پرچم ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''پرچم ایران'''؛
+'''{{درشت|پرچم ایران؛}}''' پارچه یا کاغذ یا پوست متشکل از چند رنگ سبز، سفید، قرمز و نشان الله در وسط رنگ سفید، نشان دهنده اسلامیت، صلح وملیّت ایرانیان.
+به پارچه‌ای که نقش مخصوص یک کشور، مؤسسه یا گروه بر روی آن بوده و بر چوب یا میله‌ای نصب می‌گردد پرچم گفته می‌شود. پرچم را در گذشته، درفش یا عَلَم نیز می‌گفتند.<ref>عمید، فرهنگ عمید، ذیل واژه پرچم.</ref> همچنین به قطعه‌ای از ابریشم یا موی اسب یا دم گاو که بر گردن علم بسته می‌شد، پرچم می‌گفتند.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه پرچم.</ref> «عَلم» و «لوا» واژگانی بودند که ایرانیان پس از پذیرش [[دین]] [[اسلام]] آنها را به‌کار گرفتند.<ref>افشار، تازه‌ها و پاره‌های ایران‌شناسی، 1382ش، ص94-93.</ref>
+واژهٔ «بیرق» در زمان [[قاجاریه|قاجار]] برای پرچم مرسوم شد؛ بیرق عزا، بیرق سواره‌نظام، بیرق توپچی، بیرق توپ‌خانه، بیرق سواره قزاق، بیرق ابنیه سلطنتی ایران و بیرق قاپوق در مکتوبات و زبان عامیانه مردم، رایج بود.<ref>ذکاء، «تاریخچهٔ تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سدهٔ سیزدهم هجری قمری تا به امروز»،1344ش، ص33-25.</ref> لفظ «عَلم» در این دوره، تنها شامل پرچم‌های عزا بود. واژهٔ «پرچم» در دوره پهلوی، توسط فرهنگستان تصویب شد.<ref>ببری دیزج، انواع بیرق و کاربردهای آن در نتایج یک پژوهش عهد ناصری، 1388ق، ص905.</ref>
+==تاریخچه پرچم ایران==
+ایرانیان همانند سایر جوامع از گذشته‌های دور، نقش و نماد اجتماع خود را در قالب پرچم، نمایش می‌دادند. کاربرد واژهٔ «گاودرفش» در دوره پهلوی،<ref>یشتها، هرمزدشِت، 1347ش، بند11.</ref> واژهٔ «درفش» در دوره پیش از اسلام<ref>وندیداد، فرگرد1، 1376ش، بند7.</ref> و اشاره به «درفش کاویانی» در [[شاهنامه]] فردوسی، نشان از کاربرد کهن پرچم در فرهنگ ایرانیان دارد.<ref>[https://ganjoor.net/search?s=درفش+کاویانی&author=4&cat=33 فردوسی، شاهنامه، بخش7 ضحاک و بخش 13  فریدون، در وب‌سایت گنجور.]</ref>
+البته اصطلاح «درفش کاویانی» در متون برجای مانده از دوران [[اشکانیان|اشکانی]]، سلوکی، هخامنشی دیده نشده و بیشتر در منابع دوره اسلامی به آن اشاره شده است. پژوهشگران امروزی برخورد محتاطانه‌ای در بیان تاریخی بودن درفش کاویانی دارند، اگرچه در اسطوره‌ها بیان شده است.<ref>خالقی مطلق، شاهنامه خالقی مطلق، 1393ش.</ref>
+هرچند در منابع کهن اسلامی، از جمله مورخان سدهٔ دهم‌میلادی، طبری<ref>طبری، تاریخ طبری، 1362ش، ج1، ص5-2174.</ref> و مسعودی<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، 1409ق، ج3، ص51.</ref> درفش کاویان را ساخته‌ای از پوست «پلنگ» و ابعاد ۸ در ۱۲ ذراع، حدود ۵ در ۷٬۵ متر توصیف کرده‌اند. «خوارزمی» نیز درفش کاویانی را از پوست خرس یا [[شیر]] یاد کرده است.<ref>خوارزمی، مفاتیح العلوم، 1428ق، ص115.</ref>
+در دوره [[صفویه|صفوی]]، علامت شیر و خورشید در پرچم ایران، نقش بست.<ref>نیّر نوری، «ذیلی بر سلسله مقالات: تاریخچه تغییرات و تحوّلات درفش و علامت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، ۱۳۴۷–۱۳۴۸ش ج۱، ص۷۲.</ref> پژوهشگران، شهرت [[امام علی]] به لقب «شیر خدا» را در انتخاب علامت شیر برای پرچم حکومت شیعه‌مذهب صفوی، اثرگذار دانسته‌اند.<ref>قزوینی، نقض، 1358ش، ج۱، ص۴۷۲ و 165.</ref> خورشید نیز به‌عنوان مظهر فرّ ایزدی، نمادی از نور الهی امامان مذهب [[شیعه]] دانسته شده و در پرچم حکومت صفوی استفاده شد تا مشروعیت سیاسی را با انتساب به آموزه‌های مذهبی، ایجاد کند.<ref>کسروی، شیخ صفی و تبارش، 1323ش، ج۱، ص۳–۴.</ref>
+==رنگ‌ها و نشان‌های پرچم ایران==
+پرچم ایران بنا بر اصل پنجم متمم قانون اساسی مصوب ۱۳۲۶ش، متشکل از نوارهای برابر از نظر طول و عرض و به رنگ‌های سبز، سفید، قرمز و با نشان خورشید و شیر در حال حرکت که در دست شمشیری دارد، تعیین شد. بعدها، رنگ سبز نشان اسلام و خرمی، رنگ سفید نشان صلح و آرامش و رنگ قرمز نشان مشروطیت ایران و دفاع از استقلال و آزادی و شیر، نشان شجاعت و استقامت، تفسیر شد.<ref>ذکاء، «تاریخچة تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سدة سیزدهم هجری قمری تا امروز»، 1344ش، ص40-39.</ref> ابعاد و شکل دقیق پرچم دوباره در سال ۱۳۳۶ش تعیین شد.<ref>ذکاء، «تاریخچة تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سدة سیزدهم هجری قمری تا امروز»،1344ش، ص23.</ref>
+==پرچم جمهوری اسلامی ایران==
+پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]]، [[امام خمینی]] دستور تغییر آرم [[پرچم]] ایران را صادر کرد.<ref>خمینی، صحیفه امام، 1389ش، ج12، ص486.</ref> یک سال پس از تثبیت نظام جمهوری اسلامی، مشخصات فنی و ظاهری پرچم رسمی کشور ایران، اعلام شد. بخش بالایی پرچم ایران به رنگ سبز طراحی شد تا نمادی از دین اسلام و مذهب شیعه باشد.
+رنگ سفید در بخش میانی پرچم، نماد صلح‌دوستی و آرامش‌طلبی ایرانیان است. کلمه «الله» در وسط پرچم، به شکل لاله سرخ طراحی شد که از خون شهیدان سر برآورده و با چهار هلال که قسمت قائم میانی آن مظهر قدرت و استقامت ایرانیان بود، مجموعاً عبارت «لا إله إلا الله» را بازنمایی می‌کند. عبارت «الله‌اکبر» ۲۲ بار در حاشیه پایین و بالای پرچم تکرار شده و نماد روز پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ش است. در بخش پایینی پرچم، رنگ سرخ به نشانه آمادگی همیشگی ایرانیان برای دفاع از استقلال و آزادی است که به قیمت خون شهیدان به‌دست آمده است.<ref>حائری، علی، روزشمار شمسی، 1386ش، ج1، ص315.</ref>
+==نمادهای فرهنگی در پرچم‌های مناسبتی ایران==
+ایرانیان در مناسبت‌های خاص دینی و مذهبی و به‌ویژه در مراسم سوگ و عزاداری، از پرچم با نمادها و رنگ‌های خاص، بهره می‌گیرند و معمولاً آن را «عَلم» می‌نامند. علم‌های مخصوص شیعیان ایران در عزاداری‌ها، نمادهای مختلفی دارد؛ از جمله: [[آهو]] (نماد رأفت [[امام رضا]])، شیر (نماد هیبت [[امام علی]])، پرندگان (نماد پیام‌رسانی)، رنگ سبز (نماد قداست)، رنگ سرخ (نماد [[شهادت]]) و رنگ سیاه (نماد مظلومیت و مرگ).<ref>بهار، «تحلیل مردم‌شناختی نمادها در عزداری عاشورای حسینی»، 1383ش، ص 106-108.</ref>
+امروزه به‌کارگیری علم و پرچم در هیئت‌های مذهبی، بسیار رایج است و برخی هیئت‌ها علم مخصوص خود را دارند. پرچم سیاه در ایام [[عزاداری امام حسین]]، به‌ویژه در دهه اول [[ماه محرم|محرم]] و روز [[عاشورا]]، بر سردر [[خانه|خانه‌ها]] و مغازه‌ها و در معابر، نصب می‌شود.<ref>محدثی، فرهنگ عاشورا،1391 ش، ص85-86.</ref>
+پرچم‌های سیاه سه‌گوش بر سردر خانه‌ها در اکثر نقاط ایران، نشانه عزا است. گاهی، پرچم سبز نشانه پایان دوران سربازی فرزندان است که بر سر در خانه‌ها نصب می‌کنند.<ref>نوربخش، بندرلنگه در ساحل خلیج فارس، 1385ش، ص262.</ref> پرچم‌های رنگی نشانه [[شادی]] است؛ در [[مراسم عروسی]] عشایر فارس، پرچم‌های رنگی نشانهٔ تزئین و اطلاع‌رسانی است.<ref>بهمن‌بیگی، عرف و عادت در عشایر فارس، 1324ش، ص13.</ref>
+==پانویس==
+{{پانویس}}
+==منابع==
+{{آغاز منابع}}
+*افشار، ایرج، «تازه‌ها و پاره‌های ایران‌شناسی»، بخارا، تهران، س۵، شماره ۳۲–۳۴، ۱۳۸۲ش.
+*ببری دیزج، مهربان، «انواع بیرق و کاربردهای آن در نتایج یک پژوهش عهد ناصری»، پیام بهارستان، تهران، س۲، شماره ۵، ۱۳۸۸ش.
+*بهار، مهری، «تحلیل مردم‌شناختی نمادها در عزداری عاشورای حسینی»، همایش بین‌المللی محرم و فرهنگ مردم، به‌کوشش پژوهشکدهٔ مردم‌شناسی، تهران، ۱۳۸۳ش.
+*بهمن‌بیگی، محمد، عرف و عادت در عشایر فارس، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۲۴ش.
+*حائری، علی، روزشمار شمسی، قم، دفتر عقل، ۱۳۸۶ش.
+*خالقی مطلق، جلال، شاهنامه خالقی مطلق، تهران، سخن، ۱۳۹۳ش.
+*خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، ۱۳۸۹ش.
+*خوارزمی، محمدبن حمد، مفاتیح‌العلوم، بیروت، دارالمناهل، ۱۴۲۸ق.
+*دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
+*ذکاء، یحیی، «تاریخچهٔ تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سدهٔ سیزدهم هجری قمری تا امروز (۳)»، نشریه هنر و مردم، تهران، شماره ۳۴، ۱۳۴۴ش.
+*ذکاء، یحیی، «تاریخچة تغییرات و تحولات درفش و علامت دولت ایران از آغاز سدة سیزدهم هجری قمری تا امروز»، نشریه هنر و مردم، شماره ۳۸، آذر ۱۳۴۴ش.
+*طبری، محمدبن جریر، تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، ۱۳۶۲ش.
+*عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران، امیرکبیر، ۱۳۹۰ش.
+*فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، در وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۵ تیر ۱۴۰۱ش.
+*قزوینی، عبدالجلیل، نقض، تهران، چاپ جلال‌الدین محدث ارموی، ۱۳۵۸ش.
+*کسروی، احمد، شیخ صفی و تبارش، تهران، ۱۳۲۳ش.
+*محدثی، جواد، فرهنگ عاشورا، قم، معروف، ۱۳۹۱ش.
+*مسعودی، علی‌بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، ۱۴۰۹ق.
+*نوربخش، حسین، بندرلنگه در ساحل خلیج فارس، بندرعباس، اداره کل فرهنگ و هنر استان هرمزگان، ۱۳۵۸ش.
+*نیّر نوری، حمید، «ذیلی بر سلسله مقالات: تاریخچه تغییرات و تحوّلات درفش و علامت ایران از آغاز سده سیزدهم هجری قمری تا امروز»، هنر و مردم، ش۷۷–۷۸، ۱۳۴۷–۱۳۴۸ش.
+*وندیداد، ترجمه و تحقیق هاشم رضی، تهران، فکر روز، ۱۳۷۶ش.
+*یشتها، ترجمهٔ ابراهیم پورداود، تهران، طهوری، ۱۳۴۷ش.
+{{پایان منابع}}