| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
اغتشاشات و ناآرامیها با ایجاد فضای ناامنی و برهم زدن نظم عمومی در کنار آثار اجتماعی و سیاسی، اثر منفی بر اقتصاد و فضای کسب و کار دارد. ریزش شاخصها در بازار سهام و خسارتهای قابل توجه به کسب و کارهای آنلاین پس از اعمال محدودیت در اینترنت و برخی از پلتفرم های خارجی از نمونه خسارتهای کوتاهمدت و ایجاد مانع در جذب سرمایهگذاری خارجی از خسارتهای بلندمدت اغتشاشات محسوب میشود. همچنین در بخش فرهنگ و هنر، ناآرامیها روند برگزاری بسیاری از رویدادهای فرهنگی و هنری همچون کنسرتهای موسیقی، سالنهای تئاتر و سینما را لغو یا با کاهش مخاطب روبهرو میکند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1707708/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA «تاثیر اغتشاشات اخیر بر اقتصاد کشور به روایت روزنامه دولت»، وبسایت خبرآنلاین]</ref> صنعت گردشگری نیز از جمله مواردی است که در صورت بروز ناآرامی و اغتشاش خصوصاً در رابطه با توریستهای خارجی با مشکل مواجه میشود. در این میان هتلداران، صاحبان رستورانها و رانندگان بیشترین خسارت را متحمل میشوند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/publication/content/13514/364937# مهدیزاده، «دود اغتشاشات به چشم صنعت گردشگری رفته است»، شهرآرانیوز.]</ref> | اغتشاشات و ناآرامیها با ایجاد فضای ناامنی و برهم زدن نظم عمومی در کنار آثار اجتماعی و سیاسی، اثر منفی بر اقتصاد و فضای کسب و کار دارد. ریزش شاخصها در بازار سهام و خسارتهای قابل توجه به کسب و کارهای آنلاین پس از اعمال محدودیت در اینترنت و برخی از پلتفرم های خارجی از نمونه خسارتهای کوتاهمدت و ایجاد مانع در جذب سرمایهگذاری خارجی از خسارتهای بلندمدت اغتشاشات محسوب میشود. همچنین در بخش فرهنگ و هنر، ناآرامیها روند برگزاری بسیاری از رویدادهای فرهنگی و هنری همچون کنسرتهای موسیقی، سالنهای تئاتر و سینما را لغو یا با کاهش مخاطب روبهرو میکند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1707708/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA «تاثیر اغتشاشات اخیر بر اقتصاد کشور به روایت روزنامه دولت»، وبسایت خبرآنلاین]</ref> صنعت گردشگری نیز از جمله مواردی است که در صورت بروز ناآرامی و اغتشاش خصوصاً در رابطه با توریستهای خارجی با مشکل مواجه میشود. در این میان هتلداران، صاحبان رستورانها و رانندگان بیشترین خسارت را متحمل میشوند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/publication/content/13514/364937# مهدیزاده، «دود اغتشاشات به چشم صنعت گردشگری رفته است»، شهرآرانیوز.]</ref> | ||
== اغتشاش در | == اغتشاش در ایران == | ||
پیشینۀ اعتراضات<ref group="دیدگاه">مطالب و پیشینه به خوبی نوشته شده است لیکن دو مشکل دارد: | پیشینۀ اعتراضات<ref group="دیدگاه">مطالب و پیشینه به خوبی نوشته شده است لیکن دو مشکل دارد: | ||
| خط ۴۴: | خط ۳۸: | ||
اغتشاشات 18 و 19 دیماه 1404ش سه تفاوت اساسی با موارد قبلی داشت؛ تغییر در جغرافیای اعتراضات و انتقال ناآرامیها و درگیریها به شهرهای کوچک، حمایت چهرهها و هنرمندان و ناهمگونی بدنۀ اغتشاشگران سه تفاوت اساسی اغتشاشات دیماه 1404ش با موارد گذشته بود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1129701/%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «سه تفاوت اساسی اعتراضات دی 1404 با اعتراضهای قبلی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران] </ref> استفادۀ گسترده از انواع سلاح سرد و گرم، حمله به مراکز نظامی، حمله به اماکن مذهبی، خسارت گسترده به اموال عمومی و کشتهسازی با حملات تروریستی از همۀ سنین از دیگر ویژگیهای مختص اغتشاشات دیماه 1404ش محسوب میشود.<ref>[https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/1366001-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز.]</ref> | اغتشاشات 18 و 19 دیماه 1404ش سه تفاوت اساسی با موارد قبلی داشت؛ تغییر در جغرافیای اعتراضات و انتقال ناآرامیها و درگیریها به شهرهای کوچک، حمایت چهرهها و هنرمندان و ناهمگونی بدنۀ اغتشاشگران سه تفاوت اساسی اغتشاشات دیماه 1404ش با موارد گذشته بود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1129701/%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «سه تفاوت اساسی اعتراضات دی 1404 با اعتراضهای قبلی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران] </ref> استفادۀ گسترده از انواع سلاح سرد و گرم، حمله به مراکز نظامی، حمله به اماکن مذهبی، خسارت گسترده به اموال عمومی و کشتهسازی با حملات تروریستی از همۀ سنین از دیگر ویژگیهای مختص اغتشاشات دیماه 1404ش محسوب میشود.<ref>[https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/1366001-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز.]</ref> | ||
== اغتشاشات در کشورهای مختلف جهان == | |||
اعتراض به اوضاع معیشتی، مسئلهای جهانی است. در واقع، سیاستهای لیبرالی، بیعدالتی، شکاف اجتماعی درکنار فساد و بیتحرکی دولتها موجب فوران نارضایتی شهروندان کشورهای مختلف جهان و اقدام برای تغییر وضع موجود شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83531772/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%88%D8%B4%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «واکاوی اعتراضات اخیر در چهار گوشه جهان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | |||
جنبش جلیقه زردها در فرانسه،<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/7187551/%D8%AC%D9%86%D8%A8%D8%B4-%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%82%D9%87-%D8%B2%D8%B1%D8%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%E2%80%8C%D9%87%D8%A7 «جنبش جلیقه زردهای فرانسه؛ ریشهها و روندها»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> اعتراضات دامنهدار به قتل جروج فلوید در آمریکا و اعتراضات ضدمهاجرتی در انگلستان از این نمونهها است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/851942/%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%AF «جورج فلوید را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری دانشجو.]</ref><ref group="دیدگاه">مواردی هم در اسرائیل بود که هفته ها مداوم برای اصلاحات قضایی اعتراضات داشتند و برخی موارد به اغتشاش کشیده شد. آن را نیز بررسی کنید</ref> | |||
=== اغتشاشات در آمریکا === | === اغتشاشات در آمریکا === | ||
| خط ۵۶: | خط ۵۵: | ||
اعتراضات خیابانی عراق از نهم مهر ۱۳۹۸ش در بغداد آغاز شد و بهسرعت به دیگر شهرهای این کشور گسترش یافت. هسته اصلی این تحولات، اعتراض به فساد اداری، ناکارآمدی اقتصادی و معضل بیکاری بود. با تداوم اعتراضات و کشته و زخمی شدن تعدادی از شرکتکنندگان، دامنه مطالبات فراتر رفت و برخی احزاب سیاسی نیز با آن همراه شدند. تحلیلگران بر این باورند که علاوه بر زمینههای داخلی، مداخلات و تحریکات خارجی نیز در هدایت این اغتشاشات نقش داشته است. دولت وقت عراق همزمان با اقدامات امنیتی برای بازگرداندن آرامش، مجموعهای از سیاستهای حمایتی را برای مهار بحران و پاسخ به مطالبات معیشتی در پیش گرفت.<ref>[https://www.irna.ir/subject/83506573/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 «اعتراض در عراق»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | اعتراضات خیابانی عراق از نهم مهر ۱۳۹۸ش در بغداد آغاز شد و بهسرعت به دیگر شهرهای این کشور گسترش یافت. هسته اصلی این تحولات، اعتراض به فساد اداری، ناکارآمدی اقتصادی و معضل بیکاری بود. با تداوم اعتراضات و کشته و زخمی شدن تعدادی از شرکتکنندگان، دامنه مطالبات فراتر رفت و برخی احزاب سیاسی نیز با آن همراه شدند. تحلیلگران بر این باورند که علاوه بر زمینههای داخلی، مداخلات و تحریکات خارجی نیز در هدایت این اغتشاشات نقش داشته است. دولت وقت عراق همزمان با اقدامات امنیتی برای بازگرداندن آرامش، مجموعهای از سیاستهای حمایتی را برای مهار بحران و پاسخ به مطالبات معیشتی در پیش گرفت.<ref>[https://www.irna.ir/subject/83506573/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 «اعتراض در عراق»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
== مقابله با اغتشاشات | == مقابله با اغتشاشات == | ||
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، خشونت سیاسی و قیام علیه جمهوری اسلامی ایران در قانونگذاری ایران دچار تحول ساختاری شد. طبق قوانین جدید، قیام علیه امنیت حکومت اسلامی و طرح براندازی آن، حکم محاربه یا جنگ با خدا و رسول خدا را دارد و هرگونه تغییر و تحول در حکومت و ساختار قدرت، طبق ساز و کارهای پیشبینی شده در قانون اساسی جرم محسوب میشود.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص398.]</ref> | بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، خشونت سیاسی و قیام علیه جمهوری اسلامی ایران در قانونگذاری ایران دچار تحول ساختاری شد. طبق قوانین جدید، قیام علیه امنیت حکومت اسلامی و طرح براندازی آن، حکم محاربه یا جنگ با خدا و رسول خدا را دارد و هرگونه تغییر و تحول در حکومت و ساختار قدرت، طبق ساز و کارهای پیشبینی شده در قانون اساسی جرم محسوب میشود.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص398.]</ref> | ||
طبق مادۀ ۶۱۸ قانون مجازات اسلامی هر کس با هیاهو و جنجال یا حرکات غیرمتعارف یا تعرض به افراد باعث اخلال در نظم و آسایش و آرامش عمومی یا مانع از کسب و کار مردم شود، به حبس از سه ماه تا یک سال و تا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد. همچنین در مواد 498، 499 و 500 مربوط به جرايم ضد امنيت داخلی و خارجی مجازات سنگینتری در نظر گرفته شده است که از حبس تا اعدام متناسب با جرم در نوسان است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText?IDS=17104213936170944492&SearchText=618&SeachTextType=1&WithSearchFilter=false&WithTopicFilter=&TextDate=1399%2F11%2F08&TextDates=%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B9%2F%DB%B1%DB%B1%2F%DB%B0%DB%B8&WithOpinion=false&ApproveStateNo=&drpFont= «قانون مجازات اسلامی»، وبسایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref><ref group="دیدگاه">تا اینجا خوب است اما یک خلأ جدی دارد و آن هم موارد کثیر رأفت اسلامی و یا تسامحات در مقام عمل که رویکرد نظام است خوب تشریخ نشده است.</ref> | طبق مادۀ ۶۱۸ قانون مجازات اسلامی هر کس با هیاهو و جنجال یا حرکات غیرمتعارف یا تعرض به افراد باعث اخلال در نظم و آسایش و آرامش عمومی یا مانع از کسب و کار مردم شود، به حبس از سه ماه تا یک سال و تا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد. همچنین در مواد 498، 499 و 500 مربوط به جرايم ضد امنيت داخلی و خارجی مجازات سنگینتری در نظر گرفته شده است که از حبس تا اعدام متناسب با جرم در نوسان است.<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText?IDS=17104213936170944492&SearchText=618&SeachTextType=1&WithSearchFilter=false&WithTopicFilter=&TextDate=1399%2F11%2F08&TextDates=%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B9%2F%DB%B1%DB%B1%2F%DB%B0%DB%B8&WithOpinion=false&ApproveStateNo=&drpFont= «قانون مجازات اسلامی»، وبسایت سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران.]</ref><ref group="دیدگاه">تا اینجا خوب است اما یک خلأ جدی دارد و آن هم موارد کثیر رأفت اسلامی و یا تسامحات در مقام عمل که رویکرد نظام است خوب تشریخ نشده است.</ref> | ||
== فضای مجازی و اغتشاشات | == فضای مجازی و اغتشاشات == | ||
فضای مجازی از طریق تغییر شکل ارتباطات، عدم کنترل و سانسور، تبادل اطلاعات و ایجاد پیوند میان کاربران، فراملی بودن و نداشتن هیچگونه حد و مرز و آگاهیبخشی هرچند کاذب، توانسته نقش مؤثری را در سازماندهی اعتراضات، اعتصابات و اغتشاشات در سراسر دنیا ایفا کند؛ تاجایی که به باور برخی محققان کلید تعدادی از انقلابات اخیر نظیر انقلاب مصر یا بیداری اسلامی در برخی کشورهای منطقه در فیسبوک و توئیتر زده شد. از این جهت فضای مجازی زمینه را برای پیشبرد برنامهها و حرکتهای مخالف فراهم کرده است.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1538_74a0b2f5870b1cc2c744840e6b83a250.pdf عبدالرحمانی و دیگران، «بررسی رابطه کاربری پیامهای فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، 1400ش، ص401.]</ref> | فضای مجازی از طریق تغییر شکل ارتباطات، عدم کنترل و سانسور، تبادل اطلاعات و ایجاد پیوند میان کاربران، فراملی بودن و نداشتن هیچگونه حد و مرز و آگاهیبخشی هرچند کاذب، توانسته نقش مؤثری را در سازماندهی اعتراضات، اعتصابات و اغتشاشات در سراسر دنیا ایفا کند؛ تاجایی که به باور برخی محققان کلید تعدادی از انقلابات اخیر نظیر انقلاب مصر یا بیداری اسلامی در برخی کشورهای منطقه در فیسبوک و توئیتر زده شد. از این جهت فضای مجازی زمینه را برای پیشبرد برنامهها و حرکتهای مخالف فراهم کرده است.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1538_74a0b2f5870b1cc2c744840e6b83a250.pdf عبدالرحمانی و دیگران، «بررسی رابطه کاربری پیامهای فضای مجازی با گرایش به اغتشاشات»، 1400ش، ص401.]</ref> | ||
با وجود متغیرهای متعدد از قبیل شکافهای اجتماعی و طبقاتی، مشکلات اقتصادی و بعضی ناکارآمدیهای سیستم اجرایی کشور در شکلگیری اعتراضات و اغتشاشات، نقش شبکههای اجتماعی مجازی با بسیج نیروها، راهاندازی تظاهرات، اعتراضات، راهپیمایی و کمپینهای اعتراضی، بستر اجرا و سازماندهی جنبشهای اعتراضی در ایران بوده است.<ref>[https://nms.atu.ac.ir/article_16003_4215512adad2796914217cd9368d93f2.pdf ربیعینیا و هرسیج، «تاثیر شبکههای اجتماعی مجازی بر جنبشهای اجتماعی ایران»، 1403ش، ص249.]</ref> نقش فضای مجازی در اغتشاشات ایران بهحدی بوده که در طی چند دوره اغتشاشات اخیر، بهمنظور مدیریت و فرونشاندن درگیریها، دولت در چهار مرحله اقدام به مداخله و قطعی اینترنت مقطعی یا سراسری کرد.<ref>[https://www.alef.ir/news/4041026037.html «چهار بار قطع اینترنت بین الملل در ایران؛ از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴»، وبسایت جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref> | با وجود متغیرهای متعدد از قبیل شکافهای اجتماعی و طبقاتی، مشکلات اقتصادی و بعضی ناکارآمدیهای سیستم اجرایی کشور در شکلگیری اعتراضات و اغتشاشات، نقش شبکههای اجتماعی مجازی با بسیج نیروها، راهاندازی تظاهرات، اعتراضات، راهپیمایی و کمپینهای اعتراضی، بستر اجرا و سازماندهی جنبشهای اعتراضی در ایران بوده است.<ref>[https://nms.atu.ac.ir/article_16003_4215512adad2796914217cd9368d93f2.pdf ربیعینیا و هرسیج، «تاثیر شبکههای اجتماعی مجازی بر جنبشهای اجتماعی ایران»، 1403ش، ص249.]</ref> نقش فضای مجازی در اغتشاشات ایران بهحدی بوده که در طی چند دوره اغتشاشات اخیر، بهمنظور مدیریت و فرونشاندن درگیریها، دولت در چهار مرحله اقدام به مداخله و قطعی اینترنت مقطعی یا سراسری کرد.<ref>[https://www.alef.ir/news/4041026037.html «چهار بار قطع اینترنت بین الملل در ایران؛ از آبان ۹۸ تا دی ۱۴۰۴»، وبسایت جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
