بدون خلاصۀ ویرایش برچسبها: ویرایشگر دیداری ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big>اغتشاش</big>'''؛ رفتاری مجرمانه و خشونتآمیز بهصورت گروهی با هدف تخریب اموال، ایجاد ناامنی و آسیب به مردم. | |||
اغتشاش، نوعی اعتراض همراه با خشونت است که بهطور معمول با تخریب اموال عمومی یا خصوصی، ایجاد ناامنی، زدوخورد و برهمزدن نظم عمومی همراه است. هدف تخریب میتواند شامل بازارها، خودروها، بانکها، مؤسسات دولتی، ساختمانهای مذهبی و حتی پایگاههای نظامی باشد. ناکامی در دستیابی به اهداف، محرومیت نسبی و فقدان عدالت اجتماعی بهویژه در اقشار پایین جامعه و دخالت یا تحریک خارجی از مهمترین زمینههای بروز اغتشاش در یک جامعه است. | اغتشاش، نوعی اعتراض همراه با خشونت است که بهطور معمول با تخریب اموال عمومی یا خصوصی، ایجاد ناامنی، زدوخورد و برهمزدن نظم عمومی همراه است. هدف تخریب میتواند شامل بازارها، خودروها، بانکها، مؤسسات دولتی، ساختمانهای مذهبی و حتی پایگاههای نظامی باشد. ناکامی در دستیابی به اهداف، محرومیت نسبی و فقدان عدالت اجتماعی بهویژه در اقشار پایین جامعه و دخالت یا تحریک خارجی از مهمترین زمینههای بروز اغتشاش در یک جامعه است. | ||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
واژۀ اغتشاش بهمعنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 وبسایت واژهیاب ذیل واژه اغتشاش.]</ref> رفتاری مجرمانه، خشونتآمیز و برهمزنندۀ نظم عمومی است.<ref>[https://rahjooyan.org/criminal/%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 «جرم اغتشاش و برهم زدن نظم عمومی» وبسایت رهجویان.]</ref>سردادن شعارهای هنجارشنکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به اموال عمومی از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری جرمانگاری شده و اعتراض مدنی محسوب نمیشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42.]</ref> | واژۀ اغتشاش بهمعنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 وبسایت واژهیاب ذیل واژه اغتشاش.]</ref> رفتاری مجرمانه، خشونتآمیز و برهمزنندۀ نظم عمومی است.<ref>[https://rahjooyan.org/criminal/%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 «جرم اغتشاش و برهم زدن نظم عمومی» وبسایت رهجویان.]</ref>سردادن شعارهای هنجارشنکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به اموال عمومی از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری جرمانگاری شده و اعتراض مدنی محسوب نمیشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42.]</ref> | ||
== مبانی نظری اغتشاش == | == مبانی نظری اغتشاش == | ||
انباشت نارضایتیهای ناشی از ناکارآمدی که منجر به افزایش فقر و نابرابری میشود، در کنار ناسازگاریهای | انباشت نارضایتیهای ناشی از ناکارآمدی که منجر به افزایش فقر و نابرابری میشود، در کنار ناسازگاریهای فزایندۀ فرهنگی، منجر به اعتراضات آغشته به اغتشاشات متنوعی در ایران شده است.<ref>[https://iranthinktanks.com/dissatisfaction-and-social-protests-in-iran/ «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وبسایت اندیشکدهها]</ref> ناآرامیهای اجتماعی و اغتشاشات اغلب از منظر جامعهشناختی، جامعهشناسی سیاسی و روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. | ||
مرتون | رابر مرتون با طرح نظریه فشار معتقد است از آنجایی که توانایی دستیابی به اهداف برای همه طبقات اجتماعی ممکن نیست، اعضای طبقات پایین دچار احساس خشم و ناکامی میشوند و فشار ناشی از این نارضامندی و ناکامی منجر به انحراف و بروز اغتشاشات اجتماعی میشود. تدگار با طرح نظریۀ محرومیت نسبی معتقد است منشأ خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات، ریشه در محرومیتی دارد که فرد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی احساس کرده است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص403.] </ref> | ||
محرومیت نسبی زمانی روی میدهد که افراد بین آنچه دارند و آنچه انتظار دارند، داشته باشند، تفاوت زیادی احساس میکنند. بهعبارت دیگر، محرومیت | محرومیت نسبی زمانی روی میدهد که افراد بین آنچه دارند و آنچه انتظار دارند، داشته باشند، تفاوت زیادی احساس میکنند. بهعبارت دیگر، محرومیت نسبی، درک این واقعیت است که بین آنچه فرد دارد و آنچه سزاوار آن است، تفاوت فاحشی وجود دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1787876/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1 گلزاری، «روانشناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وبسایت خبرآنلاین]</ref> هافر با نگاهی روانشناختی زمینۀ بروز اعتراضات و شورشها را در قالب نظریۀ ناکامی-پرخاشگری تبیین کرده است. وی این نظریه را در ترکیب با دو عنصر احساس ضعف و احساس قدرت بیان کرده است، بدین صورت که ناکامی در کنار احساس ضعف منجر به پرخاشگری می شود.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص404.]</ref> | ||
نظریۀ عدالت اجتماعی نیز از دیگر نظریههایی است که اغتشاشات اجتماعی را در نتیجۀ توزیع نابرابر سودها و پاداشها بین افراد علتیابی میکند. نظریۀ نیازها نیز با رویکردی روانشناختی زمینۀ بروز ناآرامیها را توضیح میدهد. در این دیدگاه عدم تحقق نیازها باعث بروز پرخاشگری، نارضایتی و فشارهای روانی میشود. بر این مبنا، بروز بسیاری از نارضایتیهای اجتماعی و حتی حرکات اعتراضی و انقلابی به عدم ارضای نیازها و احساس عدم نیاز برمیگردد.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1934_425aeb6d88e6df1c34c75f7a7dbf6f21.pdf حسینیزاده آرانی و دیگران، «تحلیلی بر ریشههای اجتماعی شکلگیری و بروز نارضایتیهای اجتماعی در ایران»، 1401ش، ص231.]</ref> | |||
== تفاوت اغتشاش با اعتراض == | == تفاوت اغتشاش با اعتراض == | ||
اعتراض | اعتراض بهمعنای، انتقاد کردن و ایراد گرفتن است. وقتی انتقاد فرد یا گروهی به عمل یا رفتار یک مقام مسئول رسمی یا غیررسمی پاسخ داده نشود، این حق برای فرد و گروه معترض وجود دارد که مطالبهگری کرده و با برپایی تجمعی میدانی، بهصورت علنی با صدای بلند خواسته خود را به گوش مسئولین برسانند. اعتراض اجتماعی و سیاسی مردمی، نشانۀ پویایی و دغدغهمند بودن جامعه است؛ ولی در اغتشاش فرد یا گروه اغتشاشگر در پی آشوب، اختلال و هرج و مرج اجتماعی و سیاسی است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1045616/%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «مرز بین اعتراض و اغتشاش کجاست؟»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | ||
مطابق با اصل 27 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اعتراضات مسالمتآمیز با رعایت دو شرط | مطابق با اصل 27 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اعتراضات مسالمتآمیز با رعایت دو شرط بههمراه نداشتن سلاح و مُخِل و مخالف نبودن با مبانی اسلام، آزاد اعلام شده است و حاکمیت موظف است امنیت این اعتراضات را تأمین کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص43.]</ref> اعتراض ابزاری مدنی برای بیان مطالبات مشخص در چارچوب قانون و با هدف اصلاح است؛ اما اغتشاش با خشونت، تخریب اموال عمومی و خصوصی و ایجاد ناامنی، مسیر مطالبهگری را به بیثباتی میکشاند.<ref>[https://www.imna.ir/photo/938475/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «تفاوت اعتراض و اغتشاش چیست؟»، وبسایت خبرگزاری ایمنا.]</ref> | ||
== تفاوت اغتشاش با انقلاب == | == تفاوت اغتشاش با انقلاب == | ||
انقلاب پدیدهای اجتماعی است که منجر به | انقلاب پدیدهای اجتماعی است که منجر به تغییر و تحول بنیادین و اساسی در زمینههای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ایدئولوژیکی یک جامعه با مشارکت مردم همراه با خشونت میشود.<ref>آرنت، انقلاب، 1361ش، ص 36.</ref> انقلاب از این جهت با اغتشاش متفاوت است که در هر انقلاب نارضایتی عمومی و عمیق از ساختار و نظام حاکم وجود دارد. علاوه بر این که هر انقلاب دارای رهبری قوی و ایدئولوژی و تشکلهای جایگزین و مشارکت گسترده تودههای مردم اتفاق میافتد.<ref>[https://jflps.ut.ac.ir/article_11101_aa328c3b4940c9ac953f39338fe9def4.pdf ملکوتیان، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلابها»، 1381ش، ص248.]</ref> | ||
== تاثیر اغتشاشات بر اقتصاد و فرهنگ == | == تاثیر اغتشاشات بر اقتصاد و فرهنگ == | ||
