شهلا شرکت

شهلا شرکت؛ فعال فمینیستی، روزنامه‌نگار و مدیر مسئول و صاحب امتیاز نشریه زنان امروز و ماهنامه زنان.

شهلا شرکت روزنامه‌نگار ایرانی است که از دهه ۱۳۵۰ش فعالیت خود را در مطبوعات آغاز کرده است. او سابقه مدیریت و سردبیری نشریاتی چون زن روز، زنان و زنان امروز را دارد و بخش عمده‌ای از فعالیت حرفه‌ای او به طرح و بررسی مسائل مرتبط با زنان، خانواده و دین در فضای رسانه‌ای ایران اختصاص یافته است. دیدگاه‌ها و فعالیت‌های شرکت در حوزه بازخوانی فقهی مسائل زنان، تحولات اجتماعی خانواده و سیاست‌های مرتبط با اشتغال و حقوق زنان، با واکنش‌ها و ارزیابی‌های متفاوتی در میان پژوهشگران، رسانه‌ها و منتقدان روبه‌رو بوده است.

زندگی‌نامه

شهلا شرکت در دهم فروردین‌ماه ۱۳۳۴ش در شهر اصفهان متولد شد. وی فعالیت روزنامه‌نگاری را با همکاری در نشریه پویندگان راه زینب پیش از انقلاب آغاز کرد و به واسطۀ آشنایی خواهرش با زهرا رهنورد، سردبیر آن نشریه، به جمع نویسندگان پیوست و سپس به عضویت شورای سردبیری آن درآمد. پس از تعطیلی این نشریه، شرکت به دعوت سیدمحمد خاتمی به مؤسسۀ کیهان رفت و در کنار چهره‌هایی چون شمس‌الواعظین، رخ‌صفت و تهرانی به فعالیت پرداخت. وی به مدت ده سال مدیرمسئول و سردبیر نشریۀ زن روز در مؤسسۀ کیهان بود. به‌گفتۀ خود او، پس از خروج سیدمحمد خاتمی از مؤسسه، به‌دلیل آنچه اتهامات فمینیستی و غرب‌زدگی یا اختلاف دیدگاه فکری و بینش اجتماعی با مدیر وقت خوانده شد، از کیهان اخراج شد. شرکت بعدها در مصاحبه‌ای اذعان داشت که در آن دوره، طرح مسائل مرتبط با زنان در دنیای مدرن و مباحث فمینیستی با حساسیت مواجه بوده است. وی سپس انتشار ماهنامۀ زنان را با گرایشی هم‌راستا با ماهنامۀ کیان آغاز کرد و تا ۱۳۸۶ش مدیرمسئول و سردبیر این نشریه بود. شرکت پس از شش سال وقفه، در ۱۳۹۳ش ماهنامه زنان امروز را راه‌اندازی کرد و همچنان سردبیری آن را بر عهده دارد. انتشار زنان امروز تاکنون تداوم یافته و در کنار آن، تولید محتوا در شبکه‌های اجتماعی نیز دنبال می‌شود.

دیدگاه‌های شهلا شرکت

بازخوانی دیدگاه‌های فقهی و نوگرایی دینی

شهلا شرکت بر ضرورت بازخوانی دیدگاه‌های فقهی در حوزه مسائل زنان تأکید دارد و معتقد است فقه شیعه ظرفیت لازم برای پاسخگویی به مقتضیات زمان و مکان را دارد. به‌باور وی، طرح مسائل مرتبط با زنان در دنیای مدرن نیازمند تفسیرهای جدیدی از متون دینی است و نشریات تحت مدیریت او در این زمینه نقش زمینه‌ساز داشته‌اند. او تأکید می‌کند که کم‌توجهی به انعطاف‌پذیری فقه، گروهی از زنان مذهبی را در تداوم دینداری در جهان معاصر دچار تردید می‌کند. شرکت بر این تأکید دارد که برای تقویت دینداری زنان در شرایط معاصر، بازسنجی مسائل مرتبط با زنان در فقه و متناسب با تحولات اجتماعی ضروری است. او در این چارچوب، به دیدگاه امام خمینی استناد می‌کند که فقه را ابزاری برای پاسخ‌گویی به مسائل نوپدید و حل بسیاری از چالش‌های اجتماعی می‌دانست.

تحول در تعریف نهاد خانواده و جنبش زنان

شرکت معتقد است تحولات اجتماعی، مفاهیم سنتی از جمله تعریف خانواده را دچار دگرگونی کرده و در جوامع صنعتی، ترکیب‌هایی چون «یک پدر و یک فرزند» نیز خانواده محسوب می‌شود. وی همچنین جنبش زنان در ایران را فاقد ساختارهای کلاسیک رهبری و سازمان‌دهی ارزیابی و آن را با تعبیر «جنبش با چراغ خاموش» توصیف می‌کند. این دیدگاه با تأکید بر تغییرات اجتماعی و پویایی مفاهیم، بازتعریف جنبش‌های نوین اجتماعی را ضروری می‌داند. او این مباحث را در طول سال‌ها فعالیت مطبوعاتی خود در نشریه زنان به بحث گذاشته است.

نقد سیاست‌های مرتبط با زنان و استقلال اقتصادی

شهلا شرکت برخی سیاست‌های حمایتی از زنان شاغل مانند نیمه‌وقت‌کردن اشتغال و افزایش مرخصی زایمان را به‌دلیل تشدید بی‌میلی کارفرمایان به استخدام زنان و گسترش زن‌هراسی در بازار کار نقد می‌کند. وی همچنین بر ضرورت استقلال مالی زنان تأکید دارد و مشارکت مالی زن در هزینه‌های خانواده را به‌عنوان الگویی جدید در روابط زناشویی مطرح می‌سازد.

انتقاد به دیدگاه‌ها و فعالیت‌های شهلا شرکت

انتقادها به رویکرد فمینیستی و سکولار: از منظر منتقدان، فعالیت‌ها و دیدگاه‌های شهلا شرکت به‌عنوان مدیر مسئول ماهنامه‌های زنان و زنان امروز، در چارچوب گفتمان فمینیستی و لیبرالیستی ارزیابی می‌شود که با مبانی و احکام اسلامی در حوزۀ خانواده و حقوق زنان دارای سازگاری ندارد. به‌باور منتقدان، رویکرد فمینیستی شرکت که خود نیز بدان اذعان دارد، در طول سال‌ها فعالیت مطبوعاتی وی تداوم یافته و نشریات تحت مدیریت او به بستری برای ترویج نگرش‌های سکولار و غرب‌محور در مطالبات زنان تبدیل شده است. از نگاه آنان، سیاست‌های تحریریه این نشریات با تأکید بر برابری مطلق حقوقی زن و مرد، نادیده‌انگاشتن تفاوت‌های جنسیتی مبتنی بر نظام تکوین و تشریع، و تضعیف نهاد سنتی خانواده، در تقابل با ارزش‌های اسلامی قرار دارد.

انتقادها به بازنمایی وضعیت زنان: منتقدان همچنین شرکت را از جمله فعالانی می‌دانند که با بزرگ‌نمایی مشکلات و سیاه‌نمایی از وضعیت زنان در جمهوری اسلامی، به القای ناامنی روانی در جامعه دامن زده است. یکی از مصادیق این رویکرد، طرح موضوع ازدواج سفید در نشریه زنان امروز بود که از سوی منتقدان به‌عنوان تلاشی برای عادی‌سازی روابط خارج از چارچوب شرعی و ترویج سبک زندگی غربی تفسیر شد. به اعتقاد مخالفان، تداوم این رویکرد در قالب نشریه جدید نیز نشانه استمرار پروژه‌ای است که پیش‌تر به لغو امتیاز ماهنامۀ زنان به اتهام اخلال در امنیت روانی جامعه و تضعیف نهادهای انقلابی انجامیده بود.

دیدگاه دیگران دربارۀ شهلا شرکت

برخی رسانه‌ها و فعالان سیاسی خارج از کشور، شهلا شرکت و ماهنامه زنان را ذیل جریان فمینیسم اسلامی طبقه‌بندی کرده‌اند که با بازخوانی متون دینی، به دنبال اصلاح قوانین خانواده در حوزه‌هایی چون ارث، ازدواج، طلاق و حضانت بوده است. به‌نوشتۀ والنتین مقدم، این جریان با برقراری ارتباط و ائتلاف با فمینیست‌های سکولار نظیر شیرین عبادی و مهرانگیز کار، نقش مؤثری در طرح مسئله زنان در مطبوعات و فضای عمومی ایران ایفا کرد. محمدعلی همایون کاتوزیان نیز شرکت را از چهره‌های مؤثر بیرون از ساختار رسمی سیاسی در جنبش فمینیستی و اصلاح‌طلبی معرفی کرده است. در مقابل، برخی تحلیلگران داخلی مانند پیام فضلی‌نژاد معتقدند ماهنامۀ زنان که پس از خروج تیم «زن روز» از مؤسسه کیهان و هم‌زمان با حلقۀ کیان شکل گرفت، در سیر تحول خود از فمینیسم اسلامی به سوی گفتمان سکولار و رادیکال حرکت کرد و ارزش‌های سنتی جامعه ایران را به چالش کشید.

افتخارات

شهلا شرکت که سابقۀ دو دوره عضویت در کمیسیون ملی یونسکو را دارد، جایزۀ شهامت در عرصۀ روزنامه‌نگاری از مؤسسۀ بین‌المللی مطبوعات زنان و جایزۀ وجدان و صداقت در روزنامه نگاری Louis Lyons، را از بنیاد خبرنگاری Nieman در دانشگاه هاروارد دریافت کرده است. او یکی از پنج روزنامه‌نگار برتر سال ۱۳۸۶ش شناخته شده و برنده جایزۀ هشتمین دورۀ کرسی یونسکو در آموزش سلامت است.

منابع

• «بازخوانی مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، خبرگذاری مشرق، تارخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۳ش.
• «بانوی فمنیست نشریات زنجیره ای با زنان امروز بازگشت!»، وب‌سایت نماینده، تاریخ درج مطلب: 7 خرداد 1393ش.
• بهرامی‌راد، شیرین، «فمینیسم اسلامی؛ موافقان و منتقدان آن (بخش پایانی)»، وب سایت عصر نو، تاریخ درج مطلب: 22 آبان 1389ش.
• «درباره «زنان امروز» »، وب‌سایت مجله زنان امروز، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1404ش.
• «شاهکاری دیگر از وزارت ارشاد +عکس»، وب‌سایت جهان امروز، تاریخ درج مطلب: 20 اردیبهشت 1303ش.
• «شهلا شرکت در گفت وگو با اعتماد: همه زنان اقیانوس آرام نیستند»، وب‎‌سایت مگیران، تاریخ درج مطلب: 29 اردیبهشت 1398ش.
• «گزارش سخنرانی «هموار و ناهموار روزنامه نگاری زنان؛ دیروز و امروز» »، وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تاریخ درج مطلب: 23 بهمن 1397ش.
• «من دختر شانزده‌ساله‌ام را از دست دادم»، وب‌سایت زنان امروز، تاریخ درج مطلب: 10 آذر 1403ش.
• «مواضع اعتقادی و سیاسی شهلا شرکت + عکس»، وب‌سایت افکارنیوز، تاریخ درج مطلب: 13 خرداد 1393ش.