| خط ۸: | خط ۸: | ||
ترکیب فقر و نابرابریِ ناشی از ناکارآمدی، بههمراه گسستهای فرهنگی، منجر به اعتراضات آغشته به اغتشاشات در ایران شده است.<ref>[https://iranthinktanks.com/dissatisfaction-and-social-protests-in-iran/ «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وبسایت اندیشکدهها]</ref> ناآرامیهای اجتماعی و اغتشاشات اغلب از منظر جامعهشناختی، جامعهشناسی سیاسی و روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. | ترکیب فقر و نابرابریِ ناشی از ناکارآمدی، بههمراه گسستهای فرهنگی، منجر به اعتراضات آغشته به اغتشاشات در ایران شده است.<ref>[https://iranthinktanks.com/dissatisfaction-and-social-protests-in-iran/ «نارضایتی و اعتراضات اجتماعی در ایران»، وبسایت اندیشکدهها]</ref> ناآرامیهای اجتماعی و اغتشاشات اغلب از منظر جامعهشناختی، جامعهشناسی سیاسی و روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. | ||
رابر مرتون با طرح نظریه فشار معتقد است از آنجایی که توانایی دستیابی به اهداف برای همه طبقات اجتماعی ممکن نیست، اعضای طبقات پایین دچار احساس خشم و ناکامی میشوند و فشار ناشی از این نارضامندی و ناکامی منجر به انحراف و بروز اغتشاشات اجتماعی میشود. تدگار با طرح نظریۀ محرومیت نسبی معتقد است منشأ خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات، ریشه در محرومیتی دارد که فرد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی احساس کرده است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، | رابر مرتون با طرح نظریه فشار معتقد است از آنجایی که توانایی دستیابی به اهداف برای همه طبقات اجتماعی ممکن نیست، اعضای طبقات پایین دچار احساس خشم و ناکامی میشوند و فشار ناشی از این نارضامندی و ناکامی منجر به انحراف و بروز اغتشاشات اجتماعی میشود. تدگار با طرح نظریۀ محرومیت نسبی معتقد است منشأ خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات، ریشه در محرومیتی دارد که فرد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی احساس کرده است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص402-403.] </ref> | ||
محرومیت | محرومیت نسبی، تضاد میان واقعیت و انتظار است و آنچه فرد در اختیار دارد، با آنچه خود را لایق آن میداند، فاصلۀ زیادی دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1787876/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1 گلزاری، «روانشناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وبسایت خبرآنلاین]</ref> هافر با نگاهی روانشناختی زمینۀ بروز اعتراضات و شورشها را در قالب نظریۀ ناکامی-پرخاشگری تبیین کرده است. وی این نظریه را در ترکیب با دو عنصر احساس ضعف و احساس قدرت بیان کرده است، بدین صورت که ناکامی در کنار احساس ضعف منجر به پرخاشگری می شود.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص403.]</ref> | ||
نظریۀ عدالت اجتماعی نیز از دیگر نظریههایی است که اغتشاشات اجتماعی را در نتیجۀ توزیع نابرابر سودها و پاداشها بین افراد علتیابی میکند. نظریۀ نیازها نیز با رویکردی روانشناختی زمینۀ بروز ناآرامیها را توضیح میدهد. در این دیدگاه عدم تحقق نیازها باعث بروز پرخاشگری، نارضایتی و فشارهای روانی میشود. بر این مبنا، بروز بسیاری از نارضایتیهای اجتماعی و حتی حرکات اعتراضی و انقلابی به عدم ارضای نیازها و احساس عدم نیاز برمیگردد.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1934_425aeb6d88e6df1c34c75f7a7dbf6f21.pdf حسینیزاده آرانی و دیگران، «تحلیلی بر ریشههای اجتماعی شکلگیری و بروز نارضایتیهای اجتماعی در ایران»، 1401ش، | نظریۀ عدالت اجتماعی نیز از دیگر نظریههایی است که اغتشاشات اجتماعی را در نتیجۀ توزیع نابرابر سودها و پاداشها بین افراد علتیابی میکند. نظریۀ نیازها نیز با رویکردی روانشناختی زمینۀ بروز ناآرامیها را توضیح میدهد. در این دیدگاه عدم تحقق نیازها باعث بروز پرخاشگری، نارضایتی و فشارهای روانی میشود. بر این مبنا، بروز بسیاری از نارضایتیهای اجتماعی و حتی حرکات اعتراضی و انقلابی به عدم ارضای نیازها و احساس عدم نیاز برمیگردد.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1934_425aeb6d88e6df1c34c75f7a7dbf6f21.pdf حسینیزاده آرانی و دیگران، «تحلیلی بر ریشههای اجتماعی شکلگیری و بروز نارضایتیهای اجتماعی در ایران»، 1401ش، ص238.]</ref> | ||
== تفاوت اغتشاش با اعتراض == | == تفاوت اغتشاش با اعتراض == | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
== مقابله با اغتشاشات در قوانین جمهوری اسلامی ایران == | == مقابله با اغتشاشات در قوانین جمهوری اسلامی ایران == | ||
بعد از انقلاب اسلامی | بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، خشونت سیاسی و قیام علیه جمهوری اسلامی ایران در قانونگذاری ایران دچار تحول ساختاری شد. طبق قوانین جدید، قیام علیه امنیت حکومت اسلامی و طرح براندازی آن، حکم «محاربه» یا جنگ با خدا و رسول خدا را دارد و هرگونه تغییر و تحول در حکومت و ساختار قدرت، طبق ساز و کارهای پیشبینی شده در قانون اساسی جرم محسوب میشود.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص398.]</ref> | ||
طبق مادۀ ۶۱۸ قانون مجازات اسلامی هر کس با هیاهو و جنجال یا حرکات غیرمتعارف یا تعرض به افراد باعث اخلال در نظم و آسایش و آرامش عمومی یا مانع از کسب و کار مردم شود، به حبس از سه ماه تا یک سال و تا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد. همچنین در مواد 498، 499 و 500 مربوط به جرايم ضد امنيت داخلی و خارجی مجازات سنگینتری در نظر گرفته شده است که از حبس تا اعدام متناسب با جرم در نوسان است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText?IDS=17104213936170944492&SearchText=618&SeachTextType=1&WithSearchFilter=false&WithTopicFilter=&TextDate=1399%2F11%2F08&TextDates=%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B9%2F%DB%B1%DB%B1%2F%DB%B0%DB%B8&WithOpinion=false&ApproveStateNo=&drpFont= «قانون مجازات اسلامی»، وبسایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref> | طبق مادۀ ۶۱۸ قانون مجازات اسلامی هر کس با هیاهو و جنجال یا حرکات غیرمتعارف یا تعرض به افراد باعث اخلال در نظم و آسایش و آرامش عمومی یا مانع از کسب و کار مردم شود، به حبس از سه ماه تا یک سال و تا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد. همچنین در مواد 498، 499 و 500 مربوط به جرايم ضد امنيت داخلی و خارجی مجازات سنگینتری در نظر گرفته شده است که از حبس تا اعدام متناسب با جرم در نوسان است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText?IDS=17104213936170944492&SearchText=618&SeachTextType=1&WithSearchFilter=false&WithTopicFilter=&TextDate=1399%2F11%2F08&TextDates=%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B9%2F%DB%B1%DB%B1%2F%DB%B0%DB%B8&WithOpinion=false&ApproveStateNo=&drpFont= «قانون مجازات اسلامی»، وبسایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref> | ||
