| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
== دیدگاهها == | == دیدگاهها == | ||
=== اسلام و حقوق بشر === | |||
شیرین عبادی در گفتوگویی که با روزنامه اعتماد ملی انجام داده، به تحلیل نظریۀ برخورد تمدنها و نسبت آن با اسلام و حقوق بشر پرداخته است. به باور وی، نظریۀ برخورد تمدنها که توسط هانتینگتون مطرح شد، پس از فروپاشی شوروری و برای ایجاد دشمنی جایگزین برای غرب شکل گرفت و در این چارچوب، دموکراسی و حقوق بشر بهعنوان دستاورد تمدن غرب در برابر تمدن شرق بهویژه اسلام قرار داده شد. عبادی معتقد است حکومتهای غیردمکراتیک در کشورهای اسلامی نیز با استناد به تعارض اسلام با حقوق بشر، در عمل به این نظریه دامن زدهاند. وی راهحل این معضل را در ارائه تفسیری از اسلام میداند که با دموکراسی و حقوق بشر سازگار باشد و بر ضرورت اجتهاد پویا و استفاده از عقل در فهم دین تأکید میکند. عبادی با استناد به نمونههایی از تاریخ اسلام مانند پذیرش حکمیت توسط امام علی، امکان همخوانی اسلام با اصول دمکراتیک را اثباتپذیر میداند و روشنفکران جوامع اسلامی را به بازنگری در رویکرد خود نسبت به دین فرامیخواند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20101205093933-1466.pdf عبادی، «اسلام و حقوق بشر»، ۱۳۸۵ش، ص291-295.]</ref> | |||
=== نقد وضعیت حقوق بشر در ایران === | === نقد وضعیت حقوق بشر در ایران === | ||
| خط ۲۴: | خط ۲۷: | ||
=== نقد تبعیض جنسیتی در قوانین ایران === | === نقد تبعیض جنسیتی در قوانین ایران === | ||
عبادی با اشاره به اصل نفی تبعیض در اسناد بینالمللی، قوانین ایران را مصداق تبعیض بر اساس جنسیت میداند. به گفته وی، در قوانین کیفری ایران، دیه زن نصف دیه مرد تعیین شده و در موارد قصاص، خانواده مقتول زن باید پیش از اجرای حکم، بخشی از دیه را به قاتل بپردازند. همچنین شهادت زنان در دادگاه به تنهایی پذیرفته نمیشود، در حالی که شهادت مردی که از نعمت سواد بیبهره است قابل قبول است. او این موارد را مغایر با تعهدات بینالمللی ایران ارزیابی میکند.[ | عبادی با اشاره به اصل نفی تبعیض در اسناد بینالمللی، قوانین ایران را مصداق تبعیض بر اساس جنسیت میداند. به گفته وی، در قوانین کیفری ایران، دیه زن نصف دیه مرد تعیین شده و در موارد قصاص، خانواده مقتول زن باید پیش از اجرای حکم، بخشی از دیه را به قاتل بپردازند. همچنین شهادت زنان در دادگاه به تنهایی پذیرفته نمیشود، در حالی که شهادت مردی که از نعمت سواد بیبهره است قابل قبول است. او این موارد را مغایر با تعهدات بینالمللی ایران ارزیابی میکند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120327174136-3036-38.pdf عبادی، «زنان را در این سالها محدود کردند»، ۱۳۸۸ش، ص271-272.]</ref> | ||
=== اهمیت پیوستن به کنوانسیونهای بینالمللی === | === اهمیت پیوستن به کنوانسیونهای بینالمللی === | ||
به باور عبادی، پیوستن دولت ایران به کنوانسیونهای بینالمللی نخستین گام برای مطالبه حقوق بشر است. او معتقد است این اقدام به مدافعان حقوق بشر مشروعیت میبخشد تا از دولت بخواهند به تعهدات خود عمل کند و به سازمان ملل اجازه میدهد بر اجرای تعهدات نظارت داشته باشد. وی تأکید میکند که پیوستن به تنهایی مشکل را حل نمیکند، اما دریچهای برای پیگیری مطالبات میگشاید. | به باور عبادی، پیوستن دولت ایران به کنوانسیونهای بینالمللی نخستین گام برای مطالبه حقوق بشر است. او معتقد است این اقدام به مدافعان حقوق بشر مشروعیت میبخشد تا از دولت بخواهند به تعهدات خود عمل کند و به سازمان ملل اجازه میدهد بر اجرای تعهدات نظارت داشته باشد. وی تأکید میکند که پیوستن به تنهایی مشکل را حل نمیکند، اما دریچهای برای پیگیری مطالبات میگشاید.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120327174136-3036-38.pdf عبادی، «زنان را در این سالها محدود کردند»، ۱۳۸۸ش، ص271-272.]</ref> | ||
=== دو دیدگاه متفاوت درباره حمایت از زنان === | === دو دیدگاه متفاوت درباره حمایت از زنان === | ||
عبادی دو رویکرد نظری را در قبال زنان مطرح میکند: دیدگاه نخست بر حمایت از زنان تأکید دارد و معتقد است زنان باید در خانه بمانند و از آنان حمایت مادی و عاطفی شود تا به روح لطیفشان آسیب نرسد. دیدگاه دوم بر توانمندسازی زنان تأکید میکند و معتقد است زنان باید مانند مردان برای احقاق حقوق خود بجنگند و روی پای خود بایستند. به گفته وی، هر دو دیدگاه زن را محترم میشمارند، اما در شیوه تأمین این احترام اختلاف نظر دارند. | عبادی دو رویکرد نظری را در قبال زنان مطرح میکند: دیدگاه نخست بر حمایت از زنان تأکید دارد و معتقد است زنان باید در خانه بمانند و از آنان حمایت مادی و عاطفی شود تا به روح لطیفشان آسیب نرسد. دیدگاه دوم بر توانمندسازی زنان تأکید میکند و معتقد است زنان باید مانند مردان برای احقاق حقوق خود بجنگند و روی پای خود بایستند. به گفته وی، هر دو دیدگاه زن را محترم میشمارند، اما در شیوه تأمین این احترام اختلاف نظر دارند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120327174136-3036-38.pdf عبادی، «زنان را در این سالها محدود کردند»، ۱۳۸۸ش، ص271-272.]</ref> | ||
== انتقاد به دیدگاههای شیرین عبادی == | == انتقاد به دیدگاههای شیرین عبادی == | ||
* عبادی وضعیت حقوق بشر در | * منتقدان در نقد دیدگاه شیرین عبادی درباره سازگاری اسلام و حقوق بشر، نکات زیر قابل را مطرح کردهاند: نخست آنکه وی با پذیرش نظریه برخورد تمدنها و تلاش برای ارائه تفسیری از اسلام منطبق با دموکراسی و حقوق بشر غربی، در عمل راهی را پیشنهاد میکند که از موضع ضعف در برابر گفتمان مسلط غربی برآمده است. از منظر منتقدان، این رویکرد نه تنها پاسخی به چالشهای نظریه هانتینگتون نیست، بلکه به نوعی مشروعیتبخشی به مبانی فکری آن به شمار میآید. دوم، استناد عبادی به پذیرش حکمیت توسط امام علی برای اثبات همخوانی اسلام با دموکراسی، از نظر منتقدان فاقد دقت تاریخی است؛ زیرا پذیرش حکمیت در شرایط خاص و بهدلیل چارهناچیری صورت گرفت، نه بهعنوان تأیید اصل برتری رأی اکثریت بر حق. همچنین مشورت در اسلام امری استحبابی و در چارچوب ارزشهای دینی است، در حالی که دموکراسی غربی الزامی و مبتنی بر مبانی سکولار است. سوم، عبادی میان عملکرد ناصواب برخی حکومتهای اسلامی و اصل اسلام خلط کرده و از این طریق به نفع حقوق بشر غربی نتیجهگیری میکند. به باور منتقدان، اسلام نه با حکومتهای استبدادی همسان است و نه با حقوق بشر غربی، بلکه دارای مبانی مستقل و ارزشهای خاص خود است که باید با رجوع به منابع اصیل دینی استخراج شود. چهارم، تنوع تفاسیر از دین را نمیتوان به معنای حقانیت همه آنها یا انکار اصول ثابت و ضروری اسلام دانست. وجود تفسیرهای گوناگون در فروع، نافی اصول مسلم و تغییرناپذیر دین نیست و نمیتوان عملکرد گروههای خاص را به عنوان نماینده اسلام راستین معرفی کرد. منتقدان بر این باورند که راهحل چالشهای جهان اسلام نه در تطبیق اسلام با هنجارهای غربی، بلکه در بازگشت به منابع اصیل و اجتهاد پویا در چارچوب ارزشهای اسلامی است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20101205093933-1466.pdf عبادی، «اسلام و حقوق بشر»، ۱۳۸۵ش، ص296-297.]</ref> | ||
* عبادی وضعیت حقوق بشر در ۱۳۸۸ش را نامطلوب ارزیابی کرده، اما مشخص نمیکند چه رویداد جدیدی در این سال رخ داده که منجر به این ارزیابی شده است. به باور منتقدان قطعنامههای مجمع عمومی سازمان ملل علیه ایران پدیده تازهای نیست و در طول سی سال حیات انقلاب اسلامی مکرراً اتفاق افتاده است. مواردی که اغلب محور این انتقادات قرار میگیرد، مانند دیه، ارث و شهادت زنان، ریشه در مبانی دینی جمهوری اسلامی دارد که از ابتدای انقلاب وجود داشته و جزئی از باورهای مردم ایران است. | |||
* اگرچه دولت پیشین به میثاقهای حقوق بشری پیوسته بود، اما بر اساس اصل چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، کلیه قوانین و مقررات کشور باید بر اساس موازین اسلامی باشد و این اصل بر سایر اصول قانون اساسی و قوانین حاکم است. | * اگرچه دولت پیشین به میثاقهای حقوق بشری پیوسته بود، اما بر اساس اصل چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، کلیه قوانین و مقررات کشور باید بر اساس موازین اسلامی باشد و این اصل بر سایر اصول قانون اساسی و قوانین حاکم است. | ||
* اسلام زن و مرد را در انسانیت و کرامت انسانی برابر دانسته و آیات متعدد قرآن بر این برابری دلالت دارد. تفاوتهای حقوقی میان زن و مرد ناشی از نگاه تبعیضآمیز نیست، بلکه مبتنی بر تفاوتهای تکوینی و نقشهای متفاوت آنان در خانواده و جامعه است. شهید مطهری در این زمینه معتقد است | * اسلام زن و مرد را در انسانیت و کرامت انسانی برابر دانسته و آیات متعدد قرآن بر این برابری دلالت دارد. تفاوتهای حقوقی میان زن و مرد ناشی از نگاه تبعیضآمیز نیست، بلکه مبتنی بر تفاوتهای تکوینی و نقشهای متفاوت آنان در خانواده و جامعه است. شهید مطهری در این زمینه معتقد است که از نظر اسلام زن و مرد تساوی حقوقی دارند ولی تشابه حقوقی ندارند. تساوی برابری است و تشابه یکنواختی. | ||
* دیه | * دیه بهمعنای بهای انسان نیست، زیرا نفس انسانی بیقیمت است و قرآن کشتن یک انسان را مانند کشتار همه انسانها دانسته است. تفاوت دیه ناظر به نقش اقتصادی مردان در خانواده است؛ خسارتی که با فقدان یک مرد به خانواده وارد میشود، اغلب بیشتر از فقدان یک زن است. بنابراین دیه در واقع جبران توانایی جسمی و اقتصادی است، نه ارزش معنوی. | ||
* شهادت در فقه و حقوق، تکلیف است نه حق. شاهد در صورت لزوم باید در دادگاه حاضر شود و کتمان شهادت جرم محسوب میشود. بنابراین عدم پذیرش شهادت زنان در برخی موارد، محرومیت از حق نیست، بلکه معافیت از تکلیف است و در جهت حمایت از زنان و مصلحت جامعه وضع شده است. | * شهادت در فقه و حقوق، تکلیف است نه حق. شاهد در صورت لزوم باید در دادگاه حاضر شود و کتمان شهادت جرم محسوب میشود. بنابراین عدم پذیرش شهادت زنان در برخی موارد، محرومیت از حق نیست، بلکه معافیت از تکلیف است و در جهت حمایت از زنان و مصلحت جامعه وضع شده است.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120327174136-3036-38.pdf عبادی، «زنان را در این سالها محدود کردند»، ۱۳۸۸ش، ص271-272.]</ref> | ||
== آثار== | == آثار== | ||
| خط ۶۷: | خط ۷۱: | ||
== منبع == | == منبع == | ||
«زندگینامه و مصاحبه با شیرین عبادی در روزنامه گاردین»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 12 خرداد 1385ش. | «زندگینامه و مصاحبه با شیرین عبادی در روزنامه گاردین»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 12 خرداد 1385ش. | ||
عبادی، شیرین، «اسلام و حقوق بشر»، مجلۀ بازتاب اندیشه، شمارۀ 74، ۱۳۸۵ش، ص291-295. | |||
عبادی، شیرین، «زنان را در این سالها محدود کردند»، مجلۀ بازتاب اندیشه، شمارۀ 109، ۱۳۸۸ش | عبادی، شیرین، «زنان را در این سالها محدود کردند»، مجلۀ بازتاب اندیشه، شمارۀ 109، ۱۳۸۸ش | ||
