شرم: تفاوت میان نسخه‌ها

# شرم نادیده‌گرفته شدن: احساس بی‌اهمیتی وبی ارزشی در دید دیگران.<ref name=":2">[https://civilica.com/note/17321/ امیدی مقدم، الهام، « مفهوم شرم در روان‌کاوی ار دیدگاه جوزف برگو»، وب‌سایت سیویلیکا، تاریخ درج مطلب: 20 آبان 1404ش.]</ref>

در روایات نیز از شرم به‌مثابۀ دیدگان عقل یا زینت و لباس رویین اسلام و بلکه کل اسلام یاد شده است.<ref>مجلسی، بحارالانوار لجامعة درر أخبار الأئمة‌ألاطهار(ع)، 1404ق، ج1، ص107؛ کلینی، کافی، 1365ش، ج27، ص82.</ref> پیوند شرم و حیا با ایمان در نگاه اسلامی موجب شده است تا حیا در اسلام به عفت نیز معنا شود<ref>ابن‌منظور، لسان‌العرب، بی‌تا، ج3، ص429.</ref> و در روایتی قرین و یاور عفاف<ref>تمیمی آمدی، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، 1366ش، ح 5423.</ref> و همچنین علت عفاف و پاکدامنی خوانده شده است.<ref>تمیمی آمدی، تصنیف غررالحکم و درر الکلم، 1366ش، ج2، ح5444.</ref>   

# شرم مثبت و شرم منفی: شرمی که قلمرو آن اعمال ناشایست عرفی، شرعی و اخلاقی باشد، شرم مثبت نامیده می‌شود؛ اما به‌شرم از انجام رفتارهای پسندیده یا مباح، شرم منفی گفته می‌شود.

# شرم قوت و شرم ضعف: شرمی که ناشی از قدرت نفس و ایمان باشد، شرم قوت نامیده می شود؛ اما بر شرمی که از ناتوانی روح یا کمرویی نشأت‌گرفته باشد، شرم ضعف اطلاق می‌شود.

# شرم ایمانی و شرم نفسانی: شرمی که به‌دلیل ایمان به‌خداوند، انسان را از ارتکاب خطا به دور می‌کند، شرم ایمانی خوانده می‌شود؛ اما شرمی که انسان بر حسب فطرت انسانی خود از انجام اعمال ناشایست دست‌کم در مقابل یک ناظر شرم می‌کند، شرم نفسانی گفته می‌شود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129-130.]</ref>

# شرم عام و شرم خاص: شرم از حیث حیطۀ مراعات آن به‌دونوع عام و خاص تقسیم می‌شود که شرم عام، رعایت حیا در روابط اجتماعی و شرم خاص، رعایت آن در روابط خصوصی و خانوادگی است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/114790/%D8%B4%D8%B1%D9%85_%D9%88_%D8%AD%DB%8C%D8%A7 میر باقری، «شرم و حیا»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

# شرم اخلاقی و شرم در جرم‌شناسی: شرم از جهت ارتباط آن با رفتارهای ناشایست اخلاقی یا رفتار های مجرمانه، به شرم اخلاقی و شرم در جرم‌شناسی دسته بندی می‌شود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133]</ref>

از آن‌جا که در متون اسلامی، حیا و شرم به‌صورت هم‌معنا و مترادف به‌کار رفته اند،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/64aa70e9b01b8-10694-1400-60.pdf سمیعیان و دیگران، «بررسی تأثیر دین‌داری بر تجریۀ احساس شرم و حیای شهروندان»،  1396ش، ش11، ص76.]</ref> مباحثی مرتبط با شرم را نیز می‌توان در زمرۀ مباحث حیا دنبال کرد. بدین‌جهت، شرم مانند حیا ‌به‌عنوان یک‌عنصر مؤثر در سبک زندگی انسان، چهار مؤلفه دارد؛ 1. فاعل شرم‌کننده، 2. فعل شرم‌آور، 3. حضور و نظارت ناظر، 4. مهار نفس از ارتکاب کار شرم‌آور <ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص31.</ref> که کنار هم قرار گرفتن این مؤلفه‌ها سبب بروز شرم در انسان می‌شود:

# فاعل شرم‌کننده زمانی از انجام کاری شرم خواهد کرد که نخست به کرامت نفس و خود‌ارزشمندی خود باورمند باشد، دوم نسبت به زشتی کار خود آگاه باشد، سوم، برای ناظر کار خود، ارزش و احترام قائل باشد.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص59.</ref>

# مراد از فعل شرم‌آور، هر فعل ناهنجاری اعم از انجام یک‌کار زشت یا ترک یک‌کار خوب به‌لحاظ شرعی، عرفی و عقلی در فرهنگ یک‌جامعه است.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص42.</ref>

# شرم زمانی در انسان برانگیخته می‌شود که نظارت یک‌ناظری برخوردار از احترام توسط وی درک شود<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص51-56.</ref> که این ناظر از نظر او، می تواند خداوند، وجدان شخص، مردم، فرشتگان یا اولیاء الهی باشد.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادم‌پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32،  ص148-149.]</ref> به‌لحاظ مراتب ارزشمندی بر معیار نظارت ناظران، بالاترین مرتبۀ شرم، شرم از خداوند و بعد از آن، شرم از وجدان و پایین ترین درجۀ شرم، شرم از مردم است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص136-137.]</ref>

# انسان در صورت ناسازگاری میان خواست و مصلحت خود، زمانی می‌تواند در ایجاد یک‌سبک زندگی مطلوب موفق باشد که به‌اقتضای شرم، خواسته‌های نفسانی شامل گرایش یا گریز نفس را بر طبق مصلحت خود مهار کند.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص31.</ref>