شرم: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۰۶: / خط ۱۰۶: @@
 # ازجهت زبانی: شرم یک‌واژۀ فارسی و حیا یک‌کلمۀ عربی است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص126.]</ref>
-# از‌جهت منشأ: شرم آن‌حیایی است که از فطرت و طبیعت آدمی ناشی شده و در‌ نهاد تمام انسان‌ها وجود دارد؛ اما حیا آن مصداق شرم است که از ایمان و ترس خداوند ناشی شده و در سبک زندگی اخلاقی انسان، موجب بازداشتن وی از اعمال ناشایست می‌شود.<ref>دهخدا، لغت‌نامۀ دهخدا، 1377ش، ج18، ص843؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/84022/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D8%A8-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86 مصباح یزدی، «اخلاق وعرفان اسلامی؛ مفهوم حیاء و آثارمترتب برآن»، وب‌سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]
+# از‌جهت منشأ: شرم ریشه در فطرت و طبیعت انسانی دارد و در نهاد همه انسان‌ها وجود دارد، در حالی که حیا نوعی از شرم است که از ایمان و ترس از خدا ناشی شده و در سبک زندگی اخلاقی، انسان را از اعمال ناشایست بازمی‌دارد.<ref>دهخدا، لغت‌نامۀ دهخدا، 1377ش، ج18، ص843؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/84022/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AA%D8%B1%D8%AA%D8%A8-%D8%A8%D8%B1-%D8%A2%D9%86 مصباح یزدی، «اخلاق وعرفان اسلامی؛ مفهوم حیاء و آثارمترتب برآن»، وب‌سایت پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]
 </ref>
 # ازجهت ناظر: در شرم، درک نظارت ناظران بیرونی و فشار قبیح بودن یک‌کار نزد آنان، موجب می‌شود تا فرد شرم‌کننده، کار ناشایست را ترک کند؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص286-287.</ref> اما در حیا درک حضور‌ و نظارت خداوند، وجدان‌ خود فرد، مردم، فرشتگان یا اولیاء‌الهی است که موجب خود‌داری فرد شرم‌کننده از ارتکاب رفتارهای شرم‌آور می‌شود.<ref name=":0">[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادم‌پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32،  ص148-149.]</ref>
@@ خط ۱۱۴: / خط ۱۱۴: @@
 #ازجهت آثار: شرم حالتی ناشی از اندوه قلبی است که آثار آن در‌چهرۀ افراد نمایان می‌شود؛ اما حیا نوعی خود‌داری است که آثار آن به جسم محدود نبوده و به روح و ارادۀ انسان نیز مربوط می‌شود.<ref>بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص14-15.</ref>
-=== تفاوت‌های شرم و‌ احساس‌گناه<ref group="دیدگاه">تفاوت های شرم و گناه یا احساس گناه؟</ref> ===
+=== تفاوت شرم و خجالت ===
+گفته شده است که کلمۀ «خجالت» به‌رغم آنکه در فاسی به‌کار می‌رود؛ اما در عربی بدین‌صورت به‌کار نرفته و به‌جای آن، کلمۀ خَجَل به‌کار رفته است که به‌معنای شرم، شرمساری و شرمندگی است.<ref>دهخدا، علی اکبر، لغت نامۀ دهخدا، ج6، تهران، انتشرات دانشگاه تهران، چاپ دوم از دورۀ جدید، 1377ش، ص9537 و 9544؛ معین، محمد، فرهنگ فارسی یکجلدی، تهران، انتشارات معین، 1381ش، ص401.</ref>
+=== تفاوت شرم و‌ احساس‌گناه<ref group="دیدگاه">تفاوت های شرم و گناه یا احساس گناه؟</ref> ===
 شرم و گناه، از جمله هیجانات خود‌آگاه اخلاقی اند که در رابطه با امر اخلاقی تعریف‌شده و در مواجهه با موقعیت ها و تنگناهای اخلاقی بر انگیخته می‌شوند. انسان پس‌از یک‌خطای اخلاقی یا بروز یک‌رفتار ناشایست در سبک زندگی خود، آن‌رفتار را بد ادراک کرده و با احساس بی‌کفایتی، بد بودن و حس حقارت در برابر دیگران احساس شرم و گناه کرده و در صدد جبران و کم کردن خسارت های ایجاد شده بر می‌آید.<ref>سهراب‌زاده، مهران و دیگران، فرهنگ‌نامۀ آسیب‌های اجتماعی، 1389ش، ص235.</ref>