خجالت: تفاوت میان نسخه‌ها

# از جهت منشأ: خجالت، مربوط به امور نفسانی و حیا مربوط به امور ایمانی در زندگی است.<ref>بانکی‌پور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش، ص15؛</ref> عامل خجالت، بیرونی است که فرد از ترس قضاوت دیگران عیوب خود را مخفی می‌کند؛ اما عامل حیا، درونی است که وی کار ناپسند را از نظر اخلاقی، دون شأن خود دیده و ترک می‌کند.<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش؛] مطهری، مرتضی، خانواده و اخلاق جنسی، تهران، صدرا، 1401ش، ص74.</ref>   

# از جهت قلمرو تعلق: متعلق خجالت، عام است و شامل امور مذموم و غیر مذموم در زندگی می‌شود؛ اما متعلق حیا فقط امور مذموم است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت در دین»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.] </ref> همچنین گفته‌شده است که خجالت، به عیب و نقص فرد؛ اما حیا به رفتار ناپسند وی تعلق می‌گیرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش.]</ref>  

# از جهت زمان بروز: خجالت، به‌معنای شرمندگی پس‌از ارتکاب عمل است؛<ref>پسندیده، عباس، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، دارالحدیث، چاپ پنجم، ۱۳۸۵ش، ص87.</ref> اما حیا هم شامل شرم پیش‌از عمل و هم در اثر گسترش معنایی، شرم پس‌از عمل را شامل می‌شود.<ref>[https://shamela.ws/book/1736/212#p1 العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص213؛] [http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی، محمد علی، کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهش‌های اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش،  ص127.]</ref>  

# از جهت اثر ظاهری: خجالت، با پدیدار شدن ناراحتی و تغییرات در چهره همراه است؛ اما حیای قبل از عمل، امری مربوط به روح بوده و چه بسا آثار ظاهری را ندارد.<ref>بانکی‌پور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش، ص15؛ [http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی، محمد علی، کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرم‌شناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهش‌های اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش،  ص127.]</ref>

# از جهت مثبت و منفی بودن: خجالت، به‌عنوان وجه منفی شرم، حالت انفعال نفس و به‌معنای کمرویی است؛ اما حیا حالت فعال ومثبت نفس است که انسان بر قوای خود تسلط دارد. <ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت در دین»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.]</ref> بدین‌جهت، خجالت‌کشیدن، نوعی نقص تلقی می‌شود؛ اما حیا مخصوص انسان‌های طالب کرامت و شرافت است.<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.]</ref>  

# از جهت ارادی بودن: خجالت، شرم اضطراری و غیر اردای؛ اما حیا شرم اختیاری است.<ref>بانکی‌پور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش، ص15.</ref>  

# از جهت کیفیت: شرم، احساس شدید و عمیق است؛ اما خجالت و‌ خجل، آن احساس گذرا، ناگهانی و دارای أثر موقت در زندگی که با نشانه‌هایی همچون سرخ‌شدن چهره آشکار شده و زود از بین می رود.