دیوارنگاری: تفاوت میان نسخه‌ها

دیوارنگاری (Graffiti) به هرگونه علامت‌گذاری، حکاکی یا ترسیم روی دیوارها در فضاهای شهری اطلاق می‌شود که شامل طیف وسیعی از فرم‌ها از جمله کلمات، نمادها، الگوها نقش‌ها، اشکال، حرف‌ها و نشانه‌ها است و از شکل‌های ساده تا آثار نقاشی پیشرفته را دربر می‌گیرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/173776/1/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «در مورد دیوارنگاری در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، ویکی‌تابناک.]</ref>  

== تاریخچه ==

ریشه‌های نخستین دیوارنگاری به دوران غارنشینی بازمی‌گردد. در ایران، پیشینۀ این هنر به هزارۀ هشتم پیش از میلاد و عصر نوسنگی می‌رسد. بارزترین نمونه‌های این دوران، صخره‌نگاره‌های منطقۀ کوهدشت در استان لرستان هستند که با استفاده از رنگ‌هایی همچون قرمز اخرایی، زرد و سیاه، صحنه‌هایی ابتدایی از نبرد و شکار را به تصویر کشیده‌اند.<ref>[https://pouyaandish.com/wall-painting/ «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وب‌سایت پویااندیش.]</ref>

دیوارنگاری در سیمای عمومی شهر تهران که از دوران تحولات شهرسازی دورۀ پهلوی شکل گرفت و پس از انقلاب اسلامی رونق چشمگیری یافت، گونه‌ای از هنر عمومی شهری است که باید به نیازها و سلیقه‌های شهروندان توجه کند. با توجه به گستردگی مخاطبان هنر شهری و پیچیدگی رفتارهای انسانی، جلب رضایت همه بینندگان یک نقاشی دیواری در فضای عمومی شهر امری ناممکن به نظر می‌رسد؛ اما با شناخت ویژگی‌های مشترک شهروندان و درک صحیح شرایط زمانی و نیازهای جامعه، می‌توان آثاری مؤثر خلق کرد.

دیوارنگاری در نمای عمومی شهر تهران هم‌زمان با انقلاب اسلامی و پس از آن به‌سرعت گسترش یافت. آثار دیواری در آغاز انقلاب به‌صورت خودجوش و براساس نیازهای جامعه توسط مردم و هنرمندان مردمی پدید آمد. در این دوره، سفارش‌دهنده، مجری و مخاطب اثر تا حد زیادی یکی بود و به‌دلیل شرایط تاریخی ویژه، میان اثر و مخاطب هماهنگی قابل توجهی برقرار می‌شد و اثر توان ارتباط با مخاطبانش را داشت.

از دوران پس از انقلاب تا پایان جنگ تحمیلی با عراق، دیوارنگاری اغلب با مضامین سیاسی و اجتماعی ادامه یافت و همچنان به‌شکلی خودجوش هدایت می‌شد. پس از جنگ، با تغییر شرایط کشور و ضرورت‌های اجتماعی، دیوارنگاری مردمی متوقف و این حوزه زیر نظر نهادهای دولتی قرار گرفت. از این مقطع، نخستین شکاف میان سیاست‌گذاری هنری و مخاطبان نقاشی‌های دیواری پدیدار شد. بیش از یک دهه، دو رویکرد غالب در دیوارنگاری تهران قابل تشخیص است: نخست، رویکرد تزیینی و منظره‌پردازانه در آثاری که تحت نظارت سازمان زیباسازی شهر تهران اجرا می‌شد و دوم، رویکرد تصویرگری شهدا تحت نظارت بنیاد شهید و امور ایثارگران. این دو جریان با چنان سرعتی فضای شهر را دربر گرفتند که توجه شهروندان را جلب کرده و موافقان و مخالفانی به همراه داشتند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref>

== دیوارنگاری غیررسمی یا گرافیتی ==

گرافیتی هنری غیررسمی و متمایز از نقاشی‌های دیواری دولتی است که ریشه در واژۀ گرافیتی به‌معنای «خراش دادن» دارد. این پدیده به‌عنوان بخشی از هنر پست‌مدرن در دهه‌ی ۱۹۸۰م شکوفا شد و هنرمندان آن از منابع متنوع تاریخ هنر برای خلق آثار خود بهره می‌گیرند. از نگاه نظریه‌پردازانی چون بودریار، گرافیتی نوعی مداخله در فرهنگ شهری و به چالش کشیدن رسانه‌ها و قوانین مسلط است. این پدیده در شهرهای بزرگ ایران از جمله تهران، تبریز، اصفهان، شیراز رواج یافته و سرعت انتشار و گستردگی آن توجه پژوهشگران را جلب کرده است. دیوارنگاران غیررسمی با هزینه‌های مادی و معنوی، انگ‌های اجتماعی و حتی پیگردهای قانونی جدی روبه‌رو هستند که لزوم بررسی انگیزه‌های آنان را دوچندان می‌کند. برخلاف باور عمومی پژوهشگران که گرافیتی را صرفاً ابزاری برای اعتراض و مقاومت می‌دانند، بسیاری از این آثار لزوماً همگام با وقایع اجتماعی نیستند. برخی دیوارنگاری‌ها در حاشیه‌ی شهرها و به دور از چشم عموم اجرا می‌شوند و هدفی شخصی، تخلیه‌گرایانه یا حتی سرگرم‌کننده دارند که در آن مخاطب نقش پررنگی ندارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634965340-9735-1400-1-5.pdf مؤید حکمت و دیگران، «هنر و خیابان: گونه‌شناسی دلایل دیوارنگاری غیررسمی در ایران»، 1400ش، ص132-133.]</ref>

مطابق با آیین‌نامه اجرایی نقاشی دیواری سازمان زیباسازی شهر تهران مصوب سال ۱۳۸۳ش، اولویت اصلی در دیوارنگاری‌های معاصر محتوای پیام‌محور، ارتقای کیفیت بصری و تلطیف فضای شهری است. هدف نهایی این رویکرد، ایجاد تجربه‌ای خوشایند در شهروندان و بهبود سیمای محیطی است که هنرمند را متعهد می‌سازد تا علاوه بر انتقال محتوا، با نگاهی زیباشناسانه به عناصر بصری بنگرد و با بهره‌گیری از ویژگی‌های دیوار، معماری و محیط، میان اثر و بستر پیرامونی آن هماهنگی کامل ایجاد کند.<ref>[https://jhz.ut.ac.ir/article_19046_562ebe7308671514261110a120abd1d9.pdf کفشچیان مقدم و رویان، «بررسی دیوارنگاری معاصر تهران (قبل و بعد از انقلاب)»، 1387ش، ص110.]</ref>

 

* شعارنویسی و تصویرسازی: برای انتقال پیام‌های اجتماعی و سیاسی.