استارلینک در ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

(به انگلیسی: Starlink) یک [[منظومه ماهواره‌ای]] است که از سوی شرکت [[اسپیس‌اکس]] برای فراهم کردن [[اینترنت ماهواره‌ای]] باندپهن شکل گرفته است. این شبکه از هزاران ماهواره کوچک در [[مدار نزدیک زمین]] (LEO) در ارتفاع تقریبی ۵۵۰ کیلومتری تشکیل شده است که در ترکیب با فرستنده و گیرنده‌های زمینی کار می‌کنند. هدف اسپیس‌اکس اتصال اینترنت ماهواره‌ای به مناطق کم‌برخوردار کره زمین و ارائه خدمات با تاخیر کم و سرعت بالا است که به رقیبی جدی برای زیرساخت‌های سنتی کابل نوری تبدیل شده است.

برخلاف ماهواره‌های زمین‌آهنگ که در نقطه ثابتی قرار دارند، ماهواره‌های استارلینک با سرعتی معادل ۲۷ هزار کیلومتر در ساعت در مدار زمین در حال حرکت هستند. این سرعت بالا ایجاب می‌کند که آنتن‌های زمینی (User Terminal) مجهز به فناوری [[آرایه فازی]] (Phased Array) باشند. این فناوری به آنتن‌ها اجازه می‌دهد بدون نیاز به حرکت مکانیکی، پرتو سیگنال را به صورت الکترونیکی بر روی ماهواره‌های در حال عبور قفل کنند.<ref name="khabaronline2">[https://www.khabaronline.ir/live/2174203/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%84%DB%8C%D9%86%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%D8%AE%D8%B7-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF استارلینک در ایران به آخر خط رسید؟ (جزئیات فنی از کار افتادن ۸۰ درصد از پایانه‌های استارلینک در کشور)، خبرگزاری خبرآنلاین، ۷ بهمن ۱۴۰۴]</ref>

فرآیند اتصال یا «دست‌دادن» (Handshake) به شدت به زمان‌سنجی نانوثانیه‌ای و دریافت مختصات جغرافیایی دقیق از طریق سیستم‌های تعیین موقعیت جهانی ([[جی‌پی‌اس]]) وابسته است. همچنین، ارتباطات استارلینک در باندهای فرکانسی Ku و Ka انجام می‌شود که ظرفیت انتقال داده بالایی دارند، اما در برابر تداخلات رادیویی زمین‌پایه حساس هستند.<ref name="khabaronline2" />

با وجود اینکه معامله دستگاه‌های اینترنت ماهواره‌ای در ایران قانوناً ممنوع است، اما از زمان آغاز [[اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ایران]] و کاهش دسترسی به اینترنت، پایانه‌های استارلینک به‌طور غیررسمی وارد کشور شدند. در سال ۲۰۲۳ [[اتحادیه بین‌المللی مخابرات]] (ITU)، استارلینک را مکلف به رعایت قوانین و همکاری با ایران کرد.<ref name="khabaronline2" /> در پی خیزش دی ۱۴۰۴ در ایران نیز گزارش شد که دولت ایالات متحده هزاران ترمینال ماهواره‌ای استارلینک را به ایران ارسال کرده است تا معترضان و مخالفان به اینترنت آزاد دسترسی داشته باشند.<ref name="wsj">[https://www.wsj.com/ Gramer، Alexander Ward and Robbie (۲۰۲۶-۰۲-۱۲). «Exclusive | U.S. Smuggled Thousands of Starlink Terminals Into Iran After Protest Crackdown». The Wall Street Journal]</ref>

== اختلال گسترده و از کار افتادن پایانه‌ها (ژانویه ۲۰۲۶) ==

در ژانویه ۲۰۲۶ (دی‌ماه ۱۴۰۴)، همزمان با قطعی‌های گسترده اینترنت در ایران، گزارش‌هایی مبنی بر از کار افتادن همزمان حدود ۴۰ هزار پایانه استارلینک در کشور منتشر شد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که این قطعی نه از طریق تخریب فیزیکی، بلکه از طریق یک «زنجیره الکترونی» چندلایه و ترکیب حملات [[جنگ الکترونیک]] و ابزارهای نظارتی انجام شده است.<ref name="khabaronline2" />

تخمین‌های پیشین نشان می‌داد که تا اواسط سال ۲۰۲۵، بین ۳۰ هزار تا ۵۰ هزار اشتراک فعال در ایران وجود داشته است. از کار افتادن ۴۰ هزار پایانه به معنای غیرفعال‌سازی ۸۰ تا ۹۰ درصد از کل زیرساخت این شبکه در ایران بود که گزارش‌های مراجعی نظیر [[نت‌بلاکس]] (NetBlocks) مبنی بر کاهش ترافیک استارلینک به نزدیک صفر در دی‌ماه ۱۴۰۴ نیز این عملیات وسیع را تایید می‌کند.<ref name="khabaronline2" />

نخستین و موثرترین نقطه آسیب‌پذیر استارلینک، وابستگی عملیاتی آن به جی‌پی‌اس است. در شهرهای بزرگ ایران، سیگنال‌های جعلی جی‌پی‌اس با توانی بسیار بالاتر از سیگنال‌های واقعی منظومه پخش شدند. این سیگنال‌ها حاوی کدهای زمانی و مکانی غلط بودند که گیرنده استارلینک را فریب داده و باعث می‌شد دیش آرایه فازی، پرتو خود را به سمت مختصات اشتباه و فضای خالی آسمان شلیک کند که در اصطلاح فنی به آن «کوری جهت‌شناختی» می‌گویند.<ref name="khabaronline2" />

در لایه دوم، از جمرهای نظامی (پارازیت‌اندازهای قدرتمند مشابه سامانه‌های کراسوخا-۴) استفاده شد. این سامانه‌ها توانستند با ایجاد نویز سفید در کل پهنای باند Ku، سیگنال ماهواره‌ای را که از فاصله ۵۵۰ کیلومتری ارسال می‌شد، در سطح زمین سرکوب کنند. این تداخل باعث کاهش شدید نسبت سیگنال به نویز (SNR) شده و ارتباط پیوند پایین‌دستی را ناپایدار یا کاملاً قطع کرد.<ref name="khabaronline2" />

در لایه سوم، با بهره‌گیری از آسیب‌پذیری‌های موجود در بخش مدیریت دستورات (Command Handler) پایانه‌ها، حملات سایبری صورت گرفت. با ارسال دستوراتی نظیر «Stow» (دستور جمع شدن دیش برای حمل و نقل) یا دستورات مخربی موسوم به «Kill Command»، بخش مودم دستگاه‌ها دچار کرش (Crash) شد؛ به طوری که بازگردانی آن‌ها تنها با قطع و وصل فیزیکی برق (Power Cycle) امکان‌پذیر بود. این روش در سناریوهای نفوذ سایبری برای از کار انداختن خوشه‌ای از پایانه‌ها استفاده می‌شود.<ref name="khabaronline2" />