| خط ۴: | خط ۴: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
ناآرامیهای دی ۱۴۰۴ش از هفتم دیماه با تجمعات مسالمتآمیز بازاریان و گروههایی از مردم در اعتراض به نوسانات شدید نرخ ارز و مشکلات معیشتی در تهران و چند شهر دیگر آغاز شد. دولت بلافاصله گفتوگو با معترضان را در دستور کار قرار داد؛<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-17/758520-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «پاسخ رسمی سفارت ایران به رسانههای غربی درباره ناآرامیهای اخیر»، اعتماد آنلاین.]</ref> اما | ناآرامیهای دی ۱۴۰۴ش از هفتم دیماه با تجمعات مسالمتآمیز بازاریان و گروههایی از مردم در اعتراض به نوسانات شدید نرخ ارز و مشکلات معیشتی در تهران و چند شهر دیگر آغاز شد. دولت بلافاصله گفتوگو با معترضان را در دستور کار قرار داد؛<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-17/758520-%D8%B3%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%BA%D8%B1%D8%A8%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «پاسخ رسمی سفارت ایران به رسانههای غربی درباره ناآرامیهای اخیر»، اعتماد آنلاین.]</ref>اما طی روزهای نهم تا هفدهم و بهویژه ۱۸ تا 19 دی، ماهیت این تجمعات با ظهور عناصر مسلح و توزیع سلاح بهطور چشمگیری تغییر کرد. این مرحله با شلیک به نیروهای انتظامی و غیرنظامیان، تخریب عمدی اموال عمومی و همچنین حمله و تخریب برخی مساجد، حسینیهها و نمادهای مذهبی همراه بود. این اقدامات که بهطور عمده در مناطق مختلفی از کشور رخ داد، نشان از هدفگیری عامدانۀ اماکن و نمادهای دینی و فرهنگی جامعه داشت. مقامات ایرانی، این تشدید خشونت و تخریب نظاممند اماکن عمومی و مذهبی را ناشی از طراحی و دخالت سازمانیافتۀ گروههای تروریستی وابسته به سرویسهای اطلاعاتی خارجی و حمایتهای آمریکا و اسراییل دانستند. در واکنش به این حوادث، در روز ۲۲ دیماه 1404ش تجمع بزرگی در حمایت از امنیت و محکومیت خشونتها و تخریبها در سراسر کشور برگزار شد. این گردهمایی که از سوی نهادهای مختلف و بخشهای گستردهای از مردم تشکیل شد، با هدف اعلام انسجام ملی و مخالفت با اغتشاش صورت پذیرفت.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1134421/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%85%D8%A7%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%DB%8C%D8%A7%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DA%A9%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA «بیانیه شورای امنیت کشور درباره ناآرامی های دیماه: یک جنایت تمام عیار علیه ملت ایران شکل گرفت»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | ||
== ماهیت حقوقی و ابعاد == | == ماهیت حقوقی و ابعاد == | ||
بر اساس تحلیل مقامات قضایی و امنیتی ایران، رویدادهای سازمانیافتۀ روزهای ۱۸ تا 19 دیماه ۱۴۰۴ش مشتمل بر طیف گستردهای از جرائم از جمله اقدام علیه امنیت ملی، محاربه، | بر اساس تحلیل مقامات قضایی و امنیتی ایران، رویدادهای سازمانیافتۀ روزهای ۱۸ تا 19 دیماه ۱۴۰۴ش مشتمل بر طیف گستردهای از جرائم از جمله اقدام علیه امنیت ملی، محاربه، افسادفیالارض، جاسوسی، تبانی با دشمن، همکاری با رژیم صهیونیستی، قتل، ایراد ضرب و جرح عمدی، تحریک به خشونت، تخریب و سوزاندن اموال عمومی و خصوصی، توهین به مقدسات و اقدام مسلحانه نسبت به مأموران بود. از منظر نظام حقوقی ایران، ماهیت سازمانیافته و مسلحانۀ این اقدامات که با قصد برهمزدن اساس نظم عمومی و حاکمیت صورت گرفت، ذیل عنوان جرائم سنگینی مانند «بغی» (شورش مسلحانه) یا «محاربه» قابل تعریف و تعقیب است.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1341385/%D9%86%D8%B3%D8%AE%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A8%D8%B1%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «نسخه تجویزی قانون برای برخورد با اغتشاشگران»، جوان آنلاین.]</ref> | ||
== علل و عوامل اغتشاشات == | == علل و عوامل اغتشاشات == | ||
=== زمینههای داخلی === | === زمینههای داخلی === | ||
به باور تحلیلگران، ریشههای داخلی ناآرامیهای دیماه ۱۴۰۴ش محصول پیوند پیچیده میان مطالبات انباشتۀ فرهنگی و سیاسی با چالشهای | به باور تحلیلگران، ریشههای داخلی ناآرامیهای دیماه ۱۴۰۴ش محصول پیوند پیچیده میان مطالبات انباشتۀ فرهنگی و سیاسی با چالشهای معیشتی است. از این منظر، فرسایش اعتماد عمومی، بحران در لایههای حکمرانی و انسداد مجاری قانونی برای اصلاحات مسالمتآمیز، در کنار تضعیف نهادهای واسط، زمینهساز انتقال اعتراضات از حوزههای مدنی به فضای خیابانی شده است. کارشناسان معتقدند ناکارآمدی ساختاری اقتصاد، گسترش ادراک فساد و نابرابری و شکاف عمیق نسلی در بستر ضعف رسانههای رسمی در اقناع افکار عمومی، منجر به رادیکال شدن فضا شده است. غلبۀ رویکرد امنیتی بر مسائل اجتماعی و بیتوجهی به ضرورتهای سبک زندگی نسل جدید، بهجای حل پایدار بحران، موجب بازتولید نارضایتیها و تبدیل مطالبات اقتصادی به تعارضهای هویتی و سیاسی شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/86064426/%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C «فرسایش اعتماد عمومی مهمترین علت اعتراض خیابانی است/بیاعتبارسازی نخبگان یعنی انسداد سیاسی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> به گفتۀ تحلیلگران، بخشی از نسل جوان موسوم به «نیت» (Neet، جوانان بدون تحصیل، شغل یا مهارت) که اغلب در استانهای محرومتر تعدادشان بیشتر است، بهدلیل احساس تبعیض و ناامیدی، مستعد مشارکت در خشونتهای خیابانی بودند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/11/3505370/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%AC%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%DA%86%D8%B4%D9%85%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA «اغتشاشات دیماه از کجا سرچشمه گرفت؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
=== عوامل خارجی === | === عوامل خارجی === | ||
