بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
== '''همسر و فرزندان''' == | == '''همسر و فرزندان''' == | ||
براساس منابع تاریخی، نام همسر امام، نرجس، سوسن، صيقل (/ صقيل)، ريحانه، مريم، حكيمه و مَليكه بوده است<ref>«نامهای مادر امام مهدی(ع)»، وبسایت حدیث نت.</ref> که مادر تنها فرزند او، به نام محمد است.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۵۲۳.</ref> اگرچه در برخی منابع از فرزندان دیگری نام برده شده است.<ref>پاکتچی، «حسن عسکری(ع)، امام»، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۹-۶۱۸.</ref> | براساس منابع تاریخی، نام همسر امام، نرجس، سوسن، صيقل (/ صقيل)، ريحانه، مريم، حكيمه و مَليكه بوده است<ref>[https://hadith.net/tag/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C(%D8%B9) «نامهای مادر امام مهدی(ع)»، وبسایت حدیث نت.]</ref> که مادر تنها فرزند او، به نام محمد است.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۵۲۳.</ref> اگرچه در برخی منابع از فرزندان دیگری نام برده شده است.<ref>پاکتچی، «حسن عسکری(ع)، امام»، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۹-۶۱۸.</ref> | ||
== '''امامت''' == | == '''امامت''' == | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
دوران امامت او با خلافت سه تن از خلفای عباسی، مُعْتَز (۲۵۲ – ۲۵۵ق) و مُهْتَدی (۲۵۵ – ۲۵۶ق) و معتمد (256 – 279ق) همزمان بود.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۵۲۳.</ref> این خلفا سختگیریهای زیادی نسبت به امام داشتند.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۰۹ق، ص۲۶۹-۲۶۸.</ref> | دوران امامت او با خلافت سه تن از خلفای عباسی، مُعْتَز (۲۵۲ – ۲۵۵ق) و مُهْتَدی (۲۵۵ – ۲۵۶ق) و معتمد (256 – 279ق) همزمان بود.<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۵۲۳.</ref> این خلفا سختگیریهای زیادی نسبت به امام داشتند.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۰۹ق، ص۲۶۹-۲۶۸.</ref> | ||
در دوران امامت، با وجود نظارت شدید حکومت عباسی، امام ارتباط خود را با شیعیان جهان اسلام حفظ کرد.<ref>«امام حسن عسکری(ع)»، وبسایت ویکی امام خمینی.</ref> امام از روشهای گوناگونی برای هدایت و رهبری شیعیان مانند دیدارهای پنهانی<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۲۶۳-۲۶۰.</ref>، ارتباط حضوری در منزل یا در میان راه<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۹.</ref>، نامهنگاری<ref>صدوق، کمال الدین و اتمام النعمه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۴۷۴.</ref> و مهمتر از همه، استفاده از شبکه وکلا که نقش اساسی در انتقال پرسشهای دینی و وجوهات شرعی ایفا میکردند<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۳۳۲.</ref>، بهره میگرفت. | در دوران امامت، با وجود نظارت شدید حکومت عباسی، امام ارتباط خود را با شیعیان جهان اسلام حفظ کرد.<ref>[https://fa.wiki.khomeini.ir/w/index.php?title=%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%E2%80%8C_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C(%D8%B9) «امام حسن عسکری(ع)»، وبسایت ویکی امام خمینی.]</ref> امام از روشهای گوناگونی برای هدایت و رهبری شیعیان مانند دیدارهای پنهانی<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۲۶۳-۲۶۰.</ref>، ارتباط حضوری در منزل یا در میان راه<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۹.</ref>، نامهنگاری<ref>صدوق، کمال الدین و اتمام النعمه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۴۷۴.</ref> و مهمتر از همه، استفاده از شبکه وکلا که نقش اساسی در انتقال پرسشهای دینی و وجوهات شرعی ایفا میکردند<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۳۳۲.</ref>، بهره میگرفت. | ||
بر اساس نظریه سنخشناسی اجتماعی، شیوههای اثبات امامت در عصر امام حسن عسکری در جامعه امامیه، به سه دسته تقسیم میشد: | بر اساس نظریه سنخشناسی اجتماعی، شیوههای اثبات امامت در عصر امام حسن عسکری در جامعه امامیه، به سه دسته تقسیم میشد: | ||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
# '''امامیه سیاسی:''' تأیید جایگاه امام عسکری توسط دربار عباسی. | # '''امامیه سیاسی:''' تأیید جایگاه امام عسکری توسط دربار عباسی. | ||
# '''امامیه عوام:''' مراجعه به امام و مشاهده کرامت و هیبت امام. | # '''امامیه عوام:''' مراجعه به امام و مشاهده کرامت و هیبت امام. | ||
# '''امامیه نصگرا:''' گرایش بر نص.<ref>امرائی و فلاحزاده، «جامعه امامیه و شیوههای اثبات امامت در دوره امام حسن عسکری»، ۱۳۹۹ش، ص۱۲۳.</ref> | # '''امامیه نصگرا:''' گرایش بر نص.<ref>[https://www.shiitestudies.com/article_243227.html امرائی و فلاحزاده، «جامعه امامیه و شیوههای اثبات امامت در دوره امام حسن عسکری»، ۱۳۹۹ش، ص۱۲۳.]</ref> | ||
== '''نقش سیاسی امام عسکری''' == | == '''نقش سیاسی امام عسکری''' == | ||
مهمترین مشکلات و شرایط سیاسی حکومت عباسیان در زمان امامت حسن عسکری شامل تسلط ترکان بر دستگاه خلافت، ایجاد و گسترش حکومتهای مستقل و تجزیه خلافت عباسی، قیامها و شورشهای مخالفان و شرایط نابسامان سیاسی در دربار خلافت عباسی بود که نشان از فقدان ثبات سیاسی در دستگاه خلاف است. با وجود این مشکلات، خلفای عباسی، هیچگاه از امام غافل نبودند و همواره در سامرا او را تحتنظر داشتند.<ref>بهنیافر، «مواضع و اقدامات سیاسی امام حسن عسکری(ع) در برابر خلافت عباسی»، ۱۳۹۱ش، ص۷۲-۶۷.</ref> براساس گزارش منابع تاریخی، امام هر هفته روزهای دوشنبه و پنجشنبه ناگزیر میبایست در دارالخلافه حاضر میشد.<ref>طوسی، الغیبه، ۱۳۹۸ق، ص۲۱۵.</ref> شیعیان و انبوه مردم نیز در مسیر رفتوآمد خود را برای دیدن او آماده میکردند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۵۵.</ref> | مهمترین مشکلات و شرایط سیاسی حکومت عباسیان در زمان امامت حسن عسکری شامل تسلط ترکان بر دستگاه خلافت، ایجاد و گسترش حکومتهای مستقل و تجزیه خلافت عباسی، قیامها و شورشهای مخالفان و شرایط نابسامان سیاسی در دربار خلافت عباسی بود که نشان از فقدان ثبات سیاسی در دستگاه خلاف است. با وجود این مشکلات، خلفای عباسی، هیچگاه از امام غافل نبودند و همواره در سامرا او را تحتنظر داشتند.<ref>[https://tarikh.maaref.ac.ir/article-1-1208-fa.html بهنیافر، «مواضع و اقدامات سیاسی امام حسن عسکری(ع) در برابر خلافت عباسی»، ۱۳۹۱ش، ص۷۲-۶۷.]</ref> براساس گزارش منابع تاریخی، امام هر هفته روزهای دوشنبه و پنجشنبه ناگزیر میبایست در دارالخلافه حاضر میشد.<ref>طوسی، الغیبه، ۱۳۹۸ق، ص۲۱۵.</ref> شیعیان و انبوه مردم نیز در مسیر رفتوآمد خود را برای دیدن او آماده میکردند.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۵۵.</ref> | ||
محدودیتهای خلفای عباسی نسب به امام، به دو علت بود: | محدودیتهای خلفای عباسی نسب به امام، به دو علت بود: | ||
| خط ۳۶: | خط ۳۶: | ||
۱) افزایش جمعیت شیعیان و قدرت قابل توجه آنان در عراق. | ۱) افزایش جمعیت شیعیان و قدرت قابل توجه آنان در عراق. | ||
۲) پایان دادن به موضوع امامت شیعه از طریق یافتن فرزند حسن عسکری؛ زیرا براساس اخبار و روایت مربوط به مهدویت میدانستند که مهدی از نسل او خواهد بود.<ref>بهنیافر، «مواضع و اقدامات سیاسی امام حسن عسکری(ع) در برابر خلافت عباسی»، ۱۳۹۱ش، ص۷۲-۶۷.</ref> | ۲) پایان دادن به موضوع امامت شیعه از طریق یافتن فرزند حسن عسکری؛ زیرا براساس اخبار و روایت مربوط به مهدویت میدانستند که مهدی از نسل او خواهد بود.<ref>[https://tarikh.maaref.ac.ir/article-1-1208-fa.html بهنیافر، «مواضع و اقدامات سیاسی امام حسن عسکری(ع) در برابر خلافت عباسی»، ۱۳۹۱ش، ص۷۲-۶۷.]</ref> | ||
مواضع سیاسی حسن عسکری در برابر خلفای عباسی، استفاده از راهبرد تقیه، گشترش و سازماندهی سازمان وکالت، مدیریت بحران و تقویت و توجیه سیاسی رجال مهم شیعه در برابر فشارها و سختیهای مبارزات سیاسی، نفوذ و عظمت معنوی امام نزد شخصیتها و درباریان خلافت عباسی، رهبری در راهبردهای سرّی سیاسی و اطلاعاتی و تبیین موضوع مهدویت و آمادهسازی شیعیان برای دوران غیبت بوده است.<ref>بهنیافر، «مواضع و اقدامات سیاسی امام حسن عسکری(ع) در برابر خلافت عباسی»، ۱۳۹۱ش، ص۷۹-۷۴.</ref> | مواضع سیاسی حسن عسکری در برابر خلفای عباسی، استفاده از راهبرد تقیه، گشترش و سازماندهی سازمان وکالت، مدیریت بحران و تقویت و توجیه سیاسی رجال مهم شیعه در برابر فشارها و سختیهای مبارزات سیاسی، نفوذ و عظمت معنوی امام نزد شخصیتها و درباریان خلافت عباسی، رهبری در راهبردهای سرّی سیاسی و اطلاعاتی و تبیین موضوع مهدویت و آمادهسازی شیعیان برای دوران غیبت بوده است.<ref>[https://tarikh.maaref.ac.ir/article-1-1208-fa.html بهنیافر، «مواضع و اقدامات سیاسی امام حسن عسکری(ع) در برابر خلافت عباسی»، ۱۳۹۱ش، ص۷۹-۷۴.]</ref> | ||
== '''نقش فکری-فرهنگی عصر امام عسکری''' == | == '''نقش فکری-فرهنگی عصر امام عسکری''' == | ||
در عصر امام عسکری فرقهها و نحلههای مختلفی همانند واقفیه، غلات، مفوضه و صوفیه بودند که امام در راستای مناظره و جدال احسن با هر گروه، تلاش میکرد به شبهات آنان پاسخ دهد و تحریفات آنان را دفع کند.<ref>خیرالهی، «مناظرات امام حسن عسکری(ع)»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰۸-۲۰۷.</ref> | در عصر امام عسکری فرقهها و نحلههای مختلفی همانند واقفیه، غلات، مفوضه و صوفیه بودند که امام در راستای مناظره و جدال احسن با هر گروه، تلاش میکرد به شبهات آنان پاسخ دهد و تحریفات آنان را دفع کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1816231/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9 خیرالهی، «مناظرات امام حسن عسکری(ع)»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰۸-۲۰۷.]</ref> | ||
=== '''مناظرات''' === | === '''مناظرات''' === | ||
یکی از معروفترین مناظرات امام با فیلسوف بغداد، اسحاق کندی بوده است. کندی براساس عقاید خود درباره تناقضهای قرآن کتابی نوشته بود که امام با شگرد حکمت و حسن تدبیر، وی را متقاعد به سوزندان کتاب کرد.<ref>خیرالهی، «مناظرات امام حسن عسکری(ع)»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰۸.</ref> | یکی از معروفترین مناظرات امام با فیلسوف بغداد، اسحاق کندی بوده است. کندی براساس عقاید خود درباره تناقضهای قرآن کتابی نوشته بود که امام با شگرد حکمت و حسن تدبیر، وی را متقاعد به سوزندان کتاب کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1816231/%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B8%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9 خیرالهی، «مناظرات امام حسن عسکری(ع)»، ۱۳۹۷ش، ص۲۰۸.]</ref> | ||
=== '''مکاتبات''' === | === '''مکاتبات''' === | ||
در زمان امام، شیعیان در شهرهای کوفه، بغداد، نیشابور، قم، آبه (آوه)، مدائن، خراسان، یمن، ری، آذربایجان، سامراء، جرجان و بصره سکونت داشتند که از میان آنان، شهرهای سامرا، کوفه، بغداد، قم و نیشابور از اهمیت ویژهای برخوردار بودند. از امام ۱۳۰ نامه در هفت محور، توحید، امامت، کرامات و غرائب، فقهی، دعا، مواعظ و غلو در منابع مختلف نقل شده است.<ref>زارع بوشهری، «بررسی منابع نامههای امام حسن عسکری(ع)»، ۱۴۰۴ش، ص۵۷.</ref> این نامهها شامل مکاتباتی با شیعیان قم و آوه، مردم مدینه، ابنبابویه، و نیز نامه مفصلی به اسحاق بن اسماعیل و شیعیان نیشابور به منظور گسترش فرهنگ تشیع و پاسخ به شبهات است.<ref>تربتی، «نمی ازیم تلاشهای علمی امام حسن عسکری(علیهالسلام)»، ۱۳۹۳ش، ص۲۶.</ref> | در زمان امام، شیعیان در شهرهای کوفه، بغداد، نیشابور، قم، آبه (آوه)، مدائن، خراسان، یمن، ری، آذربایجان، سامراء، جرجان و بصره سکونت داشتند که از میان آنان، شهرهای سامرا، کوفه، بغداد، قم و نیشابور از اهمیت ویژهای برخوردار بودند. از امام ۱۳۰ نامه در هفت محور، توحید، امامت، کرامات و غرائب، فقهی، دعا، مواعظ و غلو در منابع مختلف نقل شده است.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_77543.html زارع بوشهری، «بررسی منابع نامههای امام حسن عسکری(ع)»، ۱۴۰۴ش، ص۵۷.]</ref> این نامهها شامل مکاتباتی با شیعیان قم و آوه، مردم مدینه، ابنبابویه، و نیز نامه مفصلی به اسحاق بن اسماعیل و شیعیان نیشابور به منظور گسترش فرهنگ تشیع و پاسخ به شبهات است.<ref>[https://journals.dte.ir/article_20753.html تربتی، «نمی ازیم تلاشهای علمی امام حسن عسکری(علیهالسلام)»، ۱۳۹۳ش، ص۲۶.]</ref> | ||
== '''نقش اقتصادی عصر امام عسکری''' == | == '''نقش اقتصادی عصر امام عسکری''' == | ||
اقدامات اقتصادی حسن عسکری در حوزه درآمد شیعیان شامل زحمت و تلاش در کسب معاش، تأکید برحلال بودن درآمد، حمایت از تولیدکننده، گسترش فرهنگ تعاون و همکاری، مشورت در امور اقتصادی و پرهیز از تجملگرایی و اسراف بوده است.<ref>شریفی، «اقدامات اقتصادی امام حسن عسکری(ع) جهت کسب درآمد»، ۱۴۰۲ش، ص۸۴.</ref> | اقدامات اقتصادی حسن عسکری در حوزه درآمد شیعیان شامل زحمت و تلاش در کسب معاش، تأکید برحلال بودن درآمد، حمایت از تولیدکننده، گسترش فرهنگ تعاون و همکاری، مشورت در امور اقتصادی و پرهیز از تجملگرایی و اسراف بوده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2126305/%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AC%D9%87%D8%AA-%DA%A9%D8%B3%D8%A8-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AF شریفی، «اقدامات اقتصادی امام حسن عسکری(ع) جهت کسب درآمد»، ۱۴۰۲ش، ص۸۴.]</ref> | ||
== '''نقش امام عسکری در آمادهسازی شیعیان برای عصر غیبت''' == | == '''نقش امام عسکری در آمادهسازی شیعیان برای عصر غیبت''' == | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۷: | ||
# '''شیوه ارتباط با شیعیان:''' سخن گفتن امام با اصحاب خود از پسِ پرده و اینکه بیشتر فعالیتهای مربوط به امامت از طریق وکلا انجام میگرفت.<ref>پورسید آقایی و همکاران، تاریخ عصر غیبت، ۱۳۷۹ش، ص۱۶۸ـ۱۶۹.</ref> | # '''شیوه ارتباط با شیعیان:''' سخن گفتن امام با اصحاب خود از پسِ پرده و اینکه بیشتر فعالیتهای مربوط به امامت از طریق وکلا انجام میگرفت.<ref>پورسید آقایی و همکاران، تاریخ عصر غیبت، ۱۳۷۹ش، ص۱۶۸ـ۱۶۹.</ref> | ||
# '''روش پاسخگویی به مسائل علمی:''' امام در مواردی به منظور آموزش نحوه حل مسائل علمی، پاسخ سؤالهای فقهی را به صورت کامل بیان نمیکرد.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۳۵.</ref> در اموری، قاعده کلی را بیان میکرد تا فقها بتوانند به کمک آن، به پاسخ برسند.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۴۵.</ref> در مواردی نیز حسن عسکری برای پاسخ به پرسشهای فقهی، رجوع به کتابهای حدیثی شیعه را پیشنهاد میداد.<ref>مدرسی طباطبایی، مکتب در فرآیند تکامل، ۱۳۷۴ش، ص۹۹.</ref> | # '''روش پاسخگویی به مسائل علمی:''' امام در مواردی به منظور آموزش نحوه حل مسائل علمی، پاسخ سؤالهای فقهی را به صورت کامل بیان نمیکرد.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۳۵.</ref> در اموری، قاعده کلی را بیان میکرد تا فقها بتوانند به کمک آن، به پاسخ برسند.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۷، ص۴۵.</ref> در مواردی نیز حسن عسکری برای پاسخ به پرسشهای فقهی، رجوع به کتابهای حدیثی شیعه را پیشنهاد میداد.<ref>مدرسی طباطبایی، مکتب در فرآیند تکامل، ۱۳۷۴ش، ص۹۹.</ref> | ||
# '''اطلاعرسانی درباره امام دوازدهم:''' از مهمترین اقدامات امام، اهتمام ویژه در مورد خبر ولادت مهدی و تثبیت آن در نزد افکار عمومی شیعیان، معرفی مصداقی و نشان دادن سیمای مهدی موعود به خواص شیعیان، تبیین شرایط و ویژگیهای عصر غیبت و مسئله عصر ظهور با هدف ارتقای سطح آگاهی شیعیان از این رویداد و برخورد هوشمندانه و آگاهانه بوده است.<ref>ثنائی، «نقش امام حسن عسکری علیهالسّلام در آمادهسازی جامعه شیعی برای دوران غیبت»، ۱۴۰۰ش، ص۵۳.</ref> | # '''اطلاعرسانی درباره امام دوازدهم:''' از مهمترین اقدامات امام، اهتمام ویژه در مورد خبر ولادت مهدی و تثبیت آن در نزد افکار عمومی شیعیان، معرفی مصداقی و نشان دادن سیمای مهدی موعود به خواص شیعیان، تبیین شرایط و ویژگیهای عصر غیبت و مسئله عصر ظهور با هدف ارتقای سطح آگاهی شیعیان از این رویداد و برخورد هوشمندانه و آگاهانه بوده است.<ref>[https://pajmahdavi.sinaweb.net/article_144949.html ثنائی، «نقش امام حسن عسکری علیهالسّلام در آمادهسازی جامعه شیعی برای دوران غیبت»، ۱۴۰۰ش، ص۵۳.]</ref> | ||
== '''اصحاب''' == | == '''اصحاب''' == | ||
| خط ۶۳: | خط ۶۳: | ||
=== '''اصحاب ایرانی''' === | === '''اصحاب ایرانی''' === | ||
شاگردان امام مطابق كتاب رجال طوسي در مجموع ۱۰۳ نفر ميباشد<ref>شیخ طوسی، رجالالطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۴۲۷.</ref> كه ۳۶ نفر آنها ايراني بودند. ولي با مراجعه به كتب رجالي ديگر اين اصحاب بالغ بر ۷۵ نفر بودند که تنها ۳۹ نفر آنان فعاليت چشمگيري در باب حديث و روایت داشتند. حسن عسکری در زمان حیات خود تحت نظارت شدید حکومت وقت بود و نمیتوانست با اصحاب خود ارتباط برقرار کند، بنابراین تعداد اصحاب ایرانی او نسبت به پدر و جدشان تفاوت قابلتوجهی ندارد. قاعدتاً محدودیت و محصوریت امام در سامرا عامل اصلی ثابت ماندن تعداد اصحاب است.<ref>پیرمرادیان و همکاران، «نقش اصحاب ایرانی امام حسن عسکری(ع) در علم الحدیث با تکیه بر کتب اربعه شیعه»، ۱۳۹۱ش، ص۱۰۲.</ref> | شاگردان امام مطابق كتاب رجال طوسي در مجموع ۱۰۳ نفر ميباشد<ref>شیخ طوسی، رجالالطوسی، ۱۳۷۳ش، ص۴۲۷.</ref> كه ۳۶ نفر آنها ايراني بودند. ولي با مراجعه به كتب رجالي ديگر اين اصحاب بالغ بر ۷۵ نفر بودند که تنها ۳۹ نفر آنان فعاليت چشمگيري در باب حديث و روایت داشتند. حسن عسکری در زمان حیات خود تحت نظارت شدید حکومت وقت بود و نمیتوانست با اصحاب خود ارتباط برقرار کند، بنابراین تعداد اصحاب ایرانی او نسبت به پدر و جدشان تفاوت قابلتوجهی ندارد. قاعدتاً محدودیت و محصوریت امام در سامرا عامل اصلی ثابت ماندن تعداد اصحاب است.<ref>[https://journal.pte.ac.ir/article-1-258-fa.html پیرمرادیان و همکاران، «نقش اصحاب ایرانی امام حسن عسکری(ع) در علم الحدیث با تکیه بر کتب اربعه شیعه»، ۱۳۹۱ش، ص۱۰۲.]</ref> | ||
== '''آثار''' == | == '''آثار''' == | ||
میراث علمی حسن عسکری در چند بخش دستهبندی میشود. | میراث علمی حسن عسکری در چند بخش دستهبندی میشود. | ||
# '''روایات و احادیث:''' در منابع روایی شیعه، از حسن عسکری نسبت به ائمه دیگر احادیث کمتری نقل شده است که این تفاوت عمدتاً به دلیل اقامت اجباری وی در سامرا تحتنظر حکومت عباسی است. مجموعه روایات امام ۳۴۰ روایت، که از این میان، ۱۸۶ روایت آنها در زمینه مسائل اعتقادی، ۷۱ روایت در زمینه احکام شرعی، ۶۵ روایت در زمینه سخنان اخلاقی، ۱۰ روایت در زمینه ادعیه و زیارات است. بخش عمدهای از روایات امام شامل پاسخ به پرسشها است که این شیوه ارتباطی، با عنوان نظام وکالت و شیوه مکاتبه شناخته میشود.<ref>محدثی، «فرهنگ جامع سخنان امام حسن عسکری(ع): نگاهی به ترجمه موسوعه کلمات الامام الحسن العسکری»، ۱۳۸۳ش، ص۹۸-۹۶.</ref> | # '''روایات و احادیث:''' در منابع روایی شیعه، از حسن عسکری نسبت به ائمه دیگر احادیث کمتری نقل شده است که این تفاوت عمدتاً به دلیل اقامت اجباری وی در سامرا تحتنظر حکومت عباسی است. مجموعه روایات امام ۳۴۰ روایت، که از این میان، ۱۸۶ روایت آنها در زمینه مسائل اعتقادی، ۷۱ روایت در زمینه احکام شرعی، ۶۵ روایت در زمینه سخنان اخلاقی، ۱۰ روایت در زمینه ادعیه و زیارات است. بخش عمدهای از روایات امام شامل پاسخ به پرسشها است که این شیوه ارتباطی، با عنوان نظام وکالت و شیوه مکاتبه شناخته میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/448976/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9-%D8%B3%D8%AE%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B3%D9%88%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C محدثی، «فرهنگ جامع سخنان امام حسن عسکری(ع): نگاهی به ترجمه موسوعه کلمات الامام الحسن العسکری»، ۱۳۸۳ش، ص۹۸-۹۶.]</ref> | ||
# '''رساله المقنعه:''' این کتاب در مورد مسائل حلال و حرام بوده است.<ref>جعفریان، «اسوه های بشریت(11): امام حسن عسکری علیهالسلام »، ۱۳۷۱ش، ص۳۹.</ref> | # '''رساله المقنعه:''' این کتاب در مورد مسائل حلال و حرام بوده است.<ref>[https://alefbalib.com/Metadata/218543/%D8%A7%D8%B3%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%AA-(11)-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 جعفریان، «اسوه های بشریت(11): امام حسن عسکری علیهالسلام »، ۱۳۷۱ش، ص۳۹.]</ref> | ||
# '''تفسیر المنسوب الی الامام الحسن العسکری:''' این کتاب شامل تفسیر سوره حمد و بخشی از سوره بقره است.<ref>رضوی، «نگاهی به تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیهالسلام »، ۱۳۷۵ش، ص۳۱۲.</ref> از قرن چهارم هجری تاکنون، این کتاب در محافل علمی موضوع داوریهای گوناگونی بوده است.جعفریان، «اسوه های بشریت(11): امام حسن عسکری علیهالسلام »، ۱۳۷۱ش، ص۳۸-۳۷. عدهای از علما این اثر را متعلق به امام دانسته و احادیثی از آن نقل کردهاند و عدهای نیز آن را ساختگی شمرده و اعتبار علمیاش را انکار کردهاند.<ref>علویمهر، «نگرشی تحلیلی بر تفسیر منسوب به امامحسن عسکری(ع)»، ۱۳۸۲ش، ص۷-۵.</ref> | # '''تفسیر المنسوب الی الامام الحسن العسکری:''' این کتاب شامل تفسیر سوره حمد و بخشی از سوره بقره است.<ref>رضوی، «نگاهی به تفسیر منسوب به امام حسن عسکری علیهالسلام »، ۱۳۷۵ش، ص۳۱۲.</ref> از قرن چهارم هجری تاکنون، این کتاب در محافل علمی موضوع داوریهای گوناگونی بوده است.جعفریان، «اسوه های بشریت(11): امام حسن عسکری علیهالسلام »، ۱۳۷۱ش، ص۳۸-۳۷. عدهای از علما این اثر را متعلق به امام دانسته و احادیثی از آن نقل کردهاند و عدهای نیز آن را ساختگی شمرده و اعتبار علمیاش را انکار کردهاند.<ref>علویمهر، «نگرشی تحلیلی بر تفسیر منسوب به امامحسن عسکری(ع)»، ۱۳۸۲ش، ص۷-۵.</ref> | ||
# '''نامهها:''' محور اصلی نامهها، مسائل فقهی، کلامی و اجتماعی بوده است و در میان شهرهای ایران، قم و آوه نقش پررنگتری داشته است.<ref>حسینیان مقدم و جعفریپور، «مکاتبههای ساکنان ایران با امام حسن عسکری(ع)»، ۱۴۰۰ش، ص۱۱۰-۱۰۹.</ref> | # '''نامهها:''' محور اصلی نامهها، مسائل فقهی، کلامی و اجتماعی بوده است و در میان شهرهای ایران، قم و آوه نقش پررنگتری داشته است.<ref>حسینیان مقدم و جعفریپور، «مکاتبههای ساکنان ایران با امام حسن عسکری(ع)»، ۱۴۰۰ش، ص۱۱۰-۱۰۹.</ref> | ||
| خط ۱۵۴: | خط ۱۵۴: | ||
بررسی آثار نگارش شده غربی نشان میدهد که تصویر کمرنگی از شخصیت، سیره و دوران امام حسن عسکری در این آثار منعکس شده است. سه مقاله کوتاه و تنها یک مقاله مفصلتر با رویکردی تحلیلی، درباره تفسیر منسوب به او نوشته شده است. یکی از دلایل اصلی کمتوجهی غربیان به این حوزه، آن است که پژوهشگران مسلمان بهویژه شیعیان، تحقیقات و آثار کمتری نسبت به سایر ائمه شیعه درباره زندگینامه حسن عسکری تولید کردهاند و منابع و مواد اولیه کمتری در اختیار غربیها بوده است. در بررسی آثار معدود شیعهپژوهان غربی نیز مشاهده میشود که آنان افزون بر کمکاری، تصویری ناقص و گاه مخدوش و تحریفشده از آن امام همام ارائه دادهاند.<ref>طاووسی مسرور و دهقانی، «تصویر امام حسن عسکری(ع) در آثار غربیان»، ۱۳۹۷ش، ص۶۰.</ref> | بررسی آثار نگارش شده غربی نشان میدهد که تصویر کمرنگی از شخصیت، سیره و دوران امام حسن عسکری در این آثار منعکس شده است. سه مقاله کوتاه و تنها یک مقاله مفصلتر با رویکردی تحلیلی، درباره تفسیر منسوب به او نوشته شده است. یکی از دلایل اصلی کمتوجهی غربیان به این حوزه، آن است که پژوهشگران مسلمان بهویژه شیعیان، تحقیقات و آثار کمتری نسبت به سایر ائمه شیعه درباره زندگینامه حسن عسکری تولید کردهاند و منابع و مواد اولیه کمتری در اختیار غربیها بوده است. در بررسی آثار معدود شیعهپژوهان غربی نیز مشاهده میشود که آنان افزون بر کمکاری، تصویری ناقص و گاه مخدوش و تحریفشده از آن امام همام ارائه دادهاند.<ref>طاووسی مسرور و دهقانی، «تصویر امام حسن عسکری(ع) در آثار غربیان»، ۱۳۹۷ش، ص۶۰.</ref> | ||
== پانویس == | |||
---- | |||
<references /> | |||
== '''منابع''' == | == '''منابع''' == | ||
«آذینبندی حرم مطهر رضوی در سالروز میلاد امام حسن عسکری علیهالسلام»، وبسایت خبر رضوی، تاریخ درج مطلب: ۹ مهر ۱۴۰۴ش. | «آذینبندی حرم مطهر رضوی در سالروز میلاد امام حسن عسکری علیهالسلام»، وبسایت خبر رضوی، تاریخ درج مطلب: ۹ مهر ۱۴۰۴ش. | ||
| خط ۳۳۰: | خط ۳۳۳: | ||
«۲۲ مسجد در تهران مزین به نام امام حسن عسکری(ع) هستند»، وبسایت خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۳۹۵ش. | «۲۲ مسجد در تهران مزین به نام امام حسن عسکری(ع) هستند»، وبسایت خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۳۹۵ش. | ||
