شرم: تفاوت میان نسخه‌ها

== انواع شرم ==

# از جهت موضوع، به شرم مثبت و شرم منفی؛ شرم مثبت و عاقلانه: شرم از عیب‌های واقعی در سبک زندگی است که باعث دوری انسان از زشتی و زمینه ساز رشد اخلاقی وی می‌شود. شرم منفی و احمقانه: عارضۀ ناشی از ضعف نفسانی و خود کم‌بینی در سبک زندگی انسان است<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادم‌پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص146.]</ref> که با دو شاخصۀ ترک عمل نیک<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادم‌پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147]</ref> و افراط در شرم‌ با شرم کردن از نقص‌های توهمی شناخته می‌شود<ref>مجلسی، بحار الأنوار الجامعة لدرر الأخبار الأئمة الاطهار،1404ق، ج90، ص372؛ [http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص129؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص85؛ [https://hawzah.net/fa/Article/View/84021/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_;_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA_%D8%AD%DB%8C%D8%A7_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA مصباح یزدی، «اخلاق و عرفان اسلامی؛ تفاوت حیا با خجالت» وب‌سایت پایگاه اطلاع‌ رسانی حوزه.]</ref> و فرد را از پیشرفت و کمال‌یابی دور می‌کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/84021/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_;_%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA_%D8%AD%DB%8C%D8%A7_%D8%A8%D8%A7_%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA مصباح یزدی، «اخلاق و عرفان اسلامی؛ تفاوت حیا با خجالت» وب‌سایت پایگاه اطلاع‌ رسانی حوزه.]</ref>  

# از جهت اثرگذاری بر فاعل، به شرم بدنام‌کننده یا طردکننده و شرم بازپذیرنده یا تلفیق‌کننده در جامعه.<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده‌آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ش3، ص133.]</ref>

== مؤلفه‌های شرم ==

# فاعل شرم‌کننده: یک‌فرد زمانی از انجام کاری شرم خواهد کرد که نخست به کرامت نفس و خود‌ارزشمندی خود باورمند باشد، دوم نسبت به زشتی کار خود آگاه باشد، سوم، برای ناظر کار خود، ارزش و احترام قائل باشد.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص59.</ref>

== مصادیق شرم ==

هرچند موجودیت شرم، ماهیت فطری و تغییر ناپذیر دارد؛ اما مصادیق آن به‌تبع تفاوت فرهنگ‌ها و نظام‌های ارزشی تغییر پذیرند. شرم در دو قلمرو خانواده و جامعه مصادیقی دارد؛ حفظ ادب، احترام، وقار، ارزش‌ها و هنجارهای شرعی و عرفی در تعاملات سبک زندگی اعم از گفتار، رفتار، شنیدار، دیدار، پندار، پوشش در ارتباطات با دیگران و در مقابل، خودداری از تولید صحنه‌های بی‌شرمی و هوس انگیز، از مصادیق شرم به‌شمار می‌آیند.<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص47-51 و191، 202، 208، 219-222، 225، 227-228؛ بانکی پورفرد، حیا، 1389ش، ص52-64.</ref>

=== تفاوت‌‌های شرم مثبت و شرم منفی: ===

# از جهت منشأ روان‌شناختی؛ منشأ شرم مثبت: قوت است که شرم از سر قوت، به‌اقتضای ایمان و مورد تأیید دین است.<ref>صدوق، الخصال، 1403ق، ج1، ص55؛ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص86.</ref> منشأ شرم منفی: ضعف است که در حدیثی، آفت حیا شمرده شده است.<ref>متقی‌هندی، کنزالعمّال فی سنن‌الاقوال و الافعال، 1397ق، ج16، ص204؛ پسندیده، غنچه‌های شرم، نگاهی نو به‌مفهوم حیا، 1391ش، ص84-86.</ref>  

# از جهت موضوع: از آن جا که فعل نیک، هم انجام کار خوب و هم ترک کار بد را شامل می‌شود، موضوع شرم مثبت (حیا): کارهای ناپسند است. موضوع شرم منفی (کمرویی): کارهای نیک است.<ref>پسندیده، غنچه‌های شرم؛ نگاهی نو به مفهوم حیا، 1391ش، ص83-86.</ref>

# آثار آرمانی: جلوگیری از رسیدن فرد به اهداف خود.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/content/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%A1%D8%8C-%D9%88-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%86 «منظور از شرم و حیا و کارکردهای آن»، وب‌سایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.]</ref>

# آثار فردی و رفتاری: محرومیت انسان<ref>تمیمی‌آمدی، تصنیف غررالحکم و دررالکلم، 1366ش، ح7678؛ پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327.</ref> از موضوعات مفید و ارزشمند همچون تحصیل دانش، کسب در آمد حلال، بخشش اندک، درخواست رحمت الهی، احترام گذاشتن به‌دیگران، گفتار و کردار حق.<ref>[https://www.abpedia.ir/wp-content/uploads/2019/01/%D8%AE%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D9%88-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%AD%D8%AF%D9%8A%D8%AB.pdf خادم‌پیر، علی، «خاستگاه، عوامل و آثار شرم وحیا در نگاه قرآن و حدیث»، 1394ش، ش32، ص147؛] پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص327-328.</ref>

== شرم در اشعار‌فارسی ==

مولوی:  

کار مردان روشنی و گرمی ا‌ست

== پانویس ==