شرم: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۶۸: / خط ۶۸: @@
 # فاعل شرم‌کننده: یک‌فرد زمانی از انجام کاری شرم خواهد کرد که نخست به کرامت نفس و خود‌ارزشمندی خود باورمند باشد، دوم نسبت به زشتی کار خود آگاه باشد، سوم، برای ناظر کار خود، ارزش و احترام قائل باشد.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص59.</ref>
 # فعل شرم‌آور: مراد از آن، هر فعل ناهنجاری اعم از انجام یک‌کار زشت یا ترک یک‌کار خوب به‌لحاظ شرعی، عرفی و عقلی در فرهنگ یک‌جامعه است.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص42.</ref>
-# حضور و نظارت ناظر: شرم زمانی در انسان برانگیخته می‌شود که نظارت یک‌ناظری برخوردار از احترام توسط وی درک شود<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص51-56.</ref> که این ناظر از نظر او، می تواند خداوند، وجدان شخص، مردم، فرشتگان یا اولیاء الهی باشد.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادم‌پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32،  ص148-149.]</ref> به‌لحاظ مراتب ارزشمندی بر معیار نظارت ناظران، بالاترین مرتبۀ شرم، شرم از خداوند و بعد از آن، شرم از وجدان و پایین ترین درجۀ شرم، شرم از مردم است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص136-137.]</ref>
+# حضور و نظارت ناظر: شرم زمانی در انسان برانگیخته می‌شود که نظارت یک‌ناظری برخوردار از احترام توسط وی درک شود<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص51-56.</ref> که این ناظر از نظر او، می تواند خداوند، وجدان شخص، مردم، فرشتگان یا اولیاء الهی باشد.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادم‌پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32،  ص148-149.]</ref>
 # مهار نفس از ارتکاب کار شرم‌آور: انسان در صورت ناسازگاری میان خواست و مصلحت خود، زمانی می‌تواند در ایجاد یک‌سبک زندگی مطلوب موفق باشد که به‌اقتضای شرم، خواسته‌های نفسانی شامل گرایش یا گریز نفس را بر طبق مصلحت خود مهار کند.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص31.</ref>
 == شرایط بروز شرم ==
@@ خط ۱۵۱: / خط ۱۵۱: @@
 # از نظر قلمرو شرم: در مباحث جرم شناسی، قلمرو شرم محدود به‌رفتار بزهکارانۀ خود شخصی است که شرمسار می‌شود؛ اما بنا بر آموزه‌های اخلاقی، آدمی باید از هر نوع اعمال ناشایست شرم کند؛ حتی اگر گناه نباشد و بدین‌جهت، دامنۀ شرم اخلاقی وسیع‌تر است<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص132-133.]</ref> و شامل فکر شرم بر انگیز نیز می‌شود.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص88-89.</ref>
-== ارزشمندی شرم قبل‌از عمل ==
+== مراتب‌شرم ==
-ترویس هیرشی معتقد است که چهار عامل، موجب پیشگیری افراد از ارتکاب عمل ناشایست می‌شود: 1) پیوستگی اجتماعی، 2) درگیری و مشارکت اجتماعی، 3) تعهد و پایبندی افراد به حفظ اعتبارات اجتماعی خود، 4) اعتقاد افراد به حق بودن قوانین و قواعد اجتماعی.<ref>ویلیامز و مک شین، نظریه های جرم‌شناسی، ترجمۀ ملک محمدی، 1383ش، ص209.</ref>  به باور جرم‌شناسان، شرم با تقویت این‌چهار عامل، هم نقش‌مکمّل در کنترل رفتار افراد از طریق وابستگی‌های اجتماعی را ایفا می‌کند و هم سبب می‌شود تا دلبستگی‌های اجتماعی به‌شکل مؤثر تر در پیشگیری از ارتکاب اعمال ناشایست عمل کنند.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص134.]</ref>
+ترویس هیرشی معتقد است که چهار عامل، موجب پیشگیری افراد از ارتکاب عمل ناشایست می‌شود: 1) پیوستگی اجتماعی، 2) درگیری و مشارکت اجتماعی، 3) تعهد و پایبندی افراد به حفظ اعتبارات اجتماعی خود، 4) اعتقاد افراد به حق بودن قوانین و قواعد اجتماعی.<ref>ویلیامز و مک شین، نظریه های جرم‌شناسی، ترجمۀ ملک محمدی، 1383ش، ص209.</ref> به باور جرم‌شناسان، شرم با تقویت این‌چهار عامل، هم نقش‌مکمّل در کنترل رفتار افراد از طریق و ابستگی‌های اجتماعی را ایفا می‌کند و هم سبب می‌شود تا دلبستگی‌های اجتماعی به‌شکل مؤثر تر در پیشگیری از ارتکاب اعمال ناشایست عمل کنند.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص134.]</ref>
-گفته‌شده است که شرم قبل از عمل، ارزشمندی بیشتر دارد؛ زیرا از ارتکاب رفتارهای ناشایست پیشگیری می‌کند و بدین‌جهت، یک‌ارزش اخلاقی پایدار و مورد ستایش خردمندان به‌شمار می‌رود. به خلاف شرم بعد از عمل که یک‌حالت انفعالی بوده و آثار آن زمانمند است که به‌تدریج از بین می‌رود. بدین جهت ارزشمندی آن صرفا از بدان‌سبب است که فرد گناهکار یا بزهکار، به خاطر این شرم، از عمل ناپسند خود پشیمان می‌شود و قابلیت اصلاح را دارد.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص130-131.]</ref>
+بدین جهت با توجه به‌نقش پیشگیرانۀ شرم از ارتکاب رفتارها ناشایست، گفته‌شده است که شرم قبل از عمل، ارزشمندی بیشتر دارد و یک‌ارزش اخلاقی پایدار و مورد ستایش خردمندان به‌شمار می‌رود. به خلاف شرم بعد از عمل که یک‌حالت انفعالی بوده و آثار آن زمانمند است که به‌تدریج از بین می‌رود. بدین جهت ارزشمندی آن صرفا از بدان‌سبب است که فرد گناهکار یا بزهکار، به خاطر این شرم، از عمل ناپسند خود پشیمان می‌شود و قابلیت اصلاح را دارد.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص130-131.]</ref>
+از دیدگاه اخلاق اسلامی، بالاترین مرتبۀ شرم، شرم از خداوند و بعد از آن، شرم از وجدان و پایین ترین درجۀ شرم، شرم از مردم است.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص136-137.]</ref>
 == شرم در اشعار فارسی ==