بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژۀ اغتشاش بهمعنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ اغتشاش.]</ref> رفتاری مجرمانه، خشونتآمیز و برهمزنندۀ نظم عمومی است.<ref>[https://farsnews.ir/iamHamid/1768635032123015270/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 محمدی، «تفاوتهای اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس.]</ref>سردادن شعارهای هنجارشنکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به اموال عمومی از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری جرمانگاری شده و اعتراض مدنی محسوب نمیشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42 | واژۀ اغتشاش بهمعنای شورش، طغیان و نافرمانی،<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ اغتشاش.]</ref> رفتاری مجرمانه، خشونتآمیز و برهمزنندۀ نظم عمومی است.<ref>[https://farsnews.ir/iamHamid/1768635032123015270/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4 محمدی، «تفاوتهای اعتراض و اغتشاش»، خبرگزاری فارس.]</ref> سردادن شعارهای هنجارشنکنانه، بستن راه عبور و مرور، ایجاد درگیری و آسیب رساندن به اموال عمومی از جمله مصادیقی است که در قوانین جزایی و کیفری جرمانگاری شده و اعتراض مدنی محسوب نمیشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص42.]</ref> | ||
=== تفاوت اغتشاش با اعتراض === | |||
== تفاوت اغتشاش با اعتراض == | |||
اعتراض بهمعنای، انتقاد کردن و ایراد گرفتن است. اگر انتقادات مردمی نسبت به مسئولان و عملکرد آنها پاسخ داده نشود، شهروندان حق دارند با روشهای قانونی و مدنی مطالبهگری کنند تا خواستههای خود را به گوش مسئولان برسانند. اعتراض اجتماعی و سیاسی مردمی، نشاندهندۀ پویایی و سلامت جامعه است؛ اما اعتراض قانونی با اغتشاش تفاوت بنیادین دارد. در اغتشاش فرد یا گروه اغتشاشگر در پی ایجاد آشوب، برهم زدن امنیت عمومی و هرجومرج اجتماعی و سیاسی است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1045616/%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «مرز بین اعتراض و اغتشاش کجاست؟»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | اعتراض بهمعنای، انتقاد کردن و ایراد گرفتن است. اگر انتقادات مردمی نسبت به مسئولان و عملکرد آنها پاسخ داده نشود، شهروندان حق دارند با روشهای قانونی و مدنی مطالبهگری کنند تا خواستههای خود را به گوش مسئولان برسانند. اعتراض اجتماعی و سیاسی مردمی، نشاندهندۀ پویایی و سلامت جامعه است؛ اما اعتراض قانونی با اغتشاش تفاوت بنیادین دارد. در اغتشاش فرد یا گروه اغتشاشگر در پی ایجاد آشوب، برهم زدن امنیت عمومی و هرجومرج اجتماعی و سیاسی است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1045616/%D9%85%D8%B1%D8%B2-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «مرز بین اعتراض و اغتشاش کجاست؟»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | ||
مطابق با اصل 27 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اعتراضات مسالمتآمیز با رعایت دو شرط بههمراه نداشتن سلاح و مخالف نبودن با مبانی اسلام، آزاد اعلام شده است و حاکمیت موظف است امنیت این اعتراضات را تأمین کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص43.]</ref> اعتراض ابزاری مدنی برای بیان مطالبات مشخص در چارچوب قانون و با هدف اصلاح است؛ در مقابل، اغتشاش با اتکا به خشونت، تخریب اموال عمومی و خصوصی و ایجاد ناامنی، مسیر مشروع مطالبهگری را منحرف کرده و زمینهساز بیثباتی میشود.<ref>[https://www.imna.ir/photo/938475/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «تفاوت اعتراض و اغتشاش چیست؟»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | مطابق با اصل 27 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اعتراضات مسالمتآمیز با رعایت دو شرط بههمراه نداشتن سلاح و مخالف نبودن با مبانی اسلام، آزاد اعلام شده است و حاکمیت موظف است امنیت این اعتراضات را تأمین کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634970218-10371-29-4.pdf عروتی موفق و فتحی، «اعتراض مدنی، حدود و قلمرو آن از منظر قوانین جمهوری اسلامی ایران»، 1400ش، ص43.]</ref> اعتراض ابزاری مدنی برای بیان مطالبات مشخص در چارچوب قانون و با هدف اصلاح است؛ در مقابل، اغتشاش با اتکا به خشونت، تخریب اموال عمومی و خصوصی و ایجاد ناامنی، مسیر مشروع مطالبهگری را منحرف کرده و زمینهساز بیثباتی میشود.<ref>[https://www.imna.ir/photo/938475/%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%88-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «تفاوت اعتراض و اغتشاش چیست؟»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | ||
== تفاوت اغتشاش با انقلاب == | === تفاوت اغتشاش با انقلاب === | ||
انقلاب پدیدهای اجتماعی است که منجر به تغییر و تحول بنیادین و اساسی در زمینههای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ایدئولوژیکی یک جامعه با مشارکت مردم همراه با خشونت میشود.<ref>آرنت، انقلاب، 1361ش، ص36.</ref> انقلاب از این جهت با اغتشاش متفاوت است که در هر انقلاب نارضایتی عمومی و عمیق از ساختار و نظام حاکم وجود دارد. علاوه بر این که هر انقلاب دارای رهبری قوی، ایدئولوژی و تشکلهای جایگزین است و با مشارکت گستردۀ تودههای مردم اتفاق میافتد.<ref>[https://jflps.ut.ac.ir/article_11101_aa328c3b4940c9ac953f39338fe9def4.pdf ملکوتیان، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلابها»، 1381ش، ص248 و 250 و 254 و 255.]</ref> | انقلاب پدیدهای اجتماعی است که منجر به تغییر و تحول بنیادین و اساسی در زمینههای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ایدئولوژیکی یک جامعه با مشارکت مردم همراه با خشونت میشود.<ref>آرنت، انقلاب، 1361ش، ص36.</ref> انقلاب از این جهت با اغتشاش متفاوت است که در هر انقلاب نارضایتی عمومی و عمیق از ساختار و نظام حاکم وجود دارد. علاوه بر این که هر انقلاب دارای رهبری قوی، ایدئولوژی و تشکلهای جایگزین است و با مشارکت گستردۀ تودههای مردم اتفاق میافتد.<ref>[https://jflps.ut.ac.ir/article_11101_aa328c3b4940c9ac953f39338fe9def4.pdf ملکوتیان، «انقلاب از آغاز تا فرجام، مروری بر ویژگی هفتگانه انقلابها»، 1381ش، ص248 و 250 و 254 و 255.]</ref> | ||
== | == زمینههای اغتشاش == | ||
اغتشاشات و | ناآرامیهای اجتماعی و اغتشاشات اغلب از منظر جامعهشناختی، جامعهشناسی سیاسی و روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. رابر مرتون با طرح نظریه فشار معتقد است از آنجایی که توانایی دستیابی به اهداف برای همه طبقات اجتماعی ممکن نیست، اعضای طبقات پایین دچار احساس خشم و ناکامی میشوند و فشار ناشی از این نارضامندی و ناکامی منجر به انحراف و بروز اغتشاشات اجتماعی میشود. تدگار با طرح نظریۀ محرومیت نسبی معتقد است منشأ خشونت و پرخاشگری نهفته در اعتراضات، ریشه در محرومیتی دارد که فرد از جهات مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی احساس کرده است.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص402-403.] </ref> | ||
محرومیت نسبی، تضاد میان واقعیت و انتظار است و آنچه فرد در اختیار دارد، با آنچه خود را لایق آن میداند، فاصلۀ زیادی دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1787876/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1 گلزاری، «روانشناسی اجتماعی اعتراض؛ فریادهایی برای تغییر»، وبسایت خبرآنلاین]</ref> هافر با نگاهی روانشناختی زمینۀ بروز اعتراضات و شورشها را در قالب نظریۀ ناکامی-پرخاشگری تبیین کرده است. وی این نظریه را در ترکیب با دو عنصر احساس ضعف و احساس قدرت بیان کرده است، بدین صورت که ناکامی در کنار احساس ضعف منجر به پرخاشگری می شود.<ref>[https://jou.spsiran.ir/article_172455_11a20cb1084e95d00a533bdc52f05512.pdf شفیعزاده و دیگران، «تحلیل جرمشناختی تجمعات سالانه پاسارگاد با نگاهی به جایگاه این تجمعات در فقه و حقوق سیاسی»، 1399ش، ص403.]</ref> | |||
نظریۀ عدالت اجتماعی نیز از دیگر نظریههایی است که اغتشاشات اجتماعی را در نتیجۀ توزیع نابرابر سودها و پاداشها بین افراد علتیابی میکند. نظریۀ نیازها نیز با رویکردی روانشناختی زمینۀ بروز ناآرامیها را توضیح میدهد. در این دیدگاه عدم تحقق نیازها باعث بروز پرخاشگری، نارضایتی و فشارهای روانی میشود. بر این مبنا، بروز بسیاری از نارضایتیهای اجتماعی و حتی حرکات اعتراضی و انقلابی به عدم ارضای نیازها و احساس عدم نیاز برمیگردد.<ref>[https://ns.sndu.ac.ir/article_1934_425aeb6d88e6df1c34c75f7a7dbf6f21.pdf حسینیزاده آرانی و دیگران، «تحلیلی بر ریشههای اجتماعی شکلگیری و بروز نارضایتیهای اجتماعی در ایران»، 1401ش، ص238.]</ref> | |||
== | == تاریخچه اغتشاش == | ||
اعتراض به اوضاع معیشتی، مسئلهای جهانی است | اعتراض به اوضاع معیشتی، مسئلهای جهانی است و سیاستهای لیبرالی، بیعدالتی، شکاف اجتماعی در کنار فساد و بیتحرکی دولتها موجب فوران نارضایتی شهروندان کشورهای مختلف جهان و اقدام برای تغییر وضع موجود شده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83531772/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1-%DA%AF%D9%88%D8%B4%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86 «واکاوی اعتراضات اخیر در چهار گوشه جهان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | ||
=== اغتشاش در آمریکا === | === اغتشاش در آمریکا === | ||
| خط ۴۷: | خط ۲۹: | ||
بار دیگر در سال 2020م کشته شدن جورج فلوید موجی جهانی از اعتراضات علیه نژادپرستی را برانگیخت که علاوه بر آمریکا، به پایتختهای اروپایی نیز سرایت کرد. با گسترش ناآرامیها به ۲۰۰ شهر آمریکا و بازداشت بیش از ۴۴۰۰ نفر، دستگاه قضایی مینهسوتا تحت فشار افکار عمومی اتهام مأمور خاطی را از قتل غیرعمد به قتل شبه عمد تغییر داده و سه پلیس دیگر را نیز متهم کرد.<ref>[https://www.imna.ir/news/427176/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AF «نگاهی به اعتراضات آمریکا با قتل جورج فلوید»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | بار دیگر در سال 2020م کشته شدن جورج فلوید موجی جهانی از اعتراضات علیه نژادپرستی را برانگیخت که علاوه بر آمریکا، به پایتختهای اروپایی نیز سرایت کرد. با گسترش ناآرامیها به ۲۰۰ شهر آمریکا و بازداشت بیش از ۴۴۰۰ نفر، دستگاه قضایی مینهسوتا تحت فشار افکار عمومی اتهام مأمور خاطی را از قتل غیرعمد به قتل شبه عمد تغییر داده و سه پلیس دیگر را نیز متهم کرد.<ref>[https://www.imna.ir/news/427176/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%AF «نگاهی به اعتراضات آمریکا با قتل جورج فلوید»، خبرگزاری ایمنا.]</ref> | ||
در سال 2026م در پی کشته شدن الکس پرتی، شهروند و پرستار آمریکایی توسط مأموران اداره مهاجرت در مینیاپولیس، تظاهرات گستردهای در اعتراض به خشونت نیروهای فدرال برگزار شد.<ref>[https://www.dw.com/fa-af/%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF/a-75648110 سیرت، «سرکوب مهاجرت؛ یک مرد دیگر در امریکا کشته شد»، وبسایت دویچه وله.]</ref>برخی کسبوکارها در اعتراض به سیاستها و اقدامات دولت ترامپ فعالیت خود را برای یک روز متوقف کردند و ۱۰۰ کشیش بهخاطر تحصن و شماری از معترضان توسط پلیس بازداشت شدند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6729607/%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 «تداوم تظاهرات و اعتصاب در شهرهای مختلف آمریکا + فیلم»، خبرگزاری مهر.]</ref> | در سال 2026م در پی کشته شدن الکس پرتی، شهروند و پرستار آمریکایی توسط مأموران اداره مهاجرت در مینیاپولیس، تظاهرات گستردهای در اعتراض به خشونت نیروهای فدرال برگزار شد.<ref>[https://www.dw.com/fa-af/%D8%B3%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%A8-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF/a-75648110 سیرت، «سرکوب مهاجرت؛ یک مرد دیگر در امریکا کشته شد»، وبسایت دویچه وله.]</ref> برخی کسبوکارها در اعتراض به سیاستها و اقدامات دولت ترامپ فعالیت خود را برای یک روز متوقف کردند و ۱۰۰ کشیش بهخاطر تحصن و شماری از معترضان توسط پلیس بازداشت شدند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6729607/%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7 «تداوم تظاهرات و اعتصاب در شهرهای مختلف آمریکا + فیلم»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
=== اغتشاش در اسرائیل === | === اغتشاش در اسرائیل === | ||
از سال 2024م مخالفان بنیامین نتانیاهو با برگزاری تجمعات گسترده در تلآویو و شمال مناطق اشغالی، خواستار برکناری دولت و برگزاری انتخابات زودهنگام شدند. معترضان با ورود به مقر اتحادیه سندیکاهای کارگری، خواستار تعطیلی کامل اقتصاد برای فشار بر دولت شدند. معترضان با آتشزدن | در ژانویه 2023 همزمان با پیشبرد طرح اصلاحات قضایی دولت بنیامین نتانیاهو، هزاران نفر در شهرهای مختلف اسرائیل، از جمله تلآویو و اورشلیم، دست به اعتراض زدند. بر اساس گزارشها، معترضان با تجمع در اطراف فرودگاه بنگوریون و مسدود کردن برخی بزرگراههای اصلی، به محدودسازی اختیارات دستگاه قضایی و دیوان عالی اسرائیل اعتراض کردند. این اعتراضات پس از تصویب یکی از مواد کلیدی لایحهٔ اصلاحات قضایی که هدف آن کاهش قدرت نظارتی دیوان عالی عنوان شده است، شدت گرفت.<ref>[https://www.aa.com.tr/fa/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C/2953345 «اعتراض گسترده مردم اسرائیل به قانون اصلاحات قضایی»، خبرگزاری آناتولی.]</ref> | ||
به گزارش العربیة، تجمعهای گسترده موجب اختلال در تردد شهری شد و در برخی نقاط با مداخلهٔ نیروهای پلیس، از جمله استفاده از ماشینهای آبپاش، همراه بود. پلیس اسرائیل از بازداشت دهها نفر در جریان این اعتراضات خبر داد و اعلام کرد نیروهای گستردهای را در اطراف فرودگاه بنگوریون و مراکز حساس مستقر کرده است. رسانهها همچنین از بروز درگیریهای پراکنده میان پلیس و معترضان در برخی مناطق گزارش دادهاند.<ref>[https://farsi.alarabiya.net/middle-east/2023/07/11/%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B6%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84 «ادامه اعتراضات به طرح اصلاحات قضایی در اسرائیل»، خبرگزاری العربیة.]</ref> | |||
همچنین از سال 2024م مخالفان بنیامین نتانیاهو با برگزاری تجمعات گسترده در تلآویو و شمال مناطق اشغالی، خواستار برکناری دولت و برگزاری انتخابات زودهنگام شدند. معترضان با ورود به مقر اتحادیه سندیکاهای کارگری، خواستار تعطیلی کامل اقتصاد برای فشار بر دولت شدند. معترضان با آتشزدن لاستیک خودرو، چند بزرگراه را مسدود کردند. آنها کابینۀ نتانیاهو را مسئول ناتوانی در دستیابی به اهداف نظامی در غزه و لبنان و فرسودگی ارتش دانستند<ref>[https://www.isna.ir/news/1403040402302/%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%84-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%88-%D9%88-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D9%86%DA%AF%D9%88%D9%86%DB%8C «تظاهرات در تلآویو و شمال اراضی اشغالی با درخواست برای سرنگونی نتانیاهو»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> و خواستار تبادل اسرای صهیونیست در نوار غزه شدند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403052517436/%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%84-%D8%A2%D9%88%DB%8C%D9%88 «تظاهرات علیه نتانیاهو در تلآویو»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | |||
=== اغتشاش در کشورهای آمریکای جنوبی === | === اغتشاش در کشورهای آمریکای جنوبی === | ||
| خط ۶۷: | خط ۵۳: | ||
در سال 2025م در لندن تظاهرات بزرگی با حضور نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر به پا شد. دلایل اصلی این تجمع به گفتۀ کارشناسان رکود رشد اقتصادی، کاهش خدمات عمومی و افزایش نابرابری بوده است که باعث شده مردم مشکلات معیشتی خود را به مسئلۀ مهاجرت گره بزنند. همچنین افزایش ۱۴درصدی تقاضای پناهندگی در سال ۲۰۲۵م و چالش اسکان آنها در هتلها، به عاملی برای اعتراضات محلی تبدیل شد. این اعتراضات با درگیری با پلیس و شعارهای تند ضد مهاجرت همراه بود.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/c4gzq12r48zo «چرا ملیگرایی در بریتانیا دوباره اوج گرفته است؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.]</ref> | در سال 2025م در لندن تظاهرات بزرگی با حضور نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر به پا شد. دلایل اصلی این تجمع به گفتۀ کارشناسان رکود رشد اقتصادی، کاهش خدمات عمومی و افزایش نابرابری بوده است که باعث شده مردم مشکلات معیشتی خود را به مسئلۀ مهاجرت گره بزنند. همچنین افزایش ۱۴درصدی تقاضای پناهندگی در سال ۲۰۲۵م و چالش اسکان آنها در هتلها، به عاملی برای اعتراضات محلی تبدیل شد. این اعتراضات با درگیری با پلیس و شعارهای تند ضد مهاجرت همراه بود.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/c4gzq12r48zo «چرا ملیگرایی در بریتانیا دوباره اوج گرفته است؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.]</ref> | ||
=== اغتشاش در ایران === | |||
==== اغتشاشات دهۀ 50 تا 80 شمسی ==== | |||
پیشینۀ اعتراضات پس از انقلاب در ایران به اندکی پس از پیروزی انقلاب در سالهای پایانی دهۀ 50ش و همچنین دهۀ ۶۰ش بازمیگردد. در این سالها اغتشاشات اغلب از سوی سازمانهای مخالف و معاند نظام شکل میگرفت که اغلب ماهیت سیاسی داشت؛ ولی عموم جامعه را با خود همراه نمیکرد. از آغاز دهۀ 70ش با از بین رفتن این گروهها، ساختار و شکل اغتشاشات نسبت به گذشته فرق کرد. اغتشاشات سال 1371ش در مشهد بهسبب تخریب سکونتگاههای غیررسمی، سراسری فروردین 1374ش در اسلامشهر به جهت افزایش نرخ تاکسی<ref>[https://www.irna.ir/news/83589323/%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B7%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D9%87%D9%87 «تبارشناسی اعتراض در ایران طی سه دهه»، خبرگزاری جمهوری اسلامی]</ref>و اعتراضات و سپس اغتشاشات بعد از حادثۀ كوی دانشگاه تهران در 18 تير 1378ش، از جمله مهمترین حوادث این دهه بهحساب میآید. ناآرامیها و اعتراضات دانشجویی خرداد و تیر 1382ش تهران و ناآرامیهای بعد از انتخابات رياست جمهوری 1388ش از جمله مهمترین اغتشاشات در دهۀ 80ش محسوب میشود كه سيستم امنيتی و سياسی كشور را به چالش كشيد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329103726-2080-31.pdf شریفی، «بررسی ابعاد روانشناختی خشونتگرايی جمعيت اغتشاشگر و روشهای تأثير گذاری بر آن»، 1388ش، ص7.]</ref> | |||
==== اغتشاشات دهۀ 90 شمسی ==== | |||
اغتشاشات دهۀ 90ش در دو برهۀ دیماه 1396ش و آبانماه 1398ش اتفاق افتاد. اعتراضات دیماه 1396ش بهبهانۀ افزایش قیمتها، بهویژه افزایش قیمت در کالاهای اساسی آغاز شد و در ادامه با پوششدهی رسانههای بیگانه به درگیری و اغتشاش کشیده شد و در مدت کوتاهی فروکش کرد.<ref>[https://vatanemrooz.ir/fa/news/404369/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C-%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B6 «داستان دی ۱۳۹۶»، وبسایت روزنامه وطن امروز.]</ref> افزایش نرخ بنزین در آبانماه 1398ش سبب یکی از اغتشاشات گسترده و پرخسارت در ایران شد. پس از 24 آبان 1398ش و افزایش 300درصدی قیمت بنزین در دولت دوازدهم، با ورود رسانههای بیگانه و گروههای ضدانقلاب، دامنۀ اعتراضات گسترش پیدا کرد و به درگیری مسلحانه در بعضی شهرها و اغتشاش کشیده شد.<ref>[https://www.alef.ir/news/3990829007.html «روزشمار وقایع آبان ۹۸؛ از اعتراضات مردمی تا حملات تروریستی»، وبسایت الف.]</ref> در 26 آبان آیتالله خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در اشاره به این حوادث از تصمیم سران سه قوه در رابطه با افزایش قیمت بنزین حمایت کرد و مسئولان را به رفع مشکلات و مراقبت از سرایت افزایش قیمت به سایر کالاها توصیه کرد.<ref>[https://www.leader.ir/fa/content/23790/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%84%D8%B3%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%BE%DB%8C-%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%AB-%D8%B1%D8%AE-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%82%DB%8C%D9%85%D8%AA-%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86 «افزایش قیمت بنزین موجب افزایش قیمت دیگر کالاها نشود»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.] | |||
</ref> | |||
==== اغتشاشات دهۀ 1400ش ==== | |||
در شهریورماه 1401ش و دیماه 1404ش نیز اغتشاش صورت گرفت که تفاوت معناداری با نمونههای گذشته داشتند. در سال 1401ش با شعار «زن، زندگی، آزادی» و بهبهانۀ کشتهشدن مهسا امینی اعتراضات آغاز شد و ابتدا مسالمتآمیز، اما بهسرعت با فضاسازی منفی رسانههای بیگانه بهسمت روند غیرقانونی و آشوبهای خیابانی و اغتشاش سوق داده شد و با ورود شبکۀ آشوبگران حرفهای و سازمانیافته حملۀ مستقیم به مراکز امنیتی، نظامی و انتظامی، کشتهسازی در میان جمعیت معترض، تخریب مراکز درمانی و آمبولانسها و تخریب گستردۀ اماکن عمومی در دستورکار قرار گرفت.<ref>[https://aftabnews.ir/fa/news/811659/%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1%7C-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DB%B2%DB%B0%DB%B0-%D9%86%D9%81%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%D8%AF «اولین آمار رسمی کشته شدگان اعتراضات ۱۴۰۱»، وبسایت پایگاه خبری آفتاب.]</ref>در این اغتشاشات، سلبریتیها و هنرمندان نقش پررنگی داشتند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1353400/%D8%B3%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D8%A7-%D9%82%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%A2%D8%B4%D9%88%D8%A8-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «سلبریتیهایی که مردم را قربانی پروژه آشوب کردند»، وبسایت تابناک.]</ref> | |||
اغتشاشات 18 و 19 دیماه 1404ش سه تفاوت اساسی با موارد قبلی داشت؛ تغییر در جغرافیای اعتراضات و انتقال ناآرامیها و درگیریها به شهرهای کوچک، حمایت چهرهها و هنرمندان و ناهمگونی بدنۀ اغتشاشگران.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1129701/%D8%B3%D9%87-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%DB%8C-1404-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%A8%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «سه تفاوت اساسی اعتراضات دی 1404 با اعتراضهای قبلی»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران] </ref> استفادۀ گسترده از انواع سلاح سرد و گرم، حمله به مراکز نظامی، حمله به اماکن مذهبی، خسارت گسترده به اموال عمومی و کشتهسازی با حملات تروریستی از همۀ سنین از دیگر ویژگیهای مختص اغتشاشات دیماه 1404ش محسوب میشود.<ref>[https://www.afkarnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/1366001-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%DB%8C%DA%A9-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D9%BE%DB%8C%DA%86%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%88%D8%AF «۳۰ پرده از یک نقشه پیچیده علیه ایران/ از ۱۸ تا ۲۱ دی ماه در ایران چه خبر بود؟»، افکارنیوز.]</ref> | |||
== قوانین مقابله با اغتشاشات == | == قوانین مقابله با اغتشاشات == | ||
| خط ۱۱۴: | خط ۱۱۴: | ||
* '''آمریکا:''' در این کشور محدودیتها بیشتر بهصورت محلی اعمال شده است؛ برای نمونه در سال ۲۰۱۱م، سیستم حملونقل عمومی سانفرانسیسکو برای پیشگیری از تجمع معترضان، سیگنال موبایل را در برخی ایستگاهها قطع کرد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1011622/%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF «کدام کشورها با محدود کردن اینترنت به مقابله با ناآرامیها رفتهاند؟»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> | * '''آمریکا:''' در این کشور محدودیتها بیشتر بهصورت محلی اعمال شده است؛ برای نمونه در سال ۲۰۱۱م، سیستم حملونقل عمومی سانفرانسیسکو برای پیشگیری از تجمع معترضان، سیگنال موبایل را در برخی ایستگاهها قطع کرد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/1011622/%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D9%86%D8%A7%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AF «کدام کشورها با محدود کردن اینترنت به مقابله با ناآرامیها رفتهاند؟»، وبسایت همشهری آنلاین.]</ref> | ||
* '''ایران''': در ایران قطع اینترنت در زمان اغتشاشات اقدامی دفاعی برای صیانت از امنیت ملی بوده است. قطع و محدودسازی اینترنت با هدف قطع مسیر هدایت آشوب از خارج و خنثیسازی جنگ روانی اعمال میشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6719075/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D8%B5%D9%85%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C «چرا اینترنت محدود شد؟ پاسخ به یک تصمیم امنیتی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | * '''ایران''': در ایران قطع اینترنت در زمان اغتشاشات اقدامی دفاعی برای صیانت از امنیت ملی بوده است. قطع و محدودسازی اینترنت با هدف قطع مسیر هدایت آشوب از خارج و خنثیسازی جنگ روانی اعمال میشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6719075/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%86%D8%AA-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%DA%A9-%D8%AA%D8%B5%D9%85%DB%8C%D9%85-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%DB%8C «چرا اینترنت محدود شد؟ پاسخ به یک تصمیم امنیتی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
== تاثیر اغتشاشات بر اقتصاد و فرهنگ == | |||
اغتشاشات و ناآرامیها با ایجاد فضای ناامنی و برهم زدن نظم عمومی در کنار آثار اجتماعی و سیاسی، اثر منفی بر اقتصاد و فضای کسب و کار دارد. ریزش شاخصها در بازار سهام و خسارتهای قابل توجه به کسب و کارهای آنلاین پس از اعمال محدودیت در اینترنت و برخی از پلتفرم های خارجی از نمونه خسارتهای کوتاهمدت و ایجاد مانع در جذب سرمایهگذاری خارجی از خسارتهای بلندمدت اغتشاشات محسوب میشود. همچنین در بخش فرهنگ و هنر، ناآرامیها روند برگزاری بسیاری از رویدادهای فرهنگی و هنری همچون کنسرتهای موسیقی، سالنهای تئاتر و سینما را لغو یا با کاهش مخاطب روبهرو میکند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1707708/%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AE%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA «تاثیر اغتشاشات اخیر بر اقتصاد کشور به روایت روزنامه دولت»، وبسایت خبرآنلاین]</ref> صنعت گردشگری نیز از جمله مواردی است که در صورت بروز ناآرامی و اغتشاش خصوصاً در رابطه با توریستهای خارجی با مشکل مواجه میشود. در این میان هتلداران، صاحبان رستورانها و رانندگان بیشترین خسارت را متحمل میشوند.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/publication/content/13514/364937# مهدیزاده، «دود اغتشاشات به چشم صنعت گردشگری رفته است»، شهرآرانیوز.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
