مطالبه‌گری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''مطالبه‌گری'''؛ کنش‌های فردی و جمعی برای بیان و پیگیری خواسته‌ها و حقوق اجتماعی در عرصهٔ عمومی.

مطالبه‌گری زمانی برجسته می‌شود که خواسته‌های فردی به مسئله‌ای عمومی تبدیل شوند؛ جایی که شهروندان می‌کوشند از مسیرهای مدنی، گفت‌وگو، کنش جمعی و نهادهای واسط، صدای خود را در فضای عمومی قابل شنیدن کنند. این کنش‌ها نه‌تنها بازتابی از میزان مشارکت اجتماعی‌اند، بلکه نشان می‌دهند جامعه تا چه اندازه توان تبدیل نارضایتی‌ها به مطالبات قابل پیگیری را دارد. در ایران، مطالبه‌گری در پیوند با ساختارهای حقوقی، فرهنگی و نهادی معنا می‌یابد و شکل‌های متنوعی از پیگیری صنفی و مدنی تا کنشگری در فضای مجازی را در بر می‌گیرد؛ عرصه‌ای که هم فرصت‌هایی تازه برای بیان مطالبات فراهم کرده و هم چالش‌هایی در زمینه اثربخشی، سازمان‌یافتگی و پاسخ‌گویی ایجاد کرده است. توجه به این ابعاد، درک عمیق‌تری از جایگاه مطالبه‌گری در تحولات اجتماعی معاصر فراهم می‌کند.

== مفهوم‌شناسی مطالبه گری ==

مطالبه‌گری در لغت به معنای خواستن چیزی یا حق خود از کسی آمده<ref>[https://dehkhoda.ut.ac.ir/fa/dictionary/%25D9%2585%25D8%25B7%25D8%25A7%25D9%2584%25D8%25A8%25D9%2587 دهخدا، لغتامه، ذیل واژه مطالبه.]</ref> و در اصطلاح به معنای تلاش جمعی برای بهبود وضعیت جامعه است. این مفهوم زمانی شکل می‌گیرد که یک دغدغه از حالت فردی خارج شده و با حمایت گروهی از مردم، به یک خواسته عمومی تبدیل شود.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانی خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبه‌گری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص 433.]</ref> در دنیای امروز، این کنشگری به عنوان راهی برای دستیابی به رفاه و عدالت اجتماعی شناخته می‌شود.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانی خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبه‌گری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»، ۱۴۰۳ش، ص 442.]</ref>

ریشه‌های نظارت مردم بر حکومت و شکل‌گیری جامعه مدنی به دوران یونان باستان و روم باستان بازمی‌گردد، اما مفهوم مدرن آن همگام با تحولات اندیشه در قرن هجدهم میلادی و شکل‌گیری مفاهیمی مانند حقوق بشر و دموکراسی پررنگ شد.<ref>[https://www.ipsajournal.ir/article_446_1a5b1e4daae265b790965a275b53ae50.pdf سردارنیا، «نگاه انتقادی و کاربردی به جامعۀ مدنی و مسئلۀ شفافیت و فساد اقتصادی در ایران»، ص124-125.]</ref>  

در تاریخ معاصر ایران، ردپای مطالبه‌گری اجتماعی را می‌توان در دوران مشروطه مشاهده کرد؛ زمانی که زنان و اصناف با نوشتن عریضه و بیان خواسته‌های خود در مطبوعات، برای دستیابی به حقوق اجتماعی، عدالت و برابری تلاش می‌کردند.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبه‌گری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»،  ۱۴۰۳ش، ص ۴۳۵.]</ref> در دهه‌های اخیر، با گسترش رسانه‌ها و جریان آزاد اطلاعات، تعامل بین مردم و حکومت‌ها افزایش یافته و جامعه‌شناسی به عنوان دانشی برای بررسی این مطالبات مطرح شده است.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبه‌گری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»،  ۱۴۰۳ش، ص 427.]</ref>

اهداف مطالبه‌گری ناظر به پیگیری آگاهانه و مسالمت‌آمیز حقوق فردی و جمعی در چارچوب قانون و منافع عمومی است. مهم‌ترین هدف مطالبه‌گری، افزایش پاسخ‌گویی نهادهای مسئول و جلوگیری از بی‌عدالتی، فساد و تبعیض در ساختارهای اجتماعی و حکمرانی است. مطالبه‌گری همچنین به تقویت مشارکت اجتماعی، ارتقای آگاهی عمومی و تبدیل مطالبات پراکنده به خواسته‌های شفاف و قابل پیگیری کمک می‌کند. از دیگر اهداف آن می‌توان به اصلاح سیاست‌ها و رویه‌های نادرست، بهبود کیفیت تصمیم‌گیری‌ها و ایجاد پل ارتباطی میان مردم و مسئولان اشاره کرد. در این معنا، مطالبه‌گری ابزاری برای تحقق توسعه اجتماعی و حفظ حقوق شهروندی به شمار می‌رود.<ref>[https://samanjavanan.ir/%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%a8%d9%87-%da%af%d8%b1%db%8c-%da%86%db%8c%d8%b3%d8%aa-%d9%88-%da%86%d9%87-%d8%a7%d9%87%d8%af%d8%a7%d9%81%db%8c-%d8%af%d8%a7%d8%b1%d8%af%d8%9f/ چیت‌سازان، «مطالبه گری چیست و چه اهدافی دارد؟»، وب‌سایت سمن جوانان.]</ref>

مبانی دینی مطالبه‌گری در اندیشه اسلامی بر اصولی چون امر به معروف و نهی از منکر، عدالت‌خواهی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و نظارت عمومی استوار است. از منظر آموزه‌های دینی، انسان مؤمن نسبت به سرنوشت جامعه بی‌تفاوت نیست و وظیفه دارد در برابر ظلم، فساد و تضییع حقوق عمومی واکنش آگاهانه و اصلاح‌گرانه نشان دهد. قرآن کریم و سیره پیامبر اسلام(ص) و ائمه(ع)، بر لزوم مطالبه حق، نصیحت حاکمان و دفاع از مظلوم تأکید دارند. در این چارچوب، مطالبه‌گری نه کنشی صرفاً سیاسی، بلکه تکلیفی اخلاقی و اجتماعی تلقی می‌شود که هدف آن اصلاح امور، تحقق عدالت و حفظ کرامت انسانی در جامعه اسلامی است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/105956/%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D9%84%D9%88%D8%A8?rcids=80368,99556,105792,98379 «مبانی دینی مطالبه گری مطلوب»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>

* اصل ۸ : امر به معروف و نهی از منکر؛

* اصل ۲۴ : آزادی بیان؛

* اصل ۲۷ : آزادی اجتماعات و راهپیمایی‌های قانونی.<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/4707/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت شورای نگهبان.]</ref>

مردم حق دارند مطالبات و انتقادات خود را به‌صورت قانونی و مسالمت‌آمیز بیان کنند. از این منظر، مطالبه‌گری نه‌تنها مجاز، بلکه یکی از ابزارهای تحقق نظارت عمومی و تقویت مردم‌سالاری دینی به شمار می‌رود. تأکید نهادهایی مانند شورای نگهبان بر بیان مطالبات در چارچوب قانون، نشان‌دهنده جایگاه حقوقی مطالبه‌گری به‌عنوان حقی شهروندی و سازوکاری برای اصلاح امور و افزایش پاسخ‌گویی مسئولان است.<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/8962/%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D8%B7%D8%A8%D9%82-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B4%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF «مردم می‌توانند طبق قانون اساسی مطالبات خودشان را بیان کنند»، وب‌‌سایت شورای نگهبان.]</ref>

پژوهشگران مطالبه‌گری را به دو دسته کلی تقسیم می‌کنند:  

# مطالبه‌گری تأملی ''':''' این نوع که بهترین شکل مطالبه‌گری است، بر پایه استدلال، دانش تخصصی، بیان شفاف و دعوت به گفت‌وگو استوار است.  

# مطالبه‌گری افراطی یا فریاد''':''' در این حالت، مطالبه‌گری تنها به ابراز خشم و فریاد اعتراض تبدیل می‌شود که فاقد استدلال منطقی است و معمولاً زمانی رخ می‌دهد که مکانیسم‌های قانونی پاسخگو نباشند.<ref>[https://qjsd.atu.ac.ir/article_18052_a98414870e7780c2b7cb862a7f514bcc.pdf رحمانی خلیلی، «واکاوی ارتباط مطالبه‌گری اجتماعی با پیشرفت اجتماعی»،  ۱۴۰۳ش، ص 434.]</ref>

* مطالبه‌گری صنفی و کارگری: که بر تضاد ذاتی منافع کارگر و کارفرما استوار است و در آن «حق اعتصاب» به‌عنوان مهم‌ترین اهرم فشار برای دستیابی به حقوق شغلی و معیشتی شناخته می‌شود؛

* مطالبه‌گری جنسیتی: که با تمرکز بر رفع تبعیض‌ها و ایدئولوژی‌های محدودکننده، خواهان شکستن سقف‌های شیشه‌ای و حق حضور برابر در فضاهای عمومی است؛

* مطالبه‌گری قومی: که در پاسخ به نابرابری در توزیع منابع قدرت و ثروت شکل می‌گیرد و بر به رسمیت شناختن هویت، رفع محرومیت‌ها و مشارکت در تصمیم‌گیری‌ها تأکید دارد؛

* مطالبه‌گری محیط‌زیستی: که به عنوان ویژگی دنیای مدرن، اغلب در دسته مطالبات «برای مردم» با تأثیرات درازمدت مانند تغییر اقلیم قرار می‌گیرد؛

* مطالبه‌گری سیاسی: که نیازمند آگاهی سیاسی و گذر از هیجانات مقطعی به سمت کنش پیوسته از طریق سازمان‌های میانجی مانند احزاب است. <ref>[https://isa.org.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7/386-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C/6488-%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C «گونه شناسی مطالبه‌گری»، وب‌سایت انجمن جامعه شناسی ایران.]</ref>

ابزارهای مطالبه‌گری شامل هرگونه ابزار مشروعی است که بتواند در مسیر تحقق خواسته‌ها یاری‌رسان باشد و افراد باید با شناسایی توان و امکانات خود از آن‌ها بهره گیرند. این ابزارها طیف وسیعی را در بر می‌گیرند که شامل استفاده از:

* مشارکت سیاسی-اجتماعی که از طریق حضور در اجتماعات عمومی و شرکت در انتخابات برای گزینش مسئولانی که متعهد به برآوردن خواسته‌های خاصی هستند حاصل می‌شود و نوعی مطالبه‌گری غیرمستقیم محسوب می‌شود.

مطالبه‌گری زمانی به‌درستی محقق می‌شود که مجموعه‌ای از الزامات اجتماعی، مشارکتی و ارزشی به‌صورت هم‌زمان رعایت شود؛ این نوع مطالبه‌گری نیازمند سازماندهی و تشکل‌یابی جمعی است تا مطالبات از سطح فردی فراتر رفته و به شکلی پایدار پیگیری شوند، همچنین مستلزم روحیه مشارکت، کار جمعی و احترام به نظر دیگران به‌عنوان تمرینی عملی برای دموکراسی است و در عین حال با مسئولیت‌پذیری و تعهد اجتماعی گره خورده است، به‌گونه‌ای که بدون پذیرش مسئولیت، مطالبه‌گری به طلبکاری اجتماعی تقلیل می‌یابد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83399193/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%B7%D9%84%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C «مطالبه‌گری اجتماعی یا طلبکاری؟»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.]</ref>

در کنار این الزامات، مطالبه‌گری باید بر آرمان‌خواهی پایدار استوار باشد تا در فرآیند عمل‌گرایی، مسیر و جهت اصلی جامعه حفظ شود.همچنین مشروعیت و مقبولیت مردمی، مشارکت عمومی، نظارت اجتماعی و پاسخگویی کارگزاران به‌عنوان پیش‌شرط‌های نهادی مطالبه‌گری مطرح‌اند که در نهایت به تقویت توان دولت و افزایش کارآمدی نظام اجتماعی و سیاسی منجر می‌شوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1152152/fa#pointx عباسی شاهکوه'''، «'''نسبت مفهومی «جهاد تبیین حقیقت» و «مطالبه ‏گری» در منظومه اندیشگی آیت‏ الله خامنه ای»، 1402ش، ص50.]</ref>

فواید مطالبه‌گری را می‌توان در سه حوزه فردی، اجتماعی و نظام سیاسی دسته‌بندی کرد.

'''در حوزه فردی:''' مطالبه‌گری موجب بهبود عملکرد فردی، آرامش وجدان، ایجاد تحرک، خودسازی و سلوک معنوی می‌شود و همچنین زمینه کسب برکات اخروی را برای فرد فراهم می‌آورد.

'''در حوزه جامعه:''' این فرآیند باعث تلاش مسئولان برای آبادانی و رفع مشکلات، گسترش نشاط اجتماعی، افزایش آگاهی و بلوغ جامعه، اصلاح و تحکیم بنیان‌های اجتماعی و تضمین ضریب امنیت جامعه می‌گردد.

'''در حوزه نظام''' '''سیاسی:''' مطالبه‌گری منجر به همراهی مردم و افزایش اعتماد اجتماعی نسبت به مسئولان و نهادهای حاکمیتی، جلوگیری از سست‌شدن پایه‌های منطقی و اقناعی نظام و در نهایت مشروعیت‌بخشی به نظام اسلامی می‌شود.<ref>[https://iranthinktanks.com/designing-a-favourite-pattern-of-demand/ ترابی، «طراحی الگوی مطلوب مطالبه ‌گری»، وب‌سایت جامعه اندیشکده‌ها.]</ref>

تفاوت بنیادین میان «مطالبه‌گری» و «اغتشاش» در ماهیت، روش و هدف این دو کنش نهفته است. مطالبه‌گری کنشی است که در آن شهروندان خواسته‌ها و پیشنهادات خود را به صورت شفاف، قانون‌مند، در زمان و مکان مناسب و با روشی مسالمت‌آمیز جهت اصلاح امور و حل مشکلات بیان می‌کنند و هدف آن پویایی جامعه و پرهیز از تنش است<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/816293/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%B5%D8%AD%DB%8C%D8%AD-%DA%86%D9%87-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF فضائلی، «مطالبه‌گری صحیح چه ویژگی‌هایی دارد؟»، وب‌سایت خبری مشرق نیوز.]</ref>؛ اما در نقطه مقابل، اغتشاش یا شورش با خشونت، تخریب اموال عمومی و ایجاد ناامنی همراه است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیع‌زاده، «تحليل جرم شناختي تجمعات سالانه پاسارگاد، با نگاهي به جایگاه این تجمعات در حقوق و فقه سياسي»، 1399ش، ص396.]</ref> در سخنان آیت الله خامنه ای نیز تأکید شده که مطالبه‌گری باید همراه با امیدبخشی و ارائه راه‌حل باشد<ref>[https://hamkarnafti.ir/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B2%D8%B1%DB%8C%D9%82-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B3%D8%A4%D9%84%D8%A7%D9%86 «بیانات مقام معظم رهبری در خصوص مطالبه گری و تزریق امید در جامعه و مطالبه کار جدی از مسؤلان»، وب‌سایت خبری همکار نفتی.]</ref> برخلاف اغتشاش که منجر به جرم تخریب اموال عمومی و تضییع حقوق سایر شهروندان می‌شود.

حاکمیت باید از اعمال نگاه امنیتی و سیاسی به تمامی شئون جامعه پرهیز کند، زیرا امنیتی کردن مطالبات صنفی یا مدنی موجب سوق دادن آن‌ها به سمت خشونت می‌شود. همچنین دولتمردان موظف‌اند به جای تقابل، سازوکارهایی مشخص برای شنیدن و انتقال مطالبات مردمی طراحی کرده و از ایجاد هزینه، تنبیه یا تهدید برای مطالبه‌گران و افشاگران فساد خودداری ورزند تا از ساختاری شدن فساد جلوگیری گردد؛ مسئولیتی که علاوه بر دولت، شامل بخش خصوصی و نهادهای غیردولتی نیز می‌شود.<ref>[https://www.irna.ir/news/83399193/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87-%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%DB%8C%D8%A7-%D8%B7%D9%84%D8%A8%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C «مطالبه‌گری اجتماعی یا طلبکاری؟»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref>

مطالبه‌گری در ایران با چالش‌هایی ساختاری و نهادی روبه‌روست که از جمله‌ی آن‌ها می‌توان به ضعف نهادهای واسط و محدودیت سازوکارهای مؤثر برای تبدیل اعتراضات مقطعی به کنش‌های مدنیِ پیوسته اشاره کرد. بر اساس برخی تحلیل‌های جامعه‌شناختی، مطالبه‌گری زمانی معنا پیدا می‌کند که به‌صورت کنشی آگاهانه و جمعی تداوم یابد و امکان بیان، شنیده‌شدن و پاسخ‌گویی روشن به مطالبات وجود داشته باشد؛ در غیر این صورت، بی‌پاسخ ماندن یا پاسخ نامؤثر به خواسته‌های اجتماعی می‌تواند موجب فرسایش اعتماد و تغییر مسیر مطالبات شود.<ref>[https://isa.org.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7/386-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C/6488-%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C «گونه‌شناسی مطالبه‌گری»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران.]</ref> در عین حال، گزارش‌های تحلیلی نشان می‌دهد که محدودیت‌های حقوقی و اجرایی بر آزادی تجمع و اعتراض، از جمله نبود تضمین‌های روشن قانونی نقش مهمی در تضعیف ظرفیت‌های نهادینه‌ی مطالبه‌گری و استمرار کنش جمعی ایفا کرده‌اند.<ref>[https://iranthinktanks.com/challenges-to-freedom-of-assembly-and-protest-in-the-islamic-republic-of-iran/ صفرزاده، «چالش‌ های فراروی آزادی تجمعات و اعتراضات در جمهوری اسلامی ایران»، وب‌سایت جامعه اندیشکده‌ها.]</ref>در سال‌های اخیر نیز نبود بسترهای گفت‌وگوی نهادمند، ضعف سازمان‌یابی اجتماعی و محدود بودن امکان طرح مطالبات در نهادها و رسانه‌های رسمی، باعث شده است بخشی از ظرفیت‌های مطالبه‌محور جامعه به واکنش‌های ناپایدار و کم‌اثر محدود شود و پیگیری مطالبات از مسیرهای منظم و قابل تداوم با دشواری مواجه گردد.<ref>[https://isa.org.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7/386-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C/6488-%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C «گونه‌شناسی مطالبه‌گری»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران.]</ref>

مطالبه‌گری از طریق فضای مجازی، یا آنچه در ایران با عنوان «کارزار آنلاین» شناخته می‌شود، به شیوه‌ای مدنی از کنش جمعی اطلاق می‌گردد که شهروندان با بهره‌گیری از پلتفرم‌های اینترنتی، مطالبات خود را در قالب امضای جمعی و درخواست‌های رسمی از نهادهای تصمیم‌گیر مطرح می‌کنند. بر اساس داده‌های منتشرشده در وب‌سایت «کارزار»، این شکل از مطالبه‌گری در سال‌های اخیر به ابزاری مؤثر برای جمع‌آوری صدای شهروندان و انتقال آن به نهادهای دولتی، مجلس و سازمان‌های عمومی تبدیل شده است.<ref>[https://www.karzar.net/karzar-impact «اثرگذاری کارزارها»، وب‌سایت کارزار.]</ref> از میان کارزارهای ملی موفق می‌توان به کارزار لغو مجوز شکار در مناطق حفاظت‌شده، کارزار درخواست توقف طرح انتقال آب خزر به سمنان، کارزار مطالبه شفافیت در آزمون‌های استخدامی دولتی و کارزار حمایت از معلمان و بهبود وضعیت حقوقی آنان اشاره کرد که هر یک با مشارکت گسترده هزاران نفر و بازتاب رسانه‌ای قابل‌توجه، توانسته‌اند زمینه گفت‌وگو یا بازنگری سیاستی را در سطح ملی فراهم کنند.<ref>[https://www.karzar.net/campaigns/success «کارزارهای موفق»، وب‌سایت کارزار.]</ref> این نمونه‌ها نشان می‌دهند که فضای مجازی به بستری نوین برای پیگیری مطالبات اجتماعی و تبدیل آن‌ها به کنش‌های مدنی مؤثر در ایران بدل شده است.