خجالت: تفاوت میان نسخهها
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←انواع خجالت |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←انواع خجالت |
||
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
=== خجالت پسندیده === | === خجالت پسندیده === | ||
خجالت پسندیده، خجالت فرد از رفتار ناشایست خود در سبک زندگی است | خجالت پسندیده، خجالت فرد از رفتار ناشایست خود در سبک زندگی است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref> | ||
==== مصادیق خجالت پسندیده ==== | ==== مصادیق خجالت پسندیده ==== | ||
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
==== آثار خجالت پسندیده ==== | ==== آثار خجالت پسندیده ==== | ||
انفعال شدید، توبه و استغفار از رفتار ناشایست.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.]</ref> | |||
=== خجالت ناپسند === | === خجالت ناپسند === | ||
خجالت بیجای داشتن | |||
==== مصادیق خجالت نکوهیده ==== | |||
خجالت از انجام عمل نیک | |||
خجالت از ترک رفتارهای بد | |||
==== آثار خجالت نکوهیده ==== | ==== آثار خجالت نکوهیده ==== | ||
نسخهٔ ۵ اسفند ۱۴۰۴، ساعت ۱۴:۳۰
ریشهیابی و معناشناسی
لغوی
واژۀ «خجالت» بدینصورت در عربی بهکار نرفته و کاربرد آن در زبان فارسی نیز یکخطای عامه شمردهشده است. در عربی بهجای خجالت، «خَجَل» بهفتح خا و جیم بهکار میرود.[۱] کلمۀ خَجَل، به سستی و ذلت از سر حیا،[۲] تنبلی، تکبر، بیتابی، حیرت،[۳] شرمساری، شرمندگی، شرمگینشدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخ شدن چهره و از قیل و قالافتادن و سستشدن معنا شده است. خجالت نیز در فارسی به معنای شرم، شرمساری و شرمندگی است. کلمات همخانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجل بهکسر جیم، خجالت دادن، خجالتزدگی، خجالتی یا خجالت آور نیز به همینمفهوم بهکار میروند.[۴]
اصطلاحی
خجالت، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از تعاملات اجتماعی است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی های شخصی خود ارتباط دارد.[۵] این احساس بیشتر برای فردی پیش میآید که قواعد پذیرفتهشدۀ اجتماعی از سوی وی رعایتنشده و بدینجهت، تصور میکند که ناظران واقعی یاخیالی او را منفی، ارزیابی کردهاند و تصویر بدی از وی در جمع نشانداده شده است.[۶]
خجالت و مفاهیم مشابه
خجالت، حیا، شرم وکمرویی بهرغم آنکه در سبک زندگی اجتماعی، هممعنای بوده و به مفهوم یکسان بهکار میروند؛[۷] اما با هم تفاوت دارند:
خجالت و حیا
- منشأ: خجالت، مربوط به امور نفسانی و حیا مربوط به امور ایمانی در زندگی است.[۸] خجالت، ریشۀ بیرونی دارد که فرد از ترس قضاوت دیگران، عیوب خود را مخفی میکند، در حالی که حیا ریشۀ درونی دارد و فرد بهدلیل ملاحظات اخلاقی، کار ناپسند را پایینتر از شأن خود دانسته و ترک میکند.[۹]
- قلمرو: خجالت، به امور مذموم و غیر مذموم همچون عیب و نقص فردی تعلق میگیرد، در حالی که حیا تنها به رفتار مذموم و ناشایست اختصاص دارد.[۱۰]
- زمان بروز: خجالت، شرمندگی پساز ارتکاب عمل است،[۱۱] در حالی که حیا هم شرم پیشاز عمل و هم در اثر گسترش معنایی، شرم پساز عمل را شامل میشود.[۱۲]
- اثر ظاهری: خجالت، با پدیدار شدن ناراحتی و تغییرات در چهره همراه است، در حالی که حیای قبل از عمل، به روح مربوط بوده و چه بسا آثار ظاهری ندارد.[۱۳]
- ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس ایت که نوعی نقص تلقی می شود، در حالی که حیا حالتی فعال و مثبت و نشانۀ تسلط انسان بر قوای خود است که از روی شرافت و کرامت، از کار ناپسند دوری میکند.[۱۴]
- کیفیت: خجالت، شرم اضطراری و غیر اردای؛ اما حیا شرم اختیاری است.[۱۵]
خجالت و شرم
- شدت: شرم، احساس عمیق درونی است؛ اما خجالت و خجل، احساس گذرا، ناگهانی و دارای أثر موقت است که با تغییر چهره نمایان میشود.[۱۶]
- محیط: احساس شرم در تنهایی تجربه میشود، در حالی که احساس خجالت در یک موقعیت اجتماعی پدید میآید.[۱۷]
- عامل: احساس شرم معمولا در اثر رعایت نکردن هنجارهای اخلاقی پدیدار میشود، در حالی که احساس خجالت در اثر خود ارزیابی منفی یا ارتکاب خطای اجتماعی بروز میکند.[۱۸]
- گستردگی: شرم دو وجه مثبت و منفی دارد؛[۱۹] اما خجالت تنها وجه منفی شرم را شامل میشود که با ویژگیهایی همچون اعتماد بهنفس پایین، ناکامی در امور اجتماعی یا احساس ناتوانی از حضور در جمع همراه است.[۲۰]
- زمان: شرم ممکن است که قبل یا بعد از عمل شرمآور ظاهر شود؛ اما خجالت تنها بعد از عمل ناشایست و در واکنش به آن پدید میآید.[۲۱]
- ناظر: عامل بروز شرم، میتواند بیرونی یا درونی باشد ولی عامل خجالت، تنها بیرونی و دیگران است.[۲۲]
خجالت و کمرویی
- ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی باشد، در حالی که کمرویی یکخصلت ذاتی وناشی از درونگرایی است.[۲۳]
- اثر: خجالت، بهرغم میل فرد بهحضور در جمع؛ اما مانع حضور و نیز موفقیت اجتماعی او میشود، در حالی که در كمرویی، فرد بهرغم میل به گوشهگیری، ممکن است موفقیتهای اجتماعی نیز کسب کند.[۲۴]
- حالات فردی: افراد خجالتی، اعتماد بهنفس پایین دارند، در حالی که افراد کمرو، دارای اعتماد به نفس بالا و قابل اعتماد تر، متفكر تر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند.[۲۵]
انواع خجالت
پسندیدگی و ناپسندی خجالت به ریشهها و آثار نیک یا بد آن در سبک زندگی اجتماعی بستگی دارد؛ بدینجهت، خجالت به دو گونۀ پسندیده و نکوهیده تقسیم میشود.[۲۶]
خجالت پسندیده
خجالت پسندیده، خجالت فرد از رفتار ناشایست خود در سبک زندگی است.[۲۷]
مصادیق خجالت پسندیده
- خجالت کشیدن از مردم پساز ارتکاب رفتارهای ناشایست
- خجالت کشیدن از خدا و فرشتگان در خلوت.[۲۸]
آثار خجالت پسندیده
انفعال شدید، توبه و استغفار از رفتار ناشایست.[۲۹]
خجالت ناپسند
خجالت بیجای داشتن
مصادیق خجالت نکوهیده
خجالت از انجام عمل نیک
خجالت از ترک رفتارهای بد
آثار خجالت نکوهیده
- موجب ترس از رویارویی با ضعف ها و سبب شرمکردن از انجام کارهای نیک شود.[۳۰]
- مانع تلاش انسان برای بهبود عیبها و کاستیها و موجب ابتلای وی به عیبهای بالاتر میشود.
- فرد را از مشارکت فعال اجتماعی و دستیابی به اهدافش باز دارد.
- موجب محرومیت از کمالات و آسیب به رشد و تکامل او شود.[۳۱]
ریشۀ خجالت مذموم
- تصور ضعف و نقص غیر واقعی
- خجالت از ضعف ونقص های واقعی که سبب ابتلا به نقص های بالا تر می شود
- مانع کسب کمالات شود.[۳۲]
ویژگیهای خجالت پسندیده
- باز داشتن انسان از ارتکاب خطا و گناه
مثبت و منفی
خجالت در کودکان
در بزرگسالان
عوامل
آثار خجالت
مثبت و منفی
خجالت در کودکان
در بزرگسالان
عوامل
آثار خجالت
خجالت هرگاه سبب ترس فرد از رویارویی با ضعفها و بازداشتن وی از تلاش برای رفع آنها شود، چنین خجالتی ناپسند بوده و سبب بازداری فرد ازمشارکت اجتماعی و دستیابی به رشد و تکامل وی میشود.[۳۳]
پانویس
- ↑ دهخدا، علیاکبر، لغتنامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537.
- ↑ ابن منظور، لسانالعرب، ج4، لبنان، بیروت، دار احیاءالتراث العربی و مؤسسة التناریخ العربی، 1408ق، ص30.
- ↑ العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص212-213.
- ↑ دهخدا، علیاکبر، لغتنامۀ دهخدا، ج6، تهران، دانشگاه تهران، چاپ دوم ازدورۀ جدید، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، محمد، فرهنگ فارسی یکجلدی، تهران، انتشارات معین، 1381ش، ص401؛ سیّاح، احمد، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، تهران، انتشارات اسلام، 1378ش، ص447. کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی، تاریخ بازدید: 26 بهمن 1404ش.
- ↑ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- ↑ محمدی، اسفندیار و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، فصلنامه مدیریت بازرگانی، دوره 13، ش4، 1400ش، ص913-914؛ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.
- ↑ دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، 1377ش، ج9، ص14237؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1380ش، ص617.
- ↑ بانکیپور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش، ص15؛
- ↑ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش؛ مطهری، مرتضی، خانواده و اخلاق جنسی، تهران، صدرا، 1401ش، ص74.
- ↑ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش؛ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش.
- ↑ پسندیده، عباس، پژوهشی در فرهنگ حیا، قم، دارالحدیث، چاپ پنجم، ۱۳۸۵ش، ص87.
- ↑ العسکری، حسن ابن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، قم، انتشارات مؤسسة النشر الإسلامی التابعه لجامعة المدرسین، 1412ق، ص213؛ حاجی ده آبادی، محمد علی، کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهشهای اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش، ص127.
- ↑ بانکیپور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش، ص15؛ حاجی ده آبادی، محمد علی، کریمی، عبدالوهاب، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، فصلنامۀ پژوهشهای اخلاقی، ش3، سال یازدهم، بهار 1400ش، ص127.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش؛ «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 20 آذر1390ش؛ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.
- ↑ بانکیپور فرد، امیرحسین، حیا، اصفهان، حدیث راه عشق، چاپ دهم، ۱۳۸۹ش، ص15.
- ↑ بهرامیزاده، «آیا خجالت، نعمت است یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م.
- ↑ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاوره روانشناسی، تاریخ درج مطلب: 5 می 2023م؛ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل، تاریخ بازدید: 2 اسفند 1404ش.
- ↑ حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، 1400ش، ص129
- ↑ نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، 1387ش، ص61.
- ↑ غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، 1387ش، ص61.
- ↑ نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.
- ↑ نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.
- ↑ نظری، بنفشه، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 4 دی ماه 1402ش.
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص9 - 10.
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ مصباح یزدی، محمد تقی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، فصلنامۀ معرفت، سال بیست و هفتم، ش11، بهمن 1397ش، ص10.
- ↑ «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: 9 مرداد 1401ش.
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش
- ↑ «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، 1381ش.