لباس مردمان آذربایجان شرقی: تفاوت میان نسخه‌ها

افراد به‌واسطة سبک پوشش خود، وجود و هویت خود را نشان می‌دهند. لباس مردم آذربایجان نیز دارای قوانین و چارچوب‌هایی است که به‌عنوان سبک پوشش مردم آذری شناخته می‌شود. این سبک‌ها تابع عوامل مختلفی است:<ref>[https://ensani.ir/fa/article/423589/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%AF-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3- بابایی و امیری، «ظرفیت‌های پوشاک سنتی به منظور طراحی مد لباس؛ مطالعة موردی: آذربایجان شرقی»، 1398ش، ص71.]</ref>   

در آذربایجان شرقی از دیرباز ابریشم به مقدار زیادی تولید می‌شد و به‌ همین دلیل بیشتر لباس‌ها از ابریشم بود. در روستاها و ایلات عشایر مردم به دامداری مشغول بودند؛ به‌ همین سبب به الیاف پشم دسترسی بیشتری داشتند. استفاده از پشم در تولید البسه بسیار رایج بوده و امروزه نیز از الیاف پشمی در تهیة جوراب‌های پشمی به‌کار می‌رود.  

این منطقه از قدیم، اوضاع و شرایط اقتصادی خوبی داشته؛ به‌طوری‌که تولیدات گوناگون آن باعث شده که لباس مردم این استان در طرح، نقش و رنگ از تنوع بسیاری برخوردار باشد. لباس مردمی که در روستاها و ایلات عشایر زندگی می‌کنند، گرم‌تر و همچنین لباس زنان مشغول کار بادوام‌تر، راحت‌تر و آزادتر از زنان شهری است. در گذشته زنان شهری بیشتر در محیط خانه بودند و لباس‌های ظریف‌تری می‌پوشیدند. هنگام بیرون رفتن از خانه نیز از چادر استفاده می‌کردند.

در دوره‌های صفویه و ایلخانی، آذربایجان پایتخت ایران بود که این امر باعث شکوفایی صنایع و هنرها در این منطقه شد. از طرفی هم به‌دلیل قرارگرفتن آذربایجان در مسیر جادة ابریشم، بر غنای فرهنگی این شهر افزوده شد. بافت پارچه‌های ابریشمی و زری از دیرباز در این منطقه رایج بود؛ به‌طوری‌که عصر طلایی و درخشان بافندگی به دورة صفویه تعلق دارد. در موزة آستان قدس رضوی و موزة هنرهای تزیینی اصفهان، نمونه‌هایی از پارچه‌های حریر ساده، ابریشم زربفت و مخمل ابریشمی دیده می‌شود. در آذربایجان شرقی، ابریشم به وفور یافت می‌شد که این امر به ظرافت پوشاک این منطقه می‌افزود. آذربایجان به‌دلیل تولید انبوه پارچه و نیز رونق دادوستد به پارچه‌های بومی نیز دسترسی داشت و آن‌ها را به سایر مناطق ارسال می‌کرد. این امر سبب تنوع در لباس‌ها شد. صنعت پارچه‌بافی در برخی مناطق مانند اسکو و اسکندان هنوز نیز به شکل محدود ادامه دارد و در گذشته، شهرهایی مانند مراغه نیز از مراکز مهم پارچه‌بافی به شمار می‌رفتند. این پیشینه غنی نساجی، نقش مؤثری در تنوع و زیبایی پوشاک سنتی آذربایجان داشته است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/423589/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%AF-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3- بابایی و امیری، «ظرفیت‌های پوشاک سنتی به منظور طراحی مد لباس؛ مطالعة موردی: آذربایجان شرقی»، 1398ش، ص73 و 74.]</ref>  

استفاده از مواد اولیة داخلی: مواد اولیة این لباس‌ها، مانند پارچه‌های پشمی، ابریشمی و مخمل، همگی از منابع داخلی تأمین می‌شوند و مانعی در برابر الگوهای وارداتی و غیربومی هستند.

تقسیم‌بندی بر اساس جنسیت و سبک زندگی: لباس‌های مردانه ساده‌تر و کم‌جزئیات‌تر هستند، در حالی که لباس‌های زنانه، به‌ویژه در مناطق عشایری، پیچیده‌تر و شامل دامن چین‌دار و روسری بزرگ هستند.<ref>یاوری و سرخوش، آشنایی با لباس‌ها و پوشاک سنتی، 1389ش، ص10.</ref>  

زنان آذربایجان شرقی مخصوصاً عشایر و روستانشینان، پیراهن‌های بلند که یقة گردی دارد، به تن می‌کنند. این پیراهن در میان زنان این خطه به «کؤنیک» معروف است.<ref>[https://www.visitiran.ir/fa/costume/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C «لباس محلی مردمان آذربایجان شرقی»، وب‌سایت ایران.]</ref>  کؤنیک راسته و بلند است و در دو طرف چاک دارد. همچنین در قسمت جلوی سینه شکافی دارد که به راحت‌تر پوشیدن لباس کمک می‌کند که این شکاف به‌وسیلة دکمه بسته می‌شود. همچنین برای گشادی و راحتی بیشتر دو تکه مرغک به زیر بغل آن اضافه شده است. قد این پیراهن تا پایین زانو و گاهی تا روی مچ پا است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/423589/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%AF-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3- بابایی و امیری، «ظرفیت‌های پوشاک سنتی به منظور طراحی مد لباس؛ مطالعة موردی: آذربایجان شرقی»، 1398ش، ص62.]</ref>  زنان ترک از نوعی پیراهن دیگر به نام «دُن» نیز استفاده می‌کنند که معمولاٌ آن را با تومان (دامن بلند) یا شلته (دامن کوتاه) می‌پوشند.<ref> [https://www.visitiran.ir/fa/costume/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C «لباس محلی مردمان آذربایجان شرقی»، وب‌سایت ایران.]</ref>  

نوعی نیم‌تنة رویی از جنس ابریشم که معمولاً با آستر دوخته می‌شود و دو طرف آن روی هم قرار می‌گیرد. از سرشانه تا کمر این لباس چسبان و از کمر به پایین کمی گشاد است. چپکن دارای دو نوع آستین‌دار و بدون آستین است و در برخی از آن‌ها نیز، آستین‌ها از روی سرشانه آویزان می‌شود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/423589/%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B3%D9%86%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%AF-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3- بابایی و امیری، «ظرفیت‌های پوشاک سنتی به منظور طراحی مد لباس؛ مطالعة موردی: آذربایجان شرقی»، 1398ش، ص63 و 64.]</ref>  

جنس پارچه‌های استفاده شده در لباس‌های محلی بسته به توان مالی افراد متفاوت است. لباس‌ها از پارچه‌هایی چون کودری، ململ، متقال، چیت، فاستونی، اوتماسینار، دریاکنار، آیناگولی (نوعی پارچة پولکی)، تافته، شالموز، مخمل و ابریشم تهیه می‌شوند.<ref>[https://www.irna.ir/news/82197479/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%84%DB%8C-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8 «لباس‌های محلی آذربایجان شرقی، زیبای رو به فراموشی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا).] </ref>  

* اندروز، پ.ا و اندروز،م، لباس کردها و ترک‌ها در آذربایجان، دانشنامة ایرانیکا، تهران، امیرکبیر، 1382ش.

* بابایی، پروین و زادامیری، سمیه، «ظرفیت‌های پوشاک سنتی به‌منظور طراحی مد لباس؛ مطالعة موردی آذربایجان شرقی»، فصلنامة فرهنگ مردم ایران، شمارة 57 و 58، تابستان و پاییز 1398ش.

* قلی‌پور، جعفر و پاشازاده، غلامعلی، «مقاومت در برابر سیاست رفع حجاب دولت رضاشاه، مطالعة موردی: عدم همراهی قشر متوسط جدید آذربایجان»، وب‌سایت پژوهش‌های تاریخی، فروردین 1402ش.

* «لباس سنتی آذربایجان شرقی، میراث ناملموس ملی ایرانیان»، وب‌سایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، تاریخ بازدید: 23 آبان 1403ش.

* «لباس محلی مردمان آذربایجان شرقی»، وب‌سایت ایران، تاریخ بازدید: 23 آبان 1403ش.

* «لباس‌های محلی آذربایجان شرقی، زیبای رو به فراموشی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا)، تاریخ درج مطلب: 1 شهریور 1395ش.

* یارمحمدتوسکی، مریم و محمدی‌سیف، معصومه، «بررسی نشانه‌شناختی پوشاک زنان در آذربایجان»، فصلنامه فرهنگ مردم ایران، شمارة 38 و 39، پاییز و زمستان 1393ش.

* یاوری، حسین و سرخوش، شیدا، آشنایی با لباس‌ها و پوشاک سنتی، تهران، آذر، 1389ش.