| خط ۴: | خط ۴: | ||
== شروع درگیری و اغتشاشات == | == شروع درگیری و اغتشاشات == | ||
ناآرامیهای دی ۱۴۰۴ش از هفتم دیماه با تجمعات مسالمتآمیز بازاریان و گروههایی از مردم در اعتراض به نوسانات شدید نرخ ارز و مشکلات معیشتی در تهران و چند شهر دیگر آغاز شد. دولت بلافاصله گفتوگو با معترضان را در دستور کار قرار داد؛<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-بین-الملل-17/758520-سفارت-جمهوری-اسلامی-ایران-رسانه-غربی-ناآرامی-ها-در-ایران «پاسخ رسمی سفارت ایران به رسانههای غربی درباره ناآرامیهای اخیر»، اعتماد آنلاین.]</ref> اما طی روزهای نهم تا هفدهم و بهویژه ۱۸ تا ۱۹ دی که با فراخوان رضا پهلوی همراه بود، <ref>[https://parsi.euronews.com/2026/01/07/iran-short-news-reza-pahlavis-first-call-for-protests «یازدهمین روز اعتراضها؛ معترضان در دهها شهر ایران شعار ضدحکومتی سر دادند»، وبسایت یورو نیوز.]</ref>ماهیت این تجمعات با ورود افراد مسلح و توزیع سلاح بهطور چشمگیری تغییر کرد. این بازۀ زمانی با درگیریهای مسلحانه، آسیب به زیرساختهای شهری و همچنین ورود خسارت به اماکن عبادی و نمادهای مذهبی همراه شد که به گفتۀ ناظران، حاکی از هدف قرار گرفتن مراکز فرهنگی و دینی بود. مسئولان رسمی ایران، افزایش خشونتها و تخریبهای صورت گرفته را نتیجۀ برنامهریزی و مداخلۀ گروههای مسلح و سرویسهای اطلاعاتی برخی کشورها از جمله آمریکا و اسرائیل عنوان کردند. در | ناآرامیهای دی ۱۴۰۴ش از هفتم دیماه با تجمعات مسالمتآمیز بازاریان و گروههایی از مردم در اعتراض به نوسانات شدید نرخ ارز و مشکلات معیشتی در تهران و چند شهر دیگر آغاز شد. دولت بلافاصله گفتوگو با معترضان را در دستور کار قرار داد؛<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-بین-الملل-17/758520-سفارت-جمهوری-اسلامی-ایران-رسانه-غربی-ناآرامی-ها-در-ایران «پاسخ رسمی سفارت ایران به رسانههای غربی درباره ناآرامیهای اخیر»، اعتماد آنلاین.]</ref> اما طی روزهای نهم تا هفدهم و بهویژه ۱۸ تا ۱۹ دی که با فراخوان رضا پهلوی همراه بود،<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/01/07/iran-short-news-reza-pahlavis-first-call-for-protests «یازدهمین روز اعتراضها؛ معترضان در دهها شهر ایران شعار ضدحکومتی سر دادند»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> ماهیت این تجمعات با ورود افراد مسلح و توزیع سلاح بهطور چشمگیری تغییر کرد. این بازۀ زمانی با درگیریهای مسلحانه، آسیب به زیرساختهای شهری و همچنین ورود خسارت به اماکن عبادی و نمادهای مذهبی همراه شد که به گفتۀ ناظران، حاکی از هدف قرار گرفتن مراکز فرهنگی و دینی بود. مسئولان رسمی ایران، افزایش خشونتها و تخریبهای صورت گرفته را نتیجۀ برنامهریزی و مداخلۀ گروههای مسلح و سرویسهای اطلاعاتی برخی کشورها از جمله آمریکا و اسرائیل عنوان کردند. در ادامۀ این رویدادها، در ۲۲ دیماه ۱۴۰۴ش، راهپیماییهای گستردهای در شهرهای مختلف با هدف حمایت از ثبات داخلی و ابراز مخالفت با خشونتهای خیابانی برگزار شد که مشارکتکنندگان در آن بر حفظ پیوستگی ملی تأکید کردند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1134421/بیانیه-شورای-امنیت-کشور-درباره-ناآرامی-های-دیماه-یک-جنایت-تمام-عیار-علیه-ملت-ایران-شکل-گرفت «بیانیه شورای امنیت کشور درباره ناآرامیهای دیماه: یک جنایت تمام عیار علیه ملت ایران شکل گرفت»، وبسایت عصر ایران.]</ref> | ||
== | == زمینهها و عوامل اغتشاشات == | ||
=== زمینههای داخلی === | === زمینههای داخلی === | ||
کارشناسان در تحلیلی از ناآرامیهای دیماه ۱۴۰۴ش بحرانهای معیشتی و شکاف نسلی را از مهمترین عوامل داخلی این رویدادها میدانند. تورم شدید، کاهش قدرت خرید و نابرابری طبقاتی بستر نارضایتی را فراهم کرد و نسل جدید که در فضای مجازی با الگوهای جهانی آشنا شده، در مواجهه با محدودیتهای ساختاری دچار بحران هویت شده است. نبود چشمانداز اقتصادی روشن و احساس بنبست در مسیرهای ارتقای اجتماعی نیز بر شدت اعتراضات افزود. به باور آنان، بحران مشروعیت ادراکی و ناکارآمدی در پاسخگویی به مطالبات از عوامل سیاسی این رویدادها بوده و تفکیک میان معترضان مدنی و اغتشاشگران ضروری است. در این تحلیل، عبور پایدار از این وضعیت نیازمند پروژۀ ملی بلندمدت برای بازسازی اعتماد عمومی، مبارزه با فساد اقتصادی و پاسخگویی ساختاری به مطالبات نسل جدید ارزیابی شده است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1031530/%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%81%D8%AA%D9%86%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «کالبدشکافی فتنه ۱۴۰۴ از منظر امنیت اجتماعی؛ اعتمادسازی کلید حل مسئله است»، خبرگزاری آنا.]</ref> | کارشناسان در تحلیلی از ناآرامیهای دیماه ۱۴۰۴ش بحرانهای معیشتی و شکاف نسلی را از مهمترین عوامل داخلی این رویدادها میدانند. تورم شدید، کاهش قدرت خرید و نابرابری طبقاتی بستر نارضایتی را فراهم کرد و نسل جدید که در فضای مجازی با الگوهای جهانی آشنا شده، در مواجهه با محدودیتهای ساختاری دچار بحران هویت شده است. نبود چشمانداز اقتصادی روشن و احساس بنبست در مسیرهای ارتقای اجتماعی نیز بر شدت اعتراضات افزود. به باور آنان، بحران مشروعیت ادراکی و ناکارآمدی در پاسخگویی به مطالبات از عوامل سیاسی این رویدادها بوده و تفکیک میان معترضان مدنی و اغتشاشگران ضروری است. در این تحلیل، عبور پایدار از این وضعیت نیازمند پروژۀ ملی بلندمدت برای بازسازی اعتماد عمومی، مبارزه با فساد اقتصادی و پاسخگویی ساختاری به مطالبات نسل جدید ارزیابی شده است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1031530/%DA%A9%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%81%D8%AA%D9%86%D9%87-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B4-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D9%84-%D9%85%D8%B3%D8%A6%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «کالبدشکافی فتنه ۱۴۰۴ از منظر امنیت اجتماعی؛ اعتمادسازی کلید حل مسئله است»، خبرگزاری آنا.]</ref> | ||
| خط ۱۵۴: | خط ۱۱۶: | ||
|} | |} | ||
== | == جریانها و گروههای شرکتکننده در اغتشاشات == | ||
{| class="wikitable" | |||
|نام گروه / جریان | |||
|نوع فعالیت | |||
|جزئیات میدانی | |||
|- | |||
|جریان سلطنتطلب (رضا پهلوی) | |||
|صدور فراخوان برای تجمع و ایجاد انحراف در مطالبات اقتصادی. | |||
|فراخوانهای ۱۸ و ۱۹ دیماه که به درگیریهای خیابانی منجر شد، به این جریان منتسب شده است.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/01/07/iran-short-news-reza-pahlavis-first-call-for-protests «یازدهمین روز اعتراضها؛ معترضان در دهها شهر ایران شعار ضدحکومتی سر دادند»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> | |||
|- | |||
|سازمان مجاهدین خلق | |||
|مدیریت و هدایت عملیاتی آشوبها و تبادل پیام با سرشبکهها در داخل. | |||
|این سازمان بهصورت رسمی از جانباختن یکی از وابستگان خود در بلوار وکیلآباد مشهد خبر داد.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1358942/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D9%85%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%AC%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B8%D9%84%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C «حضور مزدوران خارجی در اغتشاشات اخیر / از کومله و جیش الظلم تا گروهک رجوی»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | |||
|- | |||
|گروهکهای تجزیهطلب کومله، پاک و پژاک و | |||
|مشارکت مسلحانه در مناطق غربی و اجماع برای ورود به میدان. | |||
|اعتراف عبدالله مهتدی به حضور میدانی و گزارشهای رویترز از حضور نیروهای مسلح این گروهها در داخل خاک ایران.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1358942/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D9%85%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%AC%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B8%D9%84%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C «حضور مزدوران خارجی در اغتشاشات اخیر / از کومله و جیش الظلم تا گروهک رجوی»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | |||
|- | |||
|جیشالعدل | |||
|حمله به مراکز نظامی در جنوب شرق کشور. | |||
|حمله به پاسگاه جنگل راسک در استان سیستان و بلوچستان همزمان با ناآرامیهای کشوری.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1358942/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D9%85%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%AC%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B8%D9%84%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C «حضور مزدوران خارجی در اغتشاشات اخیر / از کومله و جیش الظلم تا گروهک رجوی»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | |||
|- | |||
|فرقه دراویش (گنابادی و ریاستارت) | |||
|نفوذ اجتماعی از طریق مراکز خیریه و حمله به اماکن مذهبی. | |||
|شاخه ریاستارتی متهم به آتش زدن مساجد و شاخه گنابادی دارای سابقه درگیری مسلحانه در سالهای ۹۰ و ۹۶ است.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1782312/%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%85%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%AF «پشتپرده یارگیری فرقههای تروریستی مسلح در اغتشاشات/ عامل موساد به دنبال نفوذ اجتماعی در تهران!+ تصاویر»، وبسایت مشرق.]</ref> | |||
|- | |||
|هستههای نفوذی در تهران | |||
|انجام اقدامات تخریبی و خطدهی به تجمعات پایتخت. | |||
|دستگیری لیدرهایی در تهران که طبق گزارشها از استانهای غربی آمده و با گروهک کومله در ارتباط بودند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1358942/%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D9%85%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%AC%DB%8C%D8%B4-%D8%A7%D9%84%D8%B8%D9%84%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D8%B1%D8%AC%D9%88%DB%8C «حضور مزدوران خارجی در اغتشاشات اخیر / از کومله و جیش الظلم تا گروهک رجوی»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | |||
|- | |||
|سلبریتیها | |||
|تشویق مردم به اغتشاشات | |||
|تحریک مستقیم به درگیری: استفاده از عباراتی نظیر رحم نکنید و دست خالی نرید<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1353400/%D8%B3%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%A2%D8%B4%D9%88%D8%A8-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «سلبریتیهایی که مردم را قربانی پروژه آشوب کردند»، وبسایت تابناک.]</ref> | |||
|} | |||
== ویژگیها == | == ویژگیها == | ||
