صفحهای تازه حاوی «<big>'''پوشاک زنان در دوره ایلخانی؛'''</big> تنپوش زنان در دوران ایلخانی. پوشاک زنان ایلخانی به دو گروه زنان مغول و زنان ایرانی تقسیم میشود. تنپوش زنان مغول، ساده، شبیه مردان و تنپوش زنان ایرانی از قَمیص، قبا، جُبّه و پیراهن بلند تشکیل شده است....» ایجاد کرد |
imported>سلیمانی بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
[[پرونده:تاریخچه-حجاب-در-ایران-بعد-از-اسلام-منسوب-hi-hijab.com .jpg|جایگزین=زنان دوره ایلخانی|بندانگشتی|نقاشی متعلق به قرن ۶ یا۸]] | |||
<big>'''پوشاک زنان در دوره ایلخانی؛'''</big> تنپوش زنان در دوران ایلخانی. | <big>'''پوشاک زنان در دوره ایلخانی؛'''</big> تنپوش زنان در دوران ایلخانی. | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۲: | ||
مهمترین عاملی که در این دوره، پوشاک را بهعنوان نشانهای از اختلاف طبقاتی مطرح کرده، تفاوت در قدرت خرید و تهیۀ پوشاک است؛ بهطوریکه انتخاب یک پوشش خاص، دلیلی بر نشان دادن برتری شخص نسبت به سایر مردم است.<ref>پاکتچی، پوشاک در آموزههای دینی اسلامی، 1385ش، ص44.</ref> طبقات بالای اجتماعی از لباسهای نخ و نَسیج استفاده میکردند. نسیج، از پارچۀ ابریشم و طلا<ref>Kadoi, Islamic Chinoiserie The art of Mongol Iran, 2009, p.21.</ref> و نخ از پارچۀ حریر تهیه میشد. این پارچهها در دورۀ ایلخانی مختص زنان مغول و زنان ایرانی بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص173.]</ref> | مهمترین عاملی که در این دوره، پوشاک را بهعنوان نشانهای از اختلاف طبقاتی مطرح کرده، تفاوت در قدرت خرید و تهیۀ پوشاک است؛ بهطوریکه انتخاب یک پوشش خاص، دلیلی بر نشان دادن برتری شخص نسبت به سایر مردم است.<ref>پاکتچی، پوشاک در آموزههای دینی اسلامی، 1385ش، ص44.</ref> طبقات بالای اجتماعی از لباسهای نخ و نَسیج استفاده میکردند. نسیج، از پارچۀ ابریشم و طلا<ref>Kadoi, Islamic Chinoiserie The art of Mongol Iran, 2009, p.21.</ref> و نخ از پارچۀ حریر تهیه میشد. این پارچهها در دورۀ ایلخانی مختص زنان مغول و زنان ایرانی بوده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص173.]</ref> | ||
==سرپوش زنان مغول== | ==سرپوش زنان مغول== | ||
[[پرونده:ایلخانیان-1024x514.jpg|جایگزین=سرپوش زنان ایلخانی|بندانگشتی|نقاشی منصوب به ایلخانان]] | |||
مهمترین بخش از پوشاک زنان مغول، کلاه بود و زنان برخلاف دختران نمیتوانستند بدون کلاه در اجتماع ظاهر شوند. زنان روی سر خود کلاهی از حصیر یا پوست درخت بافته شده میگذاشتند که به اندازۀ دو آرنج بوده و پایین آن مربعشکل بود. قسمت بالای این کلاه، ملیلۀ نازکی از جنس طلا، نقره یا چوب قرار داشت که گاهی روی آن پر مرغ میگذاشتند. این حصیر بافته شده از دستمال نازکی که از سر روی شانهها میافتاد، محافظت میکرد.<ref>کارپن، سفرنامه، 1363ش، ص34.</ref> نوع باشکوه و تجملی این سرپوش، بوقتاق بود که از طلا و جواهرات ساخته شده بود و بالای آن پر پرندگان گرانقیمت و نادر قرار داشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص165.]</ref> گاهی نیز آن را با ابریشم بهشکل موی بافته شده، تزیین میکردند.<ref>استرآبادی، فرهنگ ترکی به فارسی سنگلاخ، 1384ش، ص186.</ref> تاج ملکه نیز بوقتاق بود که در روز تاجگذاری آن را روی سر همسر خود میگذاشت. همچنین این سرپوش بر سر زنانی که ارتقای مقام یافته و در ردیف خاتونها قرار میگرفتند نیز نهاده میشد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص166.]</ref> نگارهها نشان میدهد که بعد از اسلام آوردن ایلخانان مغول، این سرپوش همچنان بر سر آنان مشاهده میشده است.<ref>بیانی، دین و دولت در ایران عهد مغول، 1371ش، ص448.</ref> | مهمترین بخش از پوشاک زنان مغول، کلاه بود و زنان برخلاف دختران نمیتوانستند بدون کلاه در اجتماع ظاهر شوند. زنان روی سر خود کلاهی از حصیر یا پوست درخت بافته شده میگذاشتند که به اندازۀ دو آرنج بوده و پایین آن مربعشکل بود. قسمت بالای این کلاه، ملیلۀ نازکی از جنس طلا، نقره یا چوب قرار داشت که گاهی روی آن پر مرغ میگذاشتند. این حصیر بافته شده از دستمال نازکی که از سر روی شانهها میافتاد، محافظت میکرد.<ref>کارپن، سفرنامه، 1363ش، ص34.</ref> نوع باشکوه و تجملی این سرپوش، بوقتاق بود که از طلا و جواهرات ساخته شده بود و بالای آن پر پرندگان گرانقیمت و نادر قرار داشت.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص165.]</ref> گاهی نیز آن را با ابریشم بهشکل موی بافته شده، تزیین میکردند.<ref>استرآبادی، فرهنگ ترکی به فارسی سنگلاخ، 1384ش، ص186.</ref> تاج ملکه نیز بوقتاق بود که در روز تاجگذاری آن را روی سر همسر خود میگذاشت. همچنین این سرپوش بر سر زنانی که ارتقای مقام یافته و در ردیف خاتونها قرار میگرفتند نیز نهاده میشد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص166.]</ref> نگارهها نشان میدهد که بعد از اسلام آوردن ایلخانان مغول، این سرپوش همچنان بر سر آنان مشاهده میشده است.<ref>بیانی، دین و دولت در ایران عهد مغول، 1371ش، ص448.</ref> | ||
==سرپوش زنان ایرانی== | ==سرپوش زنان ایرانی== | ||
| خط ۳۱: | خط ۳۳: | ||
روسری سهگوش کوچکی (لچک) که در زیر تاج کلاه قرار میگرفت<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_2885.pdf مجابی، «پوشاک زن ایلخانی و تیموری»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص3.]</ref> و به آن مِعجَر هم گفته میشد.<ref>جوینی، تاریخ جهانگشای جوینی، 1367ش، ص77.</ref> همراه با این روسری، پیشانیبندی به نام عَصابه نیز دور سر بسته میشد.<ref>همدانی، مکاتبات رشیدی، 1945م، ص195.</ref> | روسری سهگوش کوچکی (لچک) که در زیر تاج کلاه قرار میگرفت<ref> [https://research.iaun.ac.ir/pd/mojabi/pdfs/UploadFile_2885.pdf مجابی، «پوشاک زن ایلخانی و تیموری»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، ص3.]</ref> و به آن مِعجَر هم گفته میشد.<ref>جوینی، تاریخ جهانگشای جوینی، 1367ش، ص77.</ref> همراه با این روسری، پیشانیبندی به نام عَصابه نیز دور سر بسته میشد.<ref>همدانی، مکاتبات رشیدی، 1945م، ص195.</ref> | ||
===مقنعه=== | ===مقنعه=== | ||
از پوششهای اصلی سر در دورۀ ایلخانی، مقنعه بود که بهشکلهای گوناگون، با نوار یا بدون نوار، با کلاه یا بدون کلاه به کار میرفت؛ بهعنوان مثال زنان روستایی نواری به دور آن میبستند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص401.</ref> در نگارهها سه نمونه از این مقنعهها دیده میشود. یک نمونه از آنها همراه با سربندی روی پیشانی زنان قرار دارد و در نگارههای شاهنامه دیده میشود. نوع دیگر این مقنعهها که در نگارههای مربوط به داستانهای پیامبران ترسیم شده، تکهای روی مقنعه قرار دارد که یا کوتاه است و یا تا پشت زانو ادامه دارد. نوع دیگر این مقنعهها، یکتکه و سفید رنگ است که بر سر زنان همراه خانها و خاتونها دیده میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص171-169.]</ref> | از پوششهای اصلی سر در دورۀ ایلخانی، مقنعه بود که بهشکلهای گوناگون، با نوار یا بدون نوار، با کلاه یا بدون کلاه به کار میرفت؛ بهعنوان مثال زنان روستایی نواری به دور آن میبستند.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص401.</ref> در نگارهها سه نمونه از این مقنعهها دیده میشود. یک نمونه از آنها همراه با سربندی روی پیشانی زنان قرار دارد و در نگارههای شاهنامه دیده میشود. نوع دیگر این مقنعهها که در نگارههای مربوط به داستانهای پیامبران ترسیم شده، تکهای روی مقنعه قرار دارد که یا کوتاه است و یا تا پشت زانو ادامه دارد. نوع دیگر این مقنعهها، یکتکه و سفید رنگ است که بر سر زنان همراه خانها و خاتونها دیده میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/207516/fa کروبی و فیاض انوش، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق)»، 1395ش، ص171-169.]</ref> | ||
[[پرونده:تاریخچه-حجاب-در-ایران-بعد-از-اسلام-hi-hijab.com -1024x672.jpg|جایگزین=چادر زنان در دوره ایلخانی|بندانگشتی|نقاشی منصوب به دوره ایلخانی]] | |||
===چادر=== | ===چادر=== | ||
زنان شهرنشین، چادری به رنگ سفید میپوشیدند.<ref>کلاویخو، سفرنامۀ کلاویخو، 1344ش، ص162.</ref> چادر به یکی از پوششهای مهم در اواخر دورۀ ایلخانی مبدل شد که ادامۀ آن در مینیاتورهای دورۀ صفوی دیده میشود.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص397.</ref> پس از مدتی این پوشش کوتاه شد و بهصورت کلاه ساده در آمد.<ref>شهشهانی، تاریخچۀ پوشش سر در ایران، 1374ش، ص97.</ref> | زنان شهرنشین، چادری به رنگ سفید میپوشیدند.<ref>کلاویخو، سفرنامۀ کلاویخو، 1344ش، ص162.</ref> چادر به یکی از پوششهای مهم در اواخر دورۀ ایلخانی مبدل شد که ادامۀ آن در مینیاتورهای دورۀ صفوی دیده میشود.<ref>غیبی، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، 1384ش، ص397.</ref> پس از مدتی این پوشش کوتاه شد و بهصورت کلاه ساده در آمد.<ref>شهشهانی، تاریخچۀ پوشش سر در ایران، 1374ش، ص97.</ref> | ||
| خط ۴۷: | خط ۵۱: | ||
==منابع== | ==منابع== | ||
* ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامه، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1337ش. | *ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامه، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1337ش. | ||
* ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامۀ ابنبطوطه، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران، آگاه، 1370ش. | *ابنبطوطه، محمد بن عبدالله، سفرنامۀ ابنبطوطه، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران، آگاه، 1370ش. | ||
* استرآبادی، میرزامهدیخان، فرهنگ ترکی به فارسی سنگلاخ، ویرایش روشن خیاوی، تهران، مرکز، 1384ش. | *استرآبادی، میرزامهدیخان، فرهنگ ترکی به فارسی سنگلاخ، ویرایش روشن خیاوی، تهران، مرکز، 1384ش. | ||
* برتولد، اشپولر، تاریخ مغول در ایران، ترجمۀ محمود میرآفتاب، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1351ش. | *برتولد، اشپولر، تاریخ مغول در ایران، ترجمۀ محمود میرآفتاب، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1351ش. | ||
* بیانی، شیرین، زن در ایران عصر مغول، تهران، دانشگاه تهران، 1352ش. | *بیانی، شیرین، زن در ایران عصر مغول، تهران، دانشگاه تهران، 1352ش. | ||
* بیانی، شیرین، دین و دولت در ایران عهد مغول، تهران، نشر دانشگاهی، 1371ش. | *بیانی، شیرین، دین و دولت در ایران عهد مغول، تهران، نشر دانشگاهی، 1371ش. | ||
* بیانی، شیرین، زن در ایران عصر مغول، تهران، دانشگاه تهران، 1388ش. | *بیانی، شیرین، زن در ایران عصر مغول، تهران، دانشگاه تهران، 1388ش. | ||
* پاکتچی، احمد، پوشاک در آموزههای دینی اسلامی، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی)، 1385ش. | *پاکتچی، احمد، پوشاک در آموزههای دینی اسلامی، تهران، مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی)، 1385ش. | ||
* جوینی، علاءالدین عطاملک، تاریخ جهانگشای جوینی، تهران، بامداد، 1367ش. | *جوینی، علاءالدین عطاملک، تاریخ جهانگشای جوینی، تهران، بامداد، 1367ش. | ||
* «خرقه»، ویکیفقه، تاریخ بازدید: 11 آذر 1402ش. | *«خرقه»، ویکیفقه، تاریخ بازدید: 11 آذر 1402ش. | ||
* راینهارت، پیتراندزی، فرهنگ البسۀ مسلمانان، ترجمۀ حسینعلی هروی، تهران، دانشگاه تهران، 1345ش. | *راینهارت، پیتراندزی، فرهنگ البسۀ مسلمانان، ترجمۀ حسینعلی هروی، تهران، دانشگاه تهران، 1345ش. | ||
* شهشهانی، سهیلا، تاریخچۀ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، 1374ش. | *شهشهانی، سهیلا، تاریخچۀ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، 1374ش. | ||
* ضیاءپور، جلیل، پوشاک زنان ایران از کهنترین زمان تا آغاز شاهنشاهی پهلوی، تهران، وزارت فرهنگ و هنر، 1345ش. | *ضیاءپور، جلیل، پوشاک زنان ایران از کهنترین زمان تا آغاز شاهنشاهی پهلوی، تهران، وزارت فرهنگ و هنر، 1345ش. | ||
* غیبی، مهرآسا، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، چاپ اول، 1384ش. | *غیبی، مهرآسا، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، چاپ اول، 1384ش. | ||
* غیبی، مهرآسا، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، چاپ دوم، 1387ش. | *غیبی، مهرآسا، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران، هیرمند، چاپ دوم، 1387ش. | ||
* کارپن، پلان، سفرنامه، ترجمۀ ولیالله شادان، تهران، فرهنگسرای یساولی، 1363ش. | *کارپن، پلان، سفرنامه، ترجمۀ ولیالله شادان، تهران، فرهنگسرای یساولی، 1363ش. | ||
* کروبی، آرزو و فیاض انوش، ابوالحسن، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق»، دو فصلنامۀ علمی-پژوهشی تاریخنامۀ ایران بعد از اسلام، شمارۀ 13، پاییز و زمستان 1395ش. | *کروبی، آرزو و فیاض انوش، ابوالحسن، «بررسی تاریخی پوشاک زنان در دورۀ ایلخانان (736- 654ه.ق»، دو فصلنامۀ علمی-پژوهشی تاریخنامۀ ایران بعد از اسلام، شمارۀ 13، پاییز و زمستان 1395ش. | ||
* کلاویخو، گونسالس، سفرنامۀ کلاویخو، ترجمۀ مسعود رجبنیا، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1344ش. | *کلاویخو، گونسالس، سفرنامۀ کلاویخو، ترجمۀ مسعود رجبنیا، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1344ش. | ||
* مجابی، سیدعلی، «پوشاک زن ایلخانی و تیموری»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، تاریخ بازدید: 11 آذر 1402ش. | *مجابی، سیدعلی، «پوشاک زن ایلخانی و تیموری»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، تاریخ بازدید: 11 آذر 1402ش. | ||
* «ملکه دینگ پادشاه زن ایران»، وبسایت تاریخ پارسی، تاریخ درج مطلب: 31 دسامبر 2020م. | *«ملکه دینگ پادشاه زن ایران»، وبسایت تاریخ پارسی، تاریخ درج مطلب: 31 دسامبر 2020م. | ||
* همدانی، رشیدالدینفضلالله، مکاتبات رشیدی، گردآورنده، محمد ابرقوهی، مصحح، محمد شفیع، لاهور، پنجاب ایجو کیشنل پریس، 1945م. | *همدانی، رشیدالدینفضلالله، مکاتبات رشیدی، گردآورنده، محمد ابرقوهی، مصحح، محمد شفیع، لاهور، پنجاب ایجو کیشنل پریس، 1945م. | ||
* Kadoi, Yuka. Islamic Chinoierie The art of Mongol Iran. : Edinburgh, Edinburgh University, 2009. | *Kadoi, Yuka. Islamic Chinoierie The art of Mongol Iran. : Edinburgh, Edinburgh University, 2009. | ||
[[رده: ویکیرز]] | [[رده: ویکیرز]] | ||
