حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
'''<big>پاپوش</big>'''؛ پاافزاری برای پوشاندن پا تا مچ یا ساق پا. | '''<big>پاپوش</big>'''؛ پاافزاری برای پوشاندن پا تا مچ یا ساق پا. | ||
در اولین آثار به دست آمده از نقوش ایران | در اولین آثار به دست آمده از نقوش [[ایران باستان]]، [[زن ایرانی|زنان]] و [[مرد ایرانی|مردان]] ایرانی همیشه با [[پاپوش]] ترسیم شدهاند. [[اقوام ایرانی]] در گذر زمان، به فراخور [[فرهنگ]] و [[اقلیم]] خاص خود، پاپوشهایی را با کارکردهای متفاوت، طراحی و استفاده میکردهاند. انواع پاپوشها در [[موزه کفش ایران]] واقع در شهر [[تبریز]] جمعآوری و به نمایش گذاشته شده است. | ||
==مفهومشناسی== | ==مفهومشناسی== | ||
پاپوش بهمعنای کفش، پایافزار و هر آن چیزی تعریف شده که پا را بپوشاند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%BE%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B4 عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاپوش، وبسایت واژهیاب.]</ref> کاربرد اختصاصی واژه پاپوش را کفش مخملینی مزین به یراقهای طلا و الماسهای بدلی دانستهاند که زنان ایرانی در قرن گذشته در منزل به پا میکردند.<ref>[https://lamtakam.com/dictionaries/hoshyar/19510/%D9%BE%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B4 فرهنگ فارسی هوشیار، ذیل واژه پاپوش، وبسایت لامتاکام.]</ref> کلمۀ پاپوش، وارد زبان عربی شده است. امروزه پاپوش، بهصورت واژۀ «البابوج»، در بسیاری از کشورهای عربی، برای انواع دمپایی و کفش کاربرد دارد.<ref> [https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AC/ جمعی از نویسندگان، معجم الوسیط، ذیل واژه بابوج، وبسایت المعانی.]</ref> | پاپوش بهمعنای کفش، پایافزار و هر آن چیزی تعریف شده که پا را بپوشاند.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D9%BE%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B4 عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاپوش، وبسایت واژهیاب.]</ref> کاربرد اختصاصی واژه پاپوش را کفش مخملینی مزین به یراقهای طلا و الماسهای بدلی دانستهاند که زنان ایرانی در قرن گذشته در منزل به پا میکردند.<ref>[https://lamtakam.com/dictionaries/hoshyar/19510/%D9%BE%D8%A7%D9%BE%D9%88%D8%B4 فرهنگ فارسی هوشیار، ذیل واژه پاپوش، وبسایت لامتاکام.]</ref> کلمۀ پاپوش، وارد زبان عربی شده است. امروزه پاپوش، بهصورت واژۀ «البابوج»، در بسیاری از کشورهای عربی، برای انواع دمپایی و کفش کاربرد دارد.<ref> [https://www.almaany.com/ar/dict/ar-ar/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AC/ جمعی از نویسندگان، معجم الوسیط، ذیل واژه بابوج، وبسایت المعانی.]</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
بررسی نقوش، حجاریها و مجسمههای ایران پیش از اسلام نشان میدهد که پاپوشهای زنان و مردان در دورۀ مادها، از چرم یک تکهای ساخته شده است که مانند جوراب به پا کشیده میشد.4 اقوام پارسی نیز از پاپوشهای دورۀ مادها استفاده میکردند و همچنین پاپوشی دوتکه داشتند که با بند بههم متصل میشد.<ref> [https://www.magiran.com/paper/186758 طالبپور، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، ص۱۰.]</ref> در دورۀ اشکانی، پاپوش زنان و مردان، همان کفش دورۀ پارسی است؛ اما در هیچیک از نقوش دورۀ ساسانی، بهدلیل بلند بودن پیراهنهای زنان، پاپوش آنان دیده نمیشود.<ref>[https://www.magiran.com/paper/186758 طالبپور، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، ص۱۳.]</ref> | بررسی نقوش، حجاریها و مجسمههای ایران پیش از [[اسلام]] نشان میدهد که پاپوشهای زنان و مردان در دورۀ مادها، از چرم یک تکهای ساخته شده است که مانند جوراب به پا کشیده میشد.4 اقوام پارسی نیز از پاپوشهای دورۀ مادها استفاده میکردند و همچنین پاپوشی دوتکه داشتند که با بند بههم متصل میشد.<ref> [https://www.magiran.com/paper/186758 طالبپور، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، ص۱۰.]</ref> در دورۀ اشکانی، پاپوش زنان و مردان، همان کفش دورۀ پارسی است؛ اما در هیچیک از نقوش دورۀ ساسانی، بهدلیل بلند بودن پیراهنهای زنان، پاپوش آنان دیده نمیشود.<ref>[https://www.magiran.com/paper/186758 طالبپور، «بررسی تغییرات لباس زنان در فلات ایران (تا دوران اسلامی)»، ص۱۳.]</ref> | ||
دورۀ اسلامی، شاهد تنوع بیشتری از پاپوشها است؛ در دورۀ زندیه از نعلینهای نوک برگشتۀ چرمی استفاده میشد.<ref>[https://civilica.com/doc/684434/ نظری، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، ص۱۰۶.]</ref> پاپوشهای عصر صفوی کفشهای ساقبلندِ چرمی بودند<ref> [https://www.sid.ir/paper/177563/fa#downloadbottom جعفرپور و نوری مجیدی، «وضعیت پوشاک زنان در عصر صفوی (با تکیه بر سفرنامهنویسان فرنگی)»، ص۶۳.]</ref> و در عصر قاجار، بیشتر از نوعی دمپاییِ پاشنهدار استفاده میشد که فقط پنجۀ پا در آن قرار میگرفت. <ref>[https://civilica.com/doc/684434/ نظری، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، ص۱۰۷.]</ref> | دورۀ اسلامی، شاهد تنوع بیشتری از پاپوشها است؛ در دورۀ زندیه از نعلینهای نوک برگشتۀ چرمی استفاده میشد.<ref>[https://civilica.com/doc/684434/ نظری، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، ص۱۰۶.]</ref> پاپوشهای عصر صفوی کفشهای ساقبلندِ چرمی بودند<ref> [https://www.sid.ir/paper/177563/fa#downloadbottom جعفرپور و نوری مجیدی، «وضعیت پوشاک زنان در عصر صفوی (با تکیه بر سفرنامهنویسان فرنگی)»، ص۶۳.]</ref> و در عصر قاجار، بیشتر از نوعی دمپاییِ پاشنهدار استفاده میشد که فقط پنجۀ پا در آن قرار میگرفت. <ref>[https://civilica.com/doc/684434/ نظری، «پوشاک زنان در پنج دوره تاریخی از ورود اسلام به ایران»، ص۱۰۷.]</ref> | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
*گیوه: پاپوشی است با تختی از جنس چرم یا پارچههای ضخیم کوبیده، با رویهای قلاببافی شده از نخ سفید یا رنگین. استفاده از گیوه در سرتاسر ایران بیشترین گستردگی را دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پایپوشهای زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۵.]</ref> | *گیوه: پاپوشی است با تختی از جنس چرم یا پارچههای ضخیم کوبیده، با رویهای قلاببافی شده از نخ سفید یا رنگین. استفاده از گیوه در سرتاسر ایران بیشترین گستردگی را دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پایپوشهای زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۵.]</ref> | ||
*چارق: واژهای ترکی است بهمعنای پاپوش. چارق، کفشی خشن، با قالب بزرگ و بدون رویه و اغلب بدون پاشنه است. این پاپوش بهدلیل ضدآب بودن، بیشتر در مناطق مرطوب روستایی استفاده میشود.<ref> [http://noo.rs/IKgUj فروزنده محفوظ، «پوشاک سنتی زنان و مردان ایران»، ص۷۰.]</ref> | *چارق: واژهای ترکی است بهمعنای پاپوش. چارق، کفشی خشن، با قالب بزرگ و بدون رویه و اغلب بدون پاشنه است. این پاپوش بهدلیل ضدآب بودن، بیشتر در مناطق مرطوب روستایی استفاده میشود.<ref> [http://noo.rs/IKgUj فروزنده محفوظ، «پوشاک سنتی زنان و مردان ایران»، ص۷۰.]</ref> | ||
*گالش: پاپوشی است سیاهرنگ و از جنس پلاستیک که اولین بار از روسیه وارد ایران شد. بهدلیل ضدآب بودن در مناطق شمالی استفادۀ بیشتری دارد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پایپوشهای زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۶و ۱۴۸.]</ref> | *گالش: پاپوشی است سیاهرنگ و از جنس پلاستیک که اولین بار از [[روسیه]] وارد ایران شد. بهدلیل ضدآب بودن در مناطق شمالی استفادۀ بیشتری دارد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پایپوشهای زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۶و ۱۴۸.]</ref> | ||
*نعلین: نوعی از پاپوشِ پشتباز، از جنس چرمهای رنگین با پاشنهای از جنس استخوان که به کف آن میخکوب میکنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پایپوشهای زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۴.]</ref> | *نعلین: نوعی از پاپوشِ پشتباز، از جنس چرمهای رنگین با پاشنهای از جنس استخوان که به کف آن میخکوب میکنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پایپوشهای زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۴.]</ref> | ||
*گُرگوی: پاپوشی با تختِ چرمی و رویهای از جنس جیر بهشکل ضربدر است. <ref> [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پایپوشهای زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۵.]</ref> | *گُرگوی: پاپوشی با تختِ چرمی و رویهای از جنس جیر بهشکل ضربدر است. <ref> [https://www.sid.ir/paper/55539/fa#downloadbottom دادور و پورکاظمی، «پایپوشهای زنان روستایی و عشایر ایران»، ص۱۴۵.]</ref> | ||
