت تأکید دارد و هم به‌عنوان احترام و تکریم فاطمه زهرا شناخته می‌شود.[۲۰]

نقش اجتماعی و سیاسی

در دوره‌های معاصر، این لقب گاهی در تحلیل‌های اجتماعی با محوریت جایگاه زن بازخوانی شده است. برخی از نویسندگان، با استناد به این سیره نبوی، آن را نشانه‌ای از تقدس نقش محبت‌آمیز[۲۱]، مراقبتی[۲۲] و تربیتی زنان در کانون خانواده و حتی در سطح جامعه دانسته‌اند. همچنین، در برخی منابع، شخصیت فاطمه با لقب ام‌‌ابیها به‌عنوان الگویی برای زنانی که هم‌پای مردان در صحنه‌های اجتماعی و خانوادگی مسئولیت می‌پذیرند، معرفی شده است.[۲۳]

نقش فرهنگی و تربیتی

الگوی تربیتی مبتنی بر لقب اُمّ اَبیها و سیره فاطمه زهرا، در ادبیات اسلامی به‌عنوان یک چارچوب مفهومی برای روابط خانوادگی مطرح شده است. این لقب، که بیانگر جایگاه مادری فاطمه نسبت به پیامبر اسلام است، در متون دینی اغلب با مفاهیمی همچون محبت، مراقبت و مسئولیت‌پذیری همراه می‌شود. در تبیین این الگو، بر آموزش ارزش‌ها از دوران کودکی، توجه به دختران و استحکام پیوندهای عاطفی درون خانواده تأکید می‌گردد. همچنین، در زندگی زناشویی، مؤلفه‌هایی چون توکل، احترام متقابل، تقسیم کار و ساده‌زیستی به عنوان بخشی از این سیره توصیف شده‌اند.[۲۴]

جایگاه ام‌ابیها در فرهنگ ایرانیان

رسانه‌های مذهبی

در حوزه رسانه‌های مذهبی، از شبکه‌های تلویزیونی[۲۵] و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی تخصصی[۲۶]، نرم‌افزارهای جامع مانند نرم‌افزار ام ابیها[۲۷] تا نشریات مکتوب، تکرار مستمر این لقب، بر پیوند عاطفی جامعه با این شخصیت تأکید و آن را در اذهان نهادینه می‌سازد.[۲۸]

سیمای شهری و نهادهای اجتماعی

نام‌گذاری نهادهای عمومی مانند مساجد[۲۹]، حسینیه‌ها[۳۰]، مدارس[۳۱]، کانون‌های فرهنگی، تربیتی[۳۲] و مؤسسات خیریه[۳۳] به ام‌ابیها، این مفهوم را از حیطه متن و گفتار وارد فضای نشانه‌های بصری و کارکرد اجتماعی نموده است. این نام‌گذاری، در قالب عناوین نهادها و در ترکیب با گرافیک محیطی می‌تواند در حوزه‌های آموزشی، تبلیغاتی، ارتباطی و اطلاعاتی، سیاسی و اقتصادی مورد استفاده مثبت قرار گیرد و به عواملی منتهی شود که ساختارهای اخلاقی، اجتماعی، فرهنگی و سنتی جامعه را به‌طور درست و باتوجه به اصول بنیادین اصلاح و ارائه نماید. همچنین، به‌کارگیری این مفهوم در معماری و نشانه‌های شهری، علاوه بر زیباسازی ظاهری شهری به لذت بردن مردم از زندگی شهری کمک می‌کند.[۳۴]

کتاب‌شناسی

لقب ام‌ابیها موضوع پژوهش و تألیف نویسندگان و پژوهشگران در قالب کتاب‌ها و مقالات متعددی به زبان‌های فارسی و عربی قرار گرفته است.[۳۵] مجمع علمی و فرهنگی ام‌ابیها در تهران، نیز در راستای اهداف پژوهشی و ترویجی خود اقدام به انتشار یک مجله اختصاصی نموده است.[۳۶] همچنین، این عنوان، نام یک ناشر فعال در حوزه معارف اسلامی در شهر قم است که با نام انتشارات ام‌ابیها شناخته می‌شود.[۳۷]

همایش

همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها

  1. نخستین همایش به همت اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۳ش، در مرکز همایش‌های برج میلاد برگزار و طی آن از 14 تن از زنان مسلمان از کشورهایی مثل لبنان، هلند، بحرین، تونس و ایران در رشته‌های مختلف ورزشی، فرهنگی و علمی تقدیر به عمل آمد.[۳۸]
  2. در راستای معرفی الگوهای اسلامی با دیدگاه تقریبی به تمامی بانوان در سراسر جهان، اتحادیه جهانی زنان مسلمان در سال ۱۳۹۵ش، با اعزام مبلغ به 11 کشور جهان از جمله لبنان، افغانستان، سوریه، بحرین، کویت، پاکستان، الجزایر، لندن و انگلستان اقدام به معرفی الگوهای سبک زندی فاطمه زهرا کرده است.[۳۹]
  3. اتحادیه جهانی زنان مسلمان جشنواره سه روزه تخصصی فرهنگ مد اسلامی را با عنوان «مقاومت در لوای لؤلؤ المکنون» در شهر اهواز در سال ۱۳۹۶ش برگزار کرد. این جشنواره میزبان مهمانانی از لبنان، تونس، سوریه، کویت، عمان، مصر، گینه کوناکری, عراق و غیره بود. در این همایش از مادران و همسران شهدای مدافع حرم استان و همسران شهدای مقاومت از سوریه و لبنان و از بانوان نخبه استان در زمینه‌های مختلف فرهنگی هنری نیز تقدیر به عمل آمد.[۴۰]

کنگره ادبی ام ابیها

کنگره ادبی ام ابیها رویدادی ادبی-دینی و به صورت سالانه بوده است. مدرسه علمیه بانو امین در شهر تهران آن را برگزار کرده تا با محوریت شخصیت فاطمه زهرا، به تربیت بانوان اهل قلم، متعهد و متخصص در حوزه‌های شعر و داستان بپردازد. براساس پایگاه‌های اطلاع‌رسانی، مستندات چهارمین تا ششمین کنگره ادبی موجود و اطلاعات مربوط به دوره‌های اول تا سوم موجود نیست.

تاریخچه کنگره ادبی ام ابیها
مشخصات چهارمین دوره پنجمین دوره ششمین دوره
تاریخ برگزاری بهمن ۱۳۹۵ بهمن ۱۳۹۶ بهمن ۱۳۹۸
محل اصلی برگزاری مدرسه علمیه بانو امین، تهران مدرسه علمیه بانو امین، تهران مسجد ولی عصر، شهرک محلاتی تهران
برگزارکننده مدرسه علمیه بانو امین، تهران مدرسه علمیه بانو امین، تهران مدرسه علمیه بانو امین تهران با همکاری مجموعه بینش مطهر
اهداف کلی تربیت دینی با تکیه بر توانایی‌های ادبی بانوان تربیت دینی با تکیه بر توانایی‌های ادبی بانوان تربیت بانوان اهل قلم، متخصص و متعهد
موضوع/محور ویژه «فاطمه از نگاه علی»

(با تأکید بر صفات مانند طهارت، عفت، علم)

نجواها، نیایش‌ها و خطبه‌های فاطمه زهرا تمرکز بر آثار و بینش شهید مرتضی مطهری
بخش‌های اصلی شعر (کلاسیک، نیمایی، سپید، کودک، ترانه) و نثر (داستان کوتاه، دلنوشته و...)[۴۱] شعر (کلاسیک، نیمایی، سپید، کودک، ترانه) و نثر (داستان کوتاه، دل‌نوشته و...) شعر و داستان در حوزه‌های کودک، نوجوان و بزرگسال
مشارکت و آثار - - دریافت بیش از ۱۰۰ اثر، شرکت حدود ۴۰۰ نفر از شاعران و نویسندگان سراسر کشور و دعوت از دانش‌آموزان محلی
حضور مهمان ویژه - - خانم کلر ژوبرت (داستان‌نویس کودک)
تعداد برگزیدگان - ۴ برگزیده در بخش شعر و ۵ برگزیده در بخش داستان / نثر[۴۲] حدود ۶۰ نفر برگزیده، با معرفی ۳ نفر اول در هر بخش[۴۳]

پانویس

  1. ↑ معین، فرهنگ معین، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۱۹۰.
  2. ↑ راغب اصفهانی، المفردات في غريب القرآن، ۱۴۱۲ق، ذیل واژه «اُم».
  3. ↑ ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۳۱ق، ج۳، ص۱۳۲.
  4. ↑ اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۳۸.
  5. ↑ عالمیان، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «ام‌ابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵۲.
  6. ↑ اربلی، کشف الغمه، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۴۳۸.
  7. ↑ عسقلانی، الاصابه فی تمیز الصحابه، 1415ق، ج8، ص۲۶۲.
  8. ↑ ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۴۳۱ق، ج۳، ص۱۳۲.
  9. ↑ الاصفهانی، مقاتل الطالبیین، ۱۳۸۵ق، ص۲۹؛ مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۴۳، ص۱۹؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب فی معرفه الأصحاب، ۱۴۱۲ق، ج۴، ص۱۸۹۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۲۲۰.
  10. ↑ ابن‌عبدالبر، الاستیعاب فی معرفت الاصحاب، 1412ق، ج2، ص752؛ عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، 1415ق، ج۸، ص365.
  11. ↑ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۲۲.
  12. ↑ مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج43، ص19.
  13. ↑ عالمیان، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «ام‌ابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵۲.
  14. ↑ یمانی، فاطمه‌زهرا علیه‌السلام، ۱۳۷۸ش، ص۲۶۹-۲۶۸.
  15. ↑ رحمانی‌همدانی، فاطمه‌الزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص۲۰۵-۲۰۴.
  16. ↑ رحمانی‌همدانی، فاطمه‌الزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.
  17. ↑ حسن‌زاده‌ آملی، شرح فصل حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، 1379ش، ص144ش.
  18. ↑ حسن‌زاده ‌آملی، دیوان اشعار، 1377ش، ص208.
  19. ↑ لطفی، «ایام فاطمیه و مناسک شکل یافته پیرامون آن»، ۱۳۹۲ش، ص۲۶.
  20. ↑ شهیدی، زندگانی حضرت فاطمه(س)، 1363ش، ص40.
  21. ↑ بحرانی، عوالم العلوم، 1405ق، ج6، ص37.
  22. ↑ بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۹۴.
  23. ↑ رحمانی‌همدانی، فاطمه‌الزهرا بضعه قلب المصطفی، 1413ق، ج۱، ص266-267.
  24. ↑ ««ام ابیها» یعنی زهرا الگوی زندگی است»، وب‌سایت قدس.
  25. ↑ «پخش برنامه «ام ابیها» از شبکه قرآن و معارف سیما»، وب‌سایت شبکه قرآن و معارف سیما.
  26. ↑ «پادکست | ام ابیها بودن حضرت زهرا(س) به روایت رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت ایسنا.
  27. ↑ «نرم‌افزار جامع «ام ابیها» عرضه شد»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی حوزه.
  28. ↑ «نگاهی نو به معنای ام ابیها»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  29. ↑ «مسجد حضرت زهرا ام ابیها»، وب‌سایت نقشه نشان
  30. ↑ «حسینیه ام ابیها»، وبسایت نقشه نشان.
  31. ↑ «دبیرستان دخترانه ام ابیها»، وب‌سایت نقشه نشان.
  32. ↑ «مجمع علمی و فرهنگی ام ابیها»، وب‌سایت مجموعه فرهنگی ام ابیها.
  33. ↑ «مؤسسه خیریه ام ابیها فاطمه الزهرا»
  34. ↑ میرزائی نسب‌فهادان، «جایگاه گرافیک محیطی در هویت بصری شهر»، ۱۳۹۲ش، ص۱۱۷.
  35. ↑ عالمیان، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «ام‌ابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، ۱۴۰۳ش، ص۲۵۰ و ۲۵۴-۲۵۳.
  36. ↑ «مجله علمی و فرهنگی ام ابیها سلام الله علیها»، وب‌سایت مجموعه فرهنگی ام ابیها.
  37. ↑ «ناشر ام ابیها»، وب‌سایت خانه کتاب و ادبیات ایران.
  38. ↑ «گزارش ایسنا از همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها»، وب‌سایت ایسنا.
  39. ↑ «سلسه همایش‌های «فاطمه بانوی مهر، ام ابیها» در ۱۱ کشور جهان برگزار شد»، وب‌سایت خبرگزاری رسا.
  40. ↑ «گزارشی از همایش بین‌المللی میلاد «فاطمه، بانوی مهر – ام ابیها (سلام الله علیها)» و جشنواره تخصصی فرهنگ مد اسلامی»، وب‌سایت تقریب.
  41. ↑ «چهارمين كنگره ادبي ام ابيها(س) ويژه خواهران طلبه کشور»، وب‌سایت شهرستان ادب.
  42. ↑ «تهران: پنجمین کنگره ادبی ام ابیها(س) برگزار می شود»، وب‌سایت حلقه وصل.
  43. ↑ «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه.

دیدگاه‌های ارزیابان

منابع

  • ابن اثیر، عز الدین علی، الکامل فی التاریخ، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علمی، ۱۴۰۹ق.
  • ابن‌شهرآشوب، محمد بن‌علی، مناقب آل ابی‌طالب، قم، مکتبه الحیدریه، ۱۴۳۱ق.
  • ابن‌عبدالبر، یوسف، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب، بیروت، دارالجیل، 1412ق.
  • اربلی، علی بن‌عیسی، کشف الغمه في معرفه الأئمه، بیروت،‌ دارالاضواء، ۱۴۰۵ق.
  • ««ام ابیها» یعنی زهرا الگوی زندگی است»، وب‌سایت قدس، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۲ش.
  • الاصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبیین، نجف، منشورات المکتبه الحیدریه و مطبعتها، ۱۳۸۵ق.
  • بحرانی‌اصفهانی، عبدالله، عوالم العلوم، قم، مدرسه الامام المهدی، 1405ق.
  • بلاذری، احمد بن‌یحیی، انساب الاشراف، مصر، دارالمعارف، ۱۴۰۵ق.
  • «پادکست | ام ابیها بودن حضرت زهرا(س) به روایت رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۶ آذر ۱۴۰۲ش.
  • «پخش برنامه «ام ابیها» از شبکه قرآن و معارف سیما»، وب‌سایت شبکه قرآن و معارف سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۵ آذر ۱۴۰۲ش.
  • «تهران: پنجمین کنگره ادبی ام ابیها(س) برگزار می شود»، وب‌سایت حلقه وصل، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۳۹۶ش.
  • «چهارمين كنگره ادبي ام ابيها(س) ويژه خواهران طلبه کشور»، وب‌سایت شهرستان ادب، تاریخ درج مطلب: ۲۱ بهمن ۱۳۹۵ش.
  • حسن‌زاده ‌آملی، حسن، دیوان اشعار، تهران، رجاء، 1377ش.
  • حسن‌زاده‌ آملی، حسن، شرح فصل حکمه عصمتیه فی کلمه فاطمیه، قم، طوبی، 1379ش.
  • راغب اصفهانی، أبو القاسم الحسين بن محمد، المفردات في غريب القرآن، محقق صفوان عدنان الداودی، بیروت، دار القلم، الدار الشامیه، ۱۴۱۲ق.
  • «سلسه همایش‌های «فاطمه بانوی مهر، ام ابیها» در ۱۱ کشور جهان برگزار شد»، وب‌سایت خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
  • «ششمین کنگره ادبی ام ابیها(س) در تهران برگزار شد»، وب‌سایت مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
  • شهیدی، جعفر، زندگانی حضرت فاطمه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363ش.
  • شهیدی، جعفر، زندگانی حضرت فاطمه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1363ش.
  • عالمیان، علی‌اکبر، «تحلیل علل اعطاء کنیه تکریمی «ام‌ابیها» به حضرت فاطمه زهرا»، مجموعه مقالات همایش ملی سنت و سیره سیاسی حضرت فاطمه زهرا(س)»، تبریز، دانشگاه تبریز، ۱۴۰۳ش.
  • عسقلانی، احمد، الاصابه فی تمییز الصحابه، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • «گزارش ایسنا از همایش فاطمه بانوی مهر، ام ابیها»، وب‌سایت ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳۱ فروردین ۱۳۹۳ش.
  • «گزارشی از همایش بین‌المللی میلاد «فاطمه، بانوی مهر – ام ابیها (سلام الله علیها)» و جشنواره تخصصی فرهنگ مد اسلامی»، وب‌سایت تقریب، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۳۹۶ش.
  • لطفی، فاطمه، «ایام فاطمیه و مناسک شکل یافته پیرامون آن»، شهر قانون، سال۲، شماره۵، ۱۳۹۲ش.
  • «مجمع علمی و فرهنگی ام ابیها»، وب‌سایت مجموعه فرهنگی ام ابیها.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ‌بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
  • «مجله علمی و فرهنگی ام ابیها سلام الله علیها»، وب‌سایت مجموعه فرهنگی ام ابیها.
  • معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، آدنا: کتاب راه نو، ۱۳۸۱ش.
  • «مؤسسه خیریه ام ابیها فاطمه الزهرا».
  • میرزائی نسب‌فهادان، مهدی، «جایگاه گرافیک محیطی در هویت بصری شهر»، چیدمان، شماره۴، ۱۳۹۲ش.
  • «ناشر ام ابیها»، وب‌سایت خانه کتاب و ادبیات ایران، تاریخ درج مطلب: بی‌تا.
  • «نرم‌افزار جامع «ام ابیها» عرضه شد»، وب‌سایت اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۰ خرداد ۱۳۸۸ش.
  • «نقشه نشان».
  • «نگاهی نو به معنای ام ابیها»، وب‌سایت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۴۰۱ش.
  • یعقوبی، احمد بن‌اسحاق، تاریخ یعقوبی، بیروت، مؤسسه الأعلمي للمطبوعات، ۱۴۱۳ق.
  • یمانی، محمد عبده، فاطمه‌زهرا علیه‌السلام، ترجمه محمدتقی رهبر، تهران، مشعر، ۱۳۷۸ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=ام_ابیها&oldid=11305»