شرم: تفاوت میان نسخه‌ها

گفته شده است که شرم به‌رغم آنکه از منظر روان‌شناختی، هیجانی معطوف به‌رابطۀ با خود معنا می‌شود؛ اما به‌عنوان یک‌تجربۀ ارتباطی وابسته به‌نگاه و داوری دیگران، در ارتباط با دیگری معنا پیدا می‌کند.<ref name=":2" /> شرم همچنین به‌هیجان اخلاقی یا احساس گناه، غمگینی و خشم یک‌فرد برخویشتن یا ملامت خود به‌دلیل مغایرت رفتارهای او با هنجارهای اخلاقی جامعه تعریف شده است که آدمی را از طریق بازداشتن از وسوسه و رفتارهای ناشایست، در مسیر انجام کارهای درست نگه می‌دارد.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص126؛] [https://frooyesh.ir/article-1-236-fa.pdf کاشانکی، حمید و کشمیری، مرتضی، «بررسی نقش شرم و گناه در سلامت روان»، رویش روان شناسی، ش5 و پیاپی 38، مرداد 1398ش، ص211.]</ref> شرم در سبک زندگی اجتماعی به مانعی برای انسان توصیف می‌شود که به‌منظور حفظ پیوستگی و اعتبار اجتماعی خود، از ارتکاب رفتارهای ضد اجتماعی دوری می‌کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1294209/%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%D9%85 غلامی، حسین، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم» فصلنامۀ مطالعات پیشگیری از جرم،  ش10، بهار 1387ش، ص72.]</ref>

شرم در اسلام با اخلاق و اجتماع پیوند دارد؛ بدین جهت است که شرم به‌لحاظ فردی یک‌خصلت اصیل و ارزشمند انسانی<ref>[https://lib.eshia.ir/10208/1/100 مصباح یزدی، سجاده‌های سلوک، 1390ش، ج1، ص100.]</ref> و احساس اخلاقی مورد نیاز برای رشد و تعالی انسان توصیف شده است.<ref>[https://frooyesh.ir/article-1-236-fa.pdf کاشانکی، حمید و کشمیری، مرتضی، «بررسی نقش شرم و گناه در سلامت روان»، رویش روان شناسی، ش5 و پیاپی 38، مرداد 1398ش، ص211.]</ref> به‌لحاظ اجتماعی نیز شرم و حیا در سبک زندگی‌اسلامی، یک‌الگوی ارتباطی مبتنی بر‌حرمت و کرامت معرفی شده است که روابط اجتماعی را تنظیم می‌کند.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص221.</ref>  

در روایات نیز از شرم به‌مثابۀ دیدگان عقل یا زینت و لباس رویین اسلام و بلکه کل اسلام یاد شده است.<ref>مجلسی، بحارالانوار لجامعة درر أخبار الأئمة‌ألاطهار(ع)، 1404ق، ج1، ص107؛ کلینی، کافی، 1365ش، ج27، ص82.</ref> پیوند شرم و حیا با ایمان در نگاه اسلامی موجب شده است تا حیا در اسلام به عفت نیز معنا شود<ref>ابن‌منظور، لسان‌العرب، بی‌تا، ج3، ص429.</ref> و در روایتی قرین و یاور عفاف<ref>تمیمی آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ح 5423.</ref> و همچنین علت عفاف و پاکدامنی خوانده شده است.<ref>تمیمی آمدی، تصنیف غررالحکم و درر الکلم، 1366ش، ج2، ح5444.</ref> بدین‌جهت، کلمۀ بی‌شرمی که به بی‌حیایی، وقاحت، پررویی و بی‌عفتی در روابط اجتماعی معنا شده است،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%85%DB%8C?q=%D8%A8%DB%8C%20%D8%B4%D8%B1%D9%85%DB%8C%20%D9%88%20%D8%A8%DB%8C%20%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C دهخدا، بی‌شرمی، و‌ب‌سایت واژه‌یاب]</ref> در فرهنگ اسلامی نوعی ناسزا به‌شمار می‌آید.<ref>[https://lib.eshia.ir/10208/1/100 مصباح یزدی، سجاده‌های سلوک، 1390ش، ج1، ص100.]</ref> بر اساس اعتقاد به خدا و آخرت در آموزه های اسلامی، سرپیچی از دستورات الهی که آدمی را آفریده و نعمت داده است، موجب احساس شرم معرفی شده است که در باور اسلامی تأثیر مثبت و بازدارنده در سبک زندگی انسان دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/10208/1/100 مصباح یزدی، سجاده‌های سلوک، 1390ش، ج1، ص99.]</ref>   

گفته شده است که بعضی از مکاتب مادی ومتفکران غربی به‌دیدۀ منفی نسبت به‌شرم نگریسته و آن را حالت انفعالي و ناشي از ضعف انسان دانسته اند؛ چنانچه مونتسکیو شرم را خجلتی ناشی از نقص و عدم کمال انسان تعریف کرده است.<ref>مونتسکیو، روح‌القوانین، ترجمه علی‌اکبر مهتدی، 1339ش، ص440.</ref> برخی از روان شناسان غربی، احساس شرم را به‌علت تأثیر آن در به‌وجود آوردن احساس نالایقی و بی‌ارزشی و در معرض دید و انتقاد قرار دادن انسان، مورد نکوهش قرار داده و همگان را به دوری از شرم سفارش کرده اند.<ref>ميدلتون موز، ''روان‌شناسي شرم و گناه''، ترجمه شهلا ارژنگ، 1373ش، ص28.</ref> بدین جهت است که برخی گفته اند شرم نه تنها در فرهنگ مادی بی‌ارزرش است؛ بلکه بی‌شرمی در فرهنگ مادی، نوعی کمال شمرده شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/10208/1/100 مصباح یزدی، سجاده‌های سلوک، 1390ش، ج1، ص100.]</ref>