سلمان قاسمی (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
سلمان قاسمی (بحث | مشارکت‌ها)
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱۲: خط ۱۲:
محرومیت نسبی زمانی روی می‌دهد که افراد بین آن‌چه دارند و آن‌چه انتظار دارند، داشته باشند، تفاوت زیادی احساس می‌کنند. به‌عبارت دیگر، محرومیت نسبی درک این واقعیت ناگوار است که بین آنچه فرد دارد و آنچه سزاوار آن است تفاوت فاحشی وجود دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1787876/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1 گلزاری، محمود، «روانشناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وبسایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 19 تیر 1402ش.]</ref> هافر با نگاهی روانشناختی زمینه بروز اعتراضات و شورش‌ها را در قالب نظریه ناکامی-پرخاشگری تبیین کرده است. وی این نظریه را در ترکیب با دو عنصر احساس ضعف و احساس قدرت بیان کرده است، بدین صورت که ناکامی در کنار احساس ضعف منجر به پرخاشگری می شود.<ref>شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، جامعه شناسی سیاسی ایران، س3، ش3، 1399ش، ص404.</ref>  
محرومیت نسبی زمانی روی می‌دهد که افراد بین آن‌چه دارند و آن‌چه انتظار دارند، داشته باشند، تفاوت زیادی احساس می‌کنند. به‌عبارت دیگر، محرومیت نسبی درک این واقعیت ناگوار است که بین آنچه فرد دارد و آنچه سزاوار آن است تفاوت فاحشی وجود دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1787876/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1 گلزاری، محمود، «روانشناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وبسایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: 19 تیر 1402ش.]</ref> هافر با نگاهی روانشناختی زمینه بروز اعتراضات و شورش‌ها را در قالب نظریه ناکامی-پرخاشگری تبیین کرده است. وی این نظریه را در ترکیب با دو عنصر احساس ضعف و احساس قدرت بیان کرده است، بدین صورت که ناکامی در کنار احساس ضعف منجر به پرخاشگری می شود.<ref>شفیع‌زاده و دیگران، «تحلیل جرم‌شناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، جامعه شناسی سیاسی ایران، س3، ش3، 1399ش، ص404.</ref>  


نظریه عدالت اجتماعی نیز از دیگر نظریه‌هایی است که اغتشاشات اجتماعی را در نتیجه توزیع نابرابر سودها و پاداش‌ها بین افراد علت‌یابی می‌کند. نظریه‌ نیازها نیز با رویکردی روانشناختی زیمنه بروز ناآرامی‌ها را توضیح می‌دهد. در این دیدگاه عدم تحقق نیازها باعث بروز پرخاشگری، نارضایتی و فشارهای روانی می‌گردد. بر این مبنا، بروز بسیاری از نارضایتی‌های اجتماعی و حتی حرکات اعتراضی و انقلابی به عدم ارضاء نیازها و احساس عدم نیاز برمی‌گردد.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1934_425aeb6d88e6df1c34c75f7a7dbf6f21.pdf حسینی‌زاده آرانی، سید سعید و دیگران، «تحلیلی بر ریشههای اجتماعی شکلگیری و بروز نارضایتیهای اجتماعی در ایران»، فصلنامه امنیت ملی، س12، ش43، 1401ش، ص231.]</ref>
نظریه عدالت اجتماعی نیز از دیگر نظریه‌هایی است که اغتشاشات اجتماعی را در نتیجه توزیع نابرابر سودها و پاداش‌ها بین افراد علت‌یابی می‌کند. نظریه‌ نیازها نیز با رویکردی روانشناختی زیمنه بروز ناآرامی‌ها را توضیح می‌دهد. در این دیدگاه عدم تحقق نیازها باعث بروز پرخاشگری، نارضایتی و فشارهای روانی می‌گردد. بر این مبنا، بروز بسیاری از نارضایتی‌های اجتماعی و حتی حرکات اعتراضی و انقلابی به عدم ارضاء نیازها و احساس عدم نیاز برمی‌گردد.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1934_425aeb6d88e6df1c34c75f7a7dbf6f21.pdf حسینی‌زاده آرانی، سید سعید و دیگران، «تحلیلی بر ریشه‌های اجتماعی شکلگیری و بروز نارضایتیهای اجتماعی در ایران»، فصلنامه امنیت ملی، س12، ش43، 1401ش، ص231.]</ref>


== تفاوت اغتشاش با اعتراض ==
== تفاوت اغتشاش با اعتراض ==
خط ۴۱: خط ۴۱:


== فضای مجازی و اغتشاشات در ایران ==
== فضای مجازی و اغتشاشات در ایران ==
فضای مجازی از طریق تغییر شکل ارتباطات، عدم کنترل و سانسور، تبادل اطلاعات و ایجاد پیوند میان کاربران، فراملی بودن و نداشتن هیچ‌گونه حد و مرز و آگاهی‌بخشی ولو کاذب، توانسته نقش موثری را در سازماندهی اعتراضات، اعتصابات و اغتشاشات در سراسر دنیا ایفا نماید.
فضای مجازی از طریق تغییر شکل ارتباطات، عدم کنترل و سانسور، تبادل اطلاعات و ایجاد پیوند میان کاربران، فراملی بودن و نداشتن هیچ‌گونه حد و مرز و آگاهی‌بخشی ولو کاذب، توانسته نقش موثری را در سازماندهی اعتراضات، اعتصابات و اغتشاشات در سراسر دنیا ایفا نماید تاجایی که به باور برخی محققان کلید تعدادی از انقلابات اخیر نظیر انقلاب مصر یا بیداری اسلامی در برخی کشورهای منطقه در فیسبوک و توئیتر زده شد. از این جهت فضای مجازی بستر خوبی برای پیشبرد برنامه‌ها و حرکت‌های مخالف فراهم کرده است.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1538_74a0b2f5870b1cc2c744840e6b83a250.pdf عبدالرحمانی، رضا و دیگران، «بررسی رابطه کاربری پیام‌های فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، فصلنامه امنیت ملی، س11، ش40، 1400ش، ص401.]</ref>
 
باوجود متغیرهای متعدد از قبیل شکاف‌های اجتماعی و طبقاتی، مشکلات اقتصادی و بعضی ناکارآمدی‌های سیستم اجرایی کشور در شکل‌گیری اعتراضات و اغتشاشات، نقش شبکه‌های اجتماعی مجازی با بسیج نیروها، راه‌اندازی تظاهرات، اعتراضات، راهپیمایی و کمپین‌های اعتراضی، بستر اجرا و سازماندهی جنبش‌های اعتراضی در ایران بوده است.<ref>[https://nms.atu.ac.ir/article_16003_4215512adad2796914217cd9368d93f2.pdf ربیعی‌نیا، بهمن و هرسیج، حسین، «تاثیر شبکه‌های اجتماعی مجازی بر جنبش‌های اجتماعی ایران»، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، س10، ش40، 1403ش، ص249.]</ref>نقش مخرب فضای مجازی در اغتشاشات ایران به حدی بوده که در طی چند دوره اغتشاشات اخیر، به منظور مدیریت و فرونشاندن آتش درگیری‌ها، دولت در چهار مرحله مجبور به مداخله و قطعی اینترنت مقطعی یا سراسری شد.<ref>[https://www.alef.ir/news/4041026037.html «چهار بار قطع اینترنت بین الملل در ایران؛ از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴»، وبسایت جامعه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: 26 دی 1404ش.]</ref>


== اغتشاشات در سایر کشورها ==
== اغتشاشات در سایر کشورها ==
ب
اعتراض به اوضاع معیشتی، مساله‌ای جهانی است. در واقع، سیاست‌های لیبرالی، بی‌عدالتی، شکاف اجتماعی درکنار فساد و بی‌تحرکی دولت‌ها موجب فوران نارضایتی شهروندان کشورهای مختلف جهان و اقدام برای تغییر وضع موجود شده‌است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83531772/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%88%D8%B4%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «واکاوی اعتراضات اخیر در چهار گوشه جهان»، وبسایت خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 11 ابان 1398ش.]</ref>جنبش جلیقه زردها در فرانسه،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7187551/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%B2%D8%B1%D8%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 «جنبش جلیقه زرد‌های فرانسه؛ ریشه‌ها و روند‌ها»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1398ش.]</ref> اعتراضات دامنه‌دار به قتل جروج فلوید در آمریکا و اعتراضات ضدمهاجرتی در انگلستان از این نمونه هاست.