شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جزبدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
در بخش روانشناختی، شرم بهعنوان هیجان خودآگاه عاطفی معرفی میشود و مؤلفههایی مانند تحقیر، طردشدگی، بیارزشی و در معرض دید بودن با زبان علمی گزارش میگردند. در پایان، کارکردهای فردی و اجتماعی شرم جمعبندی میشود، بدون آنکه نتیجهگیری ارزشی مستقل ارائه شود.</ref> | در بخش روانشناختی، شرم بهعنوان هیجان خودآگاه عاطفی معرفی میشود و مؤلفههایی مانند تحقیر، طردشدگی، بیارزشی و در معرض دید بودن با زبان علمی گزارش میگردند. در پایان، کارکردهای فردی و اجتماعی شرم جمعبندی میشود، بدون آنکه نتیجهگیری ارزشی مستقل ارائه شود.</ref> | ||
شرم معادل فارسی کلمۀ حیا در عربی و بهمعنای خجالت، آزرم و وحشت از ترس سرزنش، مجازات و آگاهی دیگران بر عیب و نقص آدمی و یکالگوی ارتباطی مبتنی بر حرمت و کرامت انسانی است. موجودیت شرم، ماهیت فطری و تغییر ناپذیر دارد؛ اما مصادیق آن بهتبع گوناگونی فرهنگها متحول میشود. از میان دو قسم شرم مثبت و منفی، گونۀ مثبت آن در سبک زندگی اسلامی، یکخصلت ارزنده است که کارکردهای ارزشمند در تنظیم روابط اجتماعی همچون پیشگیری از رفتارهای ناشایست و زمینهسازی برای اصلاح و ترمیم صدمههای وارد شده دارد. رعایت ادب، حفظ ارزشها و هنجارهای شرعی و عرفی در گفتار، رفتار، شنیدار، دیدار، پندار و پوشش در ارتباطات با دیگران و نیز خود داری از تولید صحنههای بیشرمی و هوسانگیز، نمونههایی از آثار شرم مثبت به شمار | شرم معادل فارسی کلمۀ حیا در عربی و بهمعنای خجالت، آزرم و وحشت از ترس سرزنش، مجازات و آگاهی دیگران بر عیب و نقص آدمی و یکالگوی ارتباطی مبتنی بر حرمت و کرامت انسانی است. موجودیت شرم، ماهیت فطری و تغییر ناپذیر دارد؛ اما مصادیق آن بهتبع گوناگونی فرهنگها متحول میشود. از میان دو قسم شرم مثبت و منفی، گونۀ مثبت آن در سبک زندگی اسلامی، یکخصلت ارزنده است که کارکردهای ارزشمند در تنظیم روابط اجتماعی همچون پیشگیری از رفتارهای ناشایست و زمینهسازی برای اصلاح و ترمیم صدمههای وارد شده دارد. رعایت ادب، حفظ ارزشها و هنجارهای شرعی و عرفی در گفتار، رفتار، شنیدار، دیدار، پندار و پوشش در ارتباطات با دیگران و نیز خود داری از تولید صحنههای بیشرمی و هوسانگیز، نمونههایی از آثار شرم مثبت به شمار میروند. | ||
== '''مفهومشرم''' == | == '''مفهومشرم''' == | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۵: | ||
# شرم مثبت و شرم منفی: از جهت موضوع، به شرم از اعمال یا ناشایست عرفی، شرعی و اخلاقی، شرم مثبت یا عاقلانه و به شرم از انجام رفتارهای پسندیده یا مباح، شرم منفی یا احمقانه گفته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص85.</ref> | # شرم مثبت و شرم منفی: از جهت موضوع، به شرم از اعمال یا ناشایست عرفی، شرعی و اخلاقی، شرم مثبت یا عاقلانه و به شرم از انجام رفتارهای پسندیده یا مباح، شرم منفی یا احمقانه گفته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص85.</ref> | ||
# شرم قوت و شرم ضعف: از جهت کاربرد، شرمی | # شرم قوت و شرم ضعف: از جهت کاربرد، شرمی برآمده از قدرت نفس و ایمان، شرم قوت و شرم ناشی از ناتوانی روح یا کمرویی، شرم ضعف نامیده میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129.]</ref> | ||
# شرم ایمانی و شرم نفسانی: ازجهت ناظران، به شرم از نظارت خداوند، پیامبر، امامان یا فرشتگان، شرم ایمانی و به شرم از مردم، شرم نفسانی گفته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129-130.]</ref> | # شرم ایمانی و شرم نفسانی: ازجهت ناظران، به شرم از نظارت خداوند، پیامبر، امامان یا فرشتگان، شرم ایمانی و به شرم از مردم، شرم نفسانی گفته میشود.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129-130.]</ref> | ||
# شرم عام و شرم خاص: از جهت حد و سطح، به شرم در روابط اجتماعی، شرم عام و به شرم در روابط خصوصی و خانوادگی، شرم خاص اطلاق میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/114790/%D8%B4%D8%B1%D9%85_%D9%88_%D8%AD%DB%8C%D8%A7 میر باقری، «شرم و حیا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | # شرم عام و شرم خاص: از جهت حد و سطح، به شرم در روابط اجتماعی، شرم عام و به شرم در روابط خصوصی و خانوادگی، شرم خاص اطلاق میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/114790/%D8%B4%D8%B1%D9%85_%D9%88_%D8%AD%DB%8C%D8%A7 میر باقری، «شرم و حیا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | ||
| خط ۱۰۰: | خط ۱۰۰: | ||
# از نظر قلمرو شرم: در مباحث جرم شناسی، قلمرو شرم محدود بهرفتار بزهکارانۀ خود شخصی است که شرمسار میشود؛ اما بنا بر آموزههای اخلاقی، آدمی باید از هر نوع اعمال ناشایست شرم کند؛ حتی اگر گناه نباشد و بدینجهت، دامنۀ شرم اخلاقی وسیعتر است<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133.]</ref> و شامل فکر شرم بر انگیز نیز میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88-89.</ref> | # از نظر قلمرو شرم: در مباحث جرم شناسی، قلمرو شرم محدود بهرفتار بزهکارانۀ خود شخصی است که شرمسار میشود؛ اما بنا بر آموزههای اخلاقی، آدمی باید از هر نوع اعمال ناشایست شرم کند؛ حتی اگر گناه نباشد و بدینجهت، دامنۀ شرم اخلاقی وسیعتر است<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133.]</ref> و شامل فکر شرم بر انگیز نیز میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88-89.</ref> | ||
== تفاوتهای شرم | == تفاوتهای شرم با مفاهیم مشابه == | ||
=== تفاوت شرم با حیا === | |||
<ref group="دیدگاه">تفاوت شرم و خجالت چیست؟</ref>شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما در مواردی با هم تفاوت دارند: | <ref group="دیدگاه">تفاوت شرم و خجالت چیست؟</ref>شرم بهرغم آنکه بهمعنای حیا بهکار میرود؛ اما در مواردی با هم تفاوت دارند: | ||
| خط ۱۱۲: | خط ۱۱۴: | ||
#ازجهت آثار: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن درچهرۀ افراد نمایان میشود؛ اما حیا نوعی خودداری است که آثار آن به جسم محدود نبوده و به روح و ارادۀ انسان نیز مربوط میشود.<ref>بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص14-15.</ref> | #ازجهت آثار: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن درچهرۀ افراد نمایان میشود؛ اما حیا نوعی خودداری است که آثار آن به جسم محدود نبوده و به روح و ارادۀ انسان نیز مربوط میشود.<ref>بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص14-15.</ref> | ||
== تفاوتهای شرم و احساسگناه<ref group="دیدگاه">تفاوت های شرم و گناه یا احساس گناه؟</ref> == | === تفاوتهای شرم و احساسگناه<ref group="دیدگاه">تفاوت های شرم و گناه یا احساس گناه؟</ref> === | ||
شرم و گناه، از جمله هیجانات خودآگاه اخلاقی اند که در رابطه با امر اخلاقی تعریفشده و در مواجهه با موقعیت ها و تنگناهای اخلاقی بر انگیخته میشوند. انسان پساز یکخطای اخلاقی یا بروز یکرفتار ناشایست در سبک زندگی خود، آنرفتار را بد ادراک کرده و با احساس بیکفایتی، بد بودن و حس حقارت در برابر دیگران احساس شرم و گناه کرده و در صدد جبران و کم کردن خسارت های ایجاد شده بر میآید.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص235.</ref> | شرم و گناه، از جمله هیجانات خودآگاه اخلاقی اند که در رابطه با امر اخلاقی تعریفشده و در مواجهه با موقعیت ها و تنگناهای اخلاقی بر انگیخته میشوند. انسان پساز یکخطای اخلاقی یا بروز یکرفتار ناشایست در سبک زندگی خود، آنرفتار را بد ادراک کرده و با احساس بیکفایتی، بد بودن و حس حقارت در برابر دیگران احساس شرم و گناه کرده و در صدد جبران و کم کردن خسارت های ایجاد شده بر میآید.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص235.</ref> | ||
| خط ۱۲۲: | خط ۱۲۴: | ||
# بهلحاظ خصوصی و عمومی بودن عمل ناشایست: انسان در خطای افشا شده، احساس شرم و در خطایی که افشا نشده باشد، احساس گناه میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/366100/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87 جوکار، بهرام و کمالی، فاطمه، «بررسی رابطۀ معنویت واحساس شرم و گناه»، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 1394ش، ش14، ص5-6].</ref> | # بهلحاظ خصوصی و عمومی بودن عمل ناشایست: انسان در خطای افشا شده، احساس شرم و در خطایی که افشا نشده باشد، احساس گناه میکند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/366100/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%85%D8%B9%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87 جوکار، بهرام و کمالی، فاطمه، «بررسی رابطۀ معنویت واحساس شرم و گناه»، فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 1394ش، ش14، ص5-6].</ref> | ||
== | == شرم مثبت و شرم منفی<ref group="دیدگاه">با عنوان انواع شرم و بعد شروع بحث هم با همین نگاه باشد؛ بهتر نیست؟</ref> == | ||
گفته شدهاست که شرم بهعنوان یکپدیدۀ روانشناختی، فینفسه به خوبی یا بدی متصف نمیشود؛ بلکه حسنوقبح آن در نسبت با مصالح و اهدافاخلاقی، قابل سنجش است. بدینجهت، از نظر ارزشی، شرم مثبت و ممدوح آن است که انسان طالب کمال و شرافت از آشکار شدن عیب و عمل ناشایست خود نزد دیگران شرمسار شود؛ اما شرم منفی و مذموم، شرم از ضعف و نقصهای توهمی است که انسان را از رشد تکاملی بازدارد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/84021/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_;_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA_%D8%AD%DB%8C%D8%A7_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA مصباح یزدی، محمد تقی، «اخلاق و عرفان اسلامی؛ تفاوت حیا با خجالت» وبسایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 28 آبان 1388ش.]</ref> | |||
=== مفهوم شرم مثبت و شرم منفی === | |||
گفته شدهاست که شرم بهعنوان یکپدیدۀ روانشناختی، فینفسه به خوبی یا بدی متصف نمیشود؛ بلکه حسنوقبح آن در نسبت با مصالح و اهدافاخلاقی، قابل سنجش است. بدینجهت، از نظر ارزشی، شرم مثبت و ممدوح آن است که انسان طالب کمال و شرافت از آشکار شدن عیب و عمل ناشایست خود نزد دیگران شرمسار شود؛ اما شرم منفی و مذموم، شرم از ضعف و نقصهای توهمی است که انسان را از رشد تکاملی بازدارد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/84021/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_;_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA_%D8%AD%DB%8C%D8%A7_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA مصباح یزدی، محمد تقی، «اخلاق و عرفان اسلامی؛ تفاوت حیا با خجالت» وبسایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 28 آبان 1388ش.]</ref> شرم منفی عارضۀ ناشی از ضعف نفسانی و خود کمبینی در سبک زندگی انسان است<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص146.]</ref> که با دو شاخصۀ ترک عمل نیک<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147]</ref> و افراط در شرمکردن شناخته می شود.<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر الأخبار الأئمة الاطهار،1404ق، ج90، ص372.</ref> | |||
=== تفاوت های شرم مثبت و شرم منفی === | |||
# ازجهت مبنای عقلانی: شرم از جهت وجاهت عقلانی، بهدوگونۀ حیایعقل یا علم و حیایحماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص105</ref> شرم ناشی از حکم عقل، نشانۀ ایمان بهشمار آمده و آن را حیا یا شرم مثبت میگویند؛ اما شرم جاهلانه، نشانۀ حماقت و نادانی بوده واز آن بهشرم منفی یا کمرویی تعبیر میشود.<ref name=":1">کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، «حیای مثبت و حیای منفی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه؛] پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص83-84. </ref> | # ازجهت مبنای عقلانی: شرم از جهت وجاهت عقلانی، بهدوگونۀ حیایعقل یا علم و حیایحماقت یا جهل تقسیم شده است.<ref>کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص105</ref> شرم ناشی از حکم عقل، نشانۀ ایمان بهشمار آمده و آن را حیا یا شرم مثبت میگویند؛ اما شرم جاهلانه، نشانۀ حماقت و نادانی بوده واز آن بهشرم منفی یا کمرویی تعبیر میشود.<ref name=":1">کلینی، کافی، 1365ش، ج2، ص106؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/111716/%D8%AD%DB%8C%D8%A7%DB%8C_%D9%85%D8%AB%D8%A8%D8%AA_%D9%88_%D9%85%D9%86%D9%81%DB%8C اکبری، «حیای مثبت و حیای منفی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه؛] پسندیده، غنچههای شرم؛ نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص83-84. </ref> | ||
# ازجهت منشأ روانشناختی: در حدیثی از پیامبراسلام، حیا بهحیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال، 1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت بهاقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقیهندی، کنزالعمّال فی سننالاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدینجهت بهشرمی ناشی از قوت، شرم مثبت و به شرم نشأت یافته از ضعف که دارای وجه منفی است، شرم منفی یا کمرویی گفته میشود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم، نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص84-86.</ref> | # ازجهت منشأ روانشناختی: در حدیثی از پیامبراسلام، حیا بهحیای قوت و حیای ضعف تقسیم شده است<ref>صدوق، الخصال، 1403ق، ج1، ص55.</ref> که حیای قوت بهاقتضای ایمان بوده و مورد تأیید دین است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> اما ضعف، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقیهندی، کنزالعمّال فی سننالاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204.</ref> بدینجهت بهشرمی ناشی از قوت، شرم مثبت و به شرم نشأت یافته از ضعف که دارای وجه منفی است، شرم منفی یا کمرویی گفته میشود.<ref>پسندیده، غنچههای شرم، نگاهی نو بهمفهوم حیا، 1391ش، ص84-86.</ref> | ||
| خط ۱۳۱: | خط ۱۳۵: | ||
# ازجهت کارکرد وآثار: شرم مثبت، انسان را از کارهای زشت باز داشته و زمینۀ درک نقص، پذیرش ضعف ها و اصلاح و انتخاب مسیر درست را فراهم میکند؛<ref>[https://pasokhgoo.ir/content/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «منظور از شرم و حیاء و کار کردهای آن»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی بهسؤالات دینی.]</ref> اما شرم منفی، سبب محرومیت، تضییع سرمایهها و بهدست نیاوردن خواسته ها میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref> | # ازجهت کارکرد وآثار: شرم مثبت، انسان را از کارهای زشت باز داشته و زمینۀ درک نقص، پذیرش ضعف ها و اصلاح و انتخاب مسیر درست را فراهم میکند؛<ref>[https://pasokhgoo.ir/content/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «منظور از شرم و حیاء و کار کردهای آن»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی بهسؤالات دینی.]</ref> اما شرم منفی، سبب محرومیت، تضییع سرمایهها و بهدست نیاوردن خواسته ها میشود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref> | ||
== آثار شرم مثبت == | === آثار شرم مثبت === | ||
شرم مثبت در سبک زندگی انسان آثاری در پی دارد:<ref group="دیدگاه">به هم ریخته و شلوغ است. این آثار را بر اساس حوزه های کارکرد آنها تفکیک کنید. لطفا خیلی کوتاه و فشرده مطالب را گزارش کنید. برخی مطالب خیلی شبیه به هم و گویا تکرار هستند. به دقت متن را بازخوانی کنید. | شرم مثبت در سبک زندگی انسان آثاری در پی دارد:<ref group="دیدگاه">به هم ریخته و شلوغ است. این آثار را بر اساس حوزه های کارکرد آنها تفکیک کنید. لطفا خیلی کوتاه و فشرده مطالب را گزارش کنید. برخی مطالب خیلی شبیه به هم و گویا تکرار هستند. به دقت متن را بازخوانی کنید. | ||
| خط ۱۴۵: | خط ۱۴۹: | ||
# کارکرد فردی و رفتاری؛ پیشگیری قبل از عمل قبیح و زمینه سازی برای اصلاح و ترمیم بعد از عمل قبیح.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | # کارکرد فردی و رفتاری؛ پیشگیری قبل از عمل قبیح و زمینه سازی برای اصلاح و ترمیم بعد از عمل قبیح.<ref>برگو، شرمکاوی، رها ساختن خود، یافتن شعف و ساخت احساس ارزشمندی اصیل، 1402ش، ص45-49.</ref> | ||
= | === آثار شرم منفی === | ||
آثار ناپسند<ref group="دیدگاه">چنین تعابیری در دانشنامه به عنوان قضاوت و داوری محسوب میشود</ref> برای انسان در پی دارد: | |||
# کنارهگیری و گریز از اجتماع.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص43.</ref> | # کنارهگیری و گریز از اجتماع.<ref>سهرابزاده، مهران و دیگران، فرهنگنامۀ آسیبهای اجتماعی، 1389ش، ص43.</ref> | ||
| خط ۱۵۸: | خط ۱۵۷: | ||
# جلوگیری از رسیدن فرد به اهداف خود.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/content/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «منظور از شرم و حیا و کارکردهای آن»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.]</ref> | # جلوگیری از رسیدن فرد به اهداف خود.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/content/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «منظور از شرم و حیا و کارکردهای آن»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.]</ref> | ||
# محرومیت انسان<ref>تمیمیآمدی، تصنیف غررالحکم و دررالکلم، 1366ش، ح7678؛ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327.</ref> از موضوعات مفید و ارزشمند همچون تحصیل دانش، کسب در آمد حلال، بخشش اندک، درخواست رحمت الهی، احترام گذاشتن بهدیگران، گفتار و کردار حق.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref> | # محرومیت انسان<ref>تمیمیآمدی، تصنیف غررالحکم و دررالکلم، 1366ش، ح7678؛ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327.</ref> از موضوعات مفید و ارزشمند همچون تحصیل دانش، کسب در آمد حلال، بخشش اندک، درخواست رحمت الهی، احترام گذاشتن بهدیگران، گفتار و کردار حق.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادمپیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref> | ||
== ارزشمندی شرم == | |||
نظر بهتأثیر شرم در پیشگیری یا اصلاح رفتار انسان، ارزشمندی آن نیز با توجه به قبل یا بعد از عمل فرق میکند. به خلاف شرم قبلاز عمل که یکارزش اخلاقی پایدار و مورد ستایش خردمندان بهشمار میآید؛ اما شرم بعد از عمل، یکحالت انفعالی بوده و آثار آن زمانمند است که بهتدریج رفع میشود و ارزشمندی آن صرفا از آن جهت است که فرد گناهکار یا بزهکار، از عمل ناپسند خود پشیمان بوده و قابلیت اصلاح را دارد.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص130-131.]</ref> | |||
== چگونگی أثرگذاری شرم در پیشگیری از رفتارهای ناشایست<ref group="دیدگاه">چرا از آثار بالایی جدا شده است؟</ref> == | |||
گفته شده است که پیوستگی، درگیر بودن، تعهد و اعتقاد، چهار عاملی است که موجب منع افراد از ارتکاب جرم میشود. شرم در سبک زندگی انسانی، سبب میشود تا انسان برای حفظ اعتبار و و ابستگیهای اجتماعی خود و نیز دادن پاسخ مثبت بهتوقعات دیگران، از انجام رفتارهای نا هنجار، ضد اجتماعی و شرمآور خودداری کند و بدینسان، شرم موجب تقویت هر چهار مانع ارتکاب رفتارهای ناشایست در زندگی گردیده و نقش مکمّل را در پیشگیری از ارتکاب خطا ایفا می کند.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص134.]</ref> | |||
# | |||
== شرم و کلمات هممعنا<ref group="دیدگاه">جای این بحث اینجا نیست. این مباحث به مفهوم شناسی مرتبط است | == شرم و کلمات هممعنا<ref group="دیدگاه">جای این بحث اینجا نیست. این مباحث به مفهوم شناسی مرتبط است | ||
